نیت خوب به تنهایی کافی نیست(قسمت دوم - ادامه از خبر قبلی)
اما حتی اگر آن‌طور که احتمالا به نظر می‌رسد، قضاوت این اقتصاددان درست از کاردرآید و فرمان شورای شهر به همان مردمی آسیب بزند که قصد کمک کردن به آنها را دارد، مساله هنوز کاملا حل نشده است، چون دلیل اقتصاددانان علیه فرمان، مستلزم چندین قضاوت ارزشی اصلی که فقرا و ناآگاهان نباید استثمار شوند این روزها (به احترام نیچه) به‌ندرت مناقشه‌انگیز می‌شود، اما سایر قضاوت‌های ارزشی مستتر دست‌کم تا حدودی بحث‌برانگیزتر هستند.
اما حتی اگر آن‌طور که احتمالا به نظر می‌رسد، قضاوت این اقتصاددان درست از کاردرآید و فرمان شورای شهر به همان مردمی آسیب بزند که قصد کمک کردن به آنها را دارد، مساله هنوز کاملا حل نشده است، چون دلیل اقتصاددانان علیه فرمان، مستلزم چندین قضاوت ارزشی اصلی که فقرا و ناآگاهان نباید استثمار شوند این روزها (به احترام نیچه) به‌ندرت مناقشه‌انگیز می‌شود، اما سایر قضاوت‌های ارزشی مستتر دست‌کم تا حدودی بحث‌برانگیزتر هستند. یکی اینکه ما می‌خواهیم میزان کل استثمار را کاهش دهیم به جای اینکه از تعداد کسانی که استثمارکننده هستند بکاهیم. احتمال دارد کسی در این بین بگوید استثمار کردن فقرا و ناآگاهان گناه است و سیاست عمومی باید تعداد گناهکاران را کاهش دهد حتی اگر به این معنا باشد که هر کدام از گناهکاران باقیمانده اینک گناه بیشتری مرتکب می‌شود یا کسی دیگر دلیل آورد که تسهیلات شرخری از بیچارگی و بدبختی فقرا سود به دست می‌آورد و هیچ‌کس نباید از این راه سود به دست آورد حتی اگر با انجام چنین کاری، بدبختی و بیچارگی فقرا را کاهش می‌دهد. من هیچ کدام از این استدلال‌ها را اصلا خوشایند ندیدم و گمان می‌کنم که تقریبا هر کس دیگری هم اینگونه فکر می‌کند. (قبول است و این را می‌پذیرم که با معرفی این قضاوت‌های ارزشی عجیب و غریب، من شروع به فضل‌فروشی کردم و در آینده با این سماجت به دنبال قضاوت‌های ارزشی نخواهم گشت. من این کار را کردم تا حساسیت خواننده را نسبت به این واقعیت برانگیزم که قضاوت‌های ارزشی حتی در جاهایی که اصلا فکرش را نمی‌کنید کمین کرده‌اند.)
۴- مالیات بر بنزین را کاهش دهیم تا جلوی بالا رفتن قیمت بنزین گرفته شود؟
همیشه حاضر جواب: بله، چون با این کار از سختی‌های اقتصادی کاسته می‌شود.
مشکل: تحلیل ناکافی از اثرات اقتصادی مالیات‌ها شده است.
وقتی قیمت بنزین در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ به‌شدت افزایش یافت، اعتراضات گسترش پیدا کرد و شدت گرفت. در واکنش به اینها بود که در آوریل ۲۰۰۸، جان‌مک‌کین نامزد احتمالی جمهوری‌خواهان برای ریاست‌جمهوری، پیشنهاد به تعویق انداختن موقت مالیات بر بنزین را برای فصل سفرخیز تابستان داد، در حالی که برخی دموکرات‌ها در کنگره، کاهش مالیات را برای دوره‌ای نامحدود پیشنهاد کردند. برخی جمهوری‌خواهان در کنگره پیشنهاد دادند که به هر خانواده ۲۰۰ دلار داده شود تا جبران قیمت بالای بنزین بشود. خوشبختانه دست‌کم تاکنون، سرهای معقول‌تر بر دل‌های احساسی‌تر غلبه یافته است. به تازگی رییس‌جمهور فرانسه نیکولا سارکوزی به اتحادیه اروپا پافشاری کرد تا مالیات بر بنزین را کاهش دهد.
اثر کاهش مالیات بر بنزین پیچیده است به طوری که آن را در سه گام بررسی می‌کنیم. نخست، فکر کنید کاهش مالیات بنزین معادل با یارانه دولتی برای هر گالن فروخته شده باشد، چراکه برای خریدار بنزین در جایگاه فرقی نمی‌کند که دولت مالیات بنزین را مثلا ۱۰ سنت کاهش دهد یا اینکه یارانه‌ای ۱۰ سنتی به او در هر گالن بنزین خریداری شده بپردازد. در گام دوم، موقتا این فرض عجیب اما مفید را بکنیم که رانندگان آمریکایی تنها استفاده‌کنندگان نفت باشند، (اگر چه بیشتر نفت به مصرف گرمایش رسیده و در صنایعی مثل پلاستیک و خدمات عمومی استفاده می‌شود و حدود سه چهارم تولید نفت جهان در سایر کشورها مصرف می‌شود.)
سپس با قیمت ۳ دلار در هر گالن شروع می‌کنیم با این فرض که دولت یارانه ۱۰ سنتی را می‌پردازد. در حالت پرداخت ۱۰ سنت از قیمت توسط دولت، مصرف‌کنندگان اینک در قیمت بنزین ۱۰/۳ دلار همان‌قدر بنزین تقاضا می‌کنند که قبل از یارانه در قیمت ۳ دلاری تقاضا می‌کردند. با این فرض که افزایش قیمت، عرضه بیشتری را باعث نگردد که تقریب نسبتا خوبی برای کوتاه مدت است، عرضه و تقاضای نفت اکنون در ۱۰/۳ دلار برابر است به جای اینکه در ۳ دلار برابر باشد. همه کاری که دولت کرده است دادن یک هدیه ۱۰ سنتی در هر گالن، نه به رانندگان آمریکایی، بلکه به تولیدکنندگان نفت است.
گام بعدی برداشتن این فرض است که رانندگان آمریکایی تنها استفاده‌کنندگان نفت هستند. برای اینکه مثال را ساده نگه داریم (که البته تفاوتی در نتیجه‌گیری به وجود نمی‌آورد) فرض کنید قیمت نفت برای سایر استفاده‌کنندگان نیز شبیه قیمت برای رانندگان آمریکایی است. در قیمت ۱۰/۳ دلار، این استفاده‌کنندگان دیگر، نفت کمتری تقاضا می‌کنند نسبت به زمانی که قیمت هر گالن ۳ دلار بود (به خاطر دارید که ۱۰ سنت کاهش مالیات نصیب آنها نمی‌شود) و با توجه به تقاضایی که کمتر از عرضه است، قیمت نفت به زیر ۱۰/۳ دلار کاهش می‌یابد، اما این کاهش نمی‌تواند تا ۳ دلار ادامه یابد چون که دولت اکنون ۱۰ سنت از هزینه را می‌پردازد و رانندگان آمریکایی بنزین بیشتری نسبت به قبل تقاضا خواهند کرد و با این افزایش تقاضا قیمت دوباره بالا می‌رود؛ بنابراین قیمت پس از یارانه باید در جایی بین ۳ دلار و ۱۰/۳ دلار قرار بگیرد. به این ترتیب نتیجه خالص کاهش مالیات بر بنزین اینها هستند: ۱- قیمت پس از مالیات بنزین را برای رانندگان آمریکایی پایین آورده در حالیکه قیمت پیش از مالیات بنزین را بالا می‌برد؛ ۲- در صنایع مصرف‌کننده نفت در آمریکا، قیمت کالایشان را بالا برده و میزان تولیدشان را کاهش می‌دهد چون که آنها مجبورند قیمت بالاتری بابت نفت بپردازند؛ ۳- قیمت نفت مورد استفاده برای گرمایش بالا می‌رود؛ ۴- قیمت بنزین و قیمت کالاها در صنایع مصرف‌کننده نفت کشورهای خارجی بالا می‌رود؛ ۵- تولیدکنندگان نفت نفع می‌برند. روی هم‌رفته به نظر نمی‌رسد که چنین سیاستی خوب باشد.
درباره سیاست بدیل پرداخت ۲۰۰ دلار به هر خانواده چه می‌گوییم؟ این نیز انتخاب جذابی نیست. با این سیاست، کسری بودجه دولت فدرال افزایش می‌یابد (یک اثر آن فشار برای پایین کشیدن ارزش دلار است که سپس نفت وارداتی را گران‌تر می‌کند) و فایده توجیه‌ناپذیر برای کسانی مثل خود من فراهم می‌کند که خیلی کم رانندگی می‌کنیم و در عین‌حال وضع کسانی را که زیاد رانندگی می‌کنند نسبت به قبل بدتر می‌سازد. به‌علاوه با این کار، یک سابقه استحقاق یافتن جدید برقرار می‌سازد: اینکه وقتی قیمت یک کالای مهم بالا رفت، دولت باید مصرف‌کنندگانی که از این افزایش قیمت زیان می‌بینند را جبران نماید. این چیزی است که اصلا انتظار نمی‌رود جمهوری‌خواهان حمایت کنند.
۵- شیوه بدون هزینه برای کاستن از بدبختی‌های کشورهای جهان سوم؟
پاسخ حاضر جواب: طلاهایی که IMF نگه می‌دارد، اما نیازی ندارد به آنها بدهید.
مشکل: بین انتقال اسمی و انتقال واقعی فرقی قائل نشدن
این یکی نیاز به مقداری پیشینه تاریخی دارد. صندوق بین‌المللی پول (IMF) در ۱۹۴۵ تاسیس شد تا نرخ‌های ارز را تثبیت کند به این صورت که به هر کشور نیازمند ارز بیشتر اجازه می‌داد تا آن را از IMF قرض بگیرد به جای اینکه مجبور به به‌دست آوردن آن با کاهش دادن ارزش پول خود، یعنی فروش آن با قیمتی کمتر بر حسب پول‌های خارجی باشد. برای اینکه منابع لازم برای دادن چنین وام‌هایی در اختیار IMF قرار گیرد، کشورها سهمیه‌ها و کمک‌هایی به شکل پول خود و نیز طلا در IMF داشتند، بدین خاطر که طلا همیشه می‌توانست با هر پولی که IMF برای وام دادن نیاز داشت، مبادله شود. در ابتدای دهه ۱۹۷۰ این نظام حفظ نرخ‌های ارز ثابت فرو ریخت و کشورهای اصلی اجازه دادند تا پول‌هایشان نوسان پیدا کند. نتیجه این شد که اکنون IMF طلای بیشتری از آنچه نیاز دارد نگهداری می‌کند؛ بنابراین در سال ۲۰۰۵، انگلستان پیشنهاد داد که IMF از سود حاصل از فروش حدود ۱۲ میلیارد دلار از تقریبا ۴۰ میلیارد دلار ذخایر طلای خود، جهت ارائه پول مورد نیاز برای قلم گرفتن بدهی‌های کشورهای به‌شدت بدهکار و بسیار فقیر استفاده کند. نویسنده نیویورک تایمز یک سرمقاله کاملا حمایت‌کننده‌ای از این نظر نوشت: «اگر کسی بتواند زندگی صد میلیون نفر از بدبخت‌ترین مردم جهان را با برنامه‌ای بهبود بخشد که احتمالا- صرفا احتمالا- سود صنعت جهانی طلا را موقتا کاهش می‌دهد، بیشتر مردم فکر می‌کنند چنین کاری ارزشش را دارد. حتی بیشتر اعضای کنگره هم اینطور فکر می‌کنند. به همین دلیل واقعا ناراحت‌کننده است که ببینیم تولیدکنندگان طلا کنگره و کاخ سفید را وادار می‌کنند تا مانع چنین اقدامات شدیدا مورد نیاز شوند. ... راه‌حل واقعی [مشکل کشورهای بدبخت] به تعویق افتاده است چون کشورهای ثروتمند نمی‌توانند درباره چگونگی تامین مالی آن به توافق رسند، اما انگلستان پاسخ خوبی ارائه داده است: اگر صندوق بین‌المللی پول حدود ۱۲ میلیارد دلار از ذخایر طلای خود را بفروشد ... با این پول می‌توان بدهی کشورهای فقیر به صندوق را کاهش داد که ۳۰ درصد پرداخت بهره مدیون شده طی ۵ تا ۱۰ سال آینده را پوشش می‌دهد. [همانطور که بالاتر در سرمقاله توضیح داده شد این کشورها، با پول پس‌انداز شده می‌توانند این کار را بکنند] پرستار آموزش دهند، مدارس را رایگان سازند و با ایدز مبارزه کنند... این ساده‌ترین و کم‌دردترین راه‌حل است. این کار نیازی به افزایش حق‌السهم‌ها ندارد و در وام دادن به کشورهای درآمد متوسط اخلالی وارد نمی‌کند، این تنها راهی است که امید پشتیبانی از کشورهای ثروتمند می‌رود، اما آمریکا قدرت وتو درباره تصمیمات طلا در صندوق پولی را دارد، به طوری که این ایده نیازمند تایید کنگره است- و بخش معادن جلوی رای موافق دادن را می‌گیرد [چون می‌ترسد که با فروش طلا قیمت این فلز کاهش یابد، اگر چه IMF می‌گوید می‌توان جلوی افت قیمت طلا را گرفت]. کنگره باید در این‌باره بیشتر بحث کند و اجازه ندهد یک گروه با منافع ویژه مانع کمک به صدها میلیون مردم فقیر شود.»
یکبار دیگر، روزنامه‌ای بزرگ به جهاد علیه یک بدی هولناک پرداخته است. این روزنامه‌نگاری قاطع
و با صلابتی است، اما در عین حال حرف مفت و یاوه‌گویی نیز هست.
من در اینجا قصد دفاع از صنعت معادن طلا را ندارم. اگر گزارش نیویورک تایمز درست باشد - یعنی اگر صنعت طلا دلیلی بهتر از آنچه که روزنامه گزارش داد عرضه نمی‌دارد- پس رفتار شرم‌آوری را پیشه کرده است، اما انزجار اخلاقی جانشین کافی برای تحلیل جدی نیست. کاملا جدای از موضعی که صنعت معادن طلا اتخاذ کرده است، احتمالا باید مشکلی اساسی‌تر با پیشنهاد فروش طلای IMF وجود داشته باشد. البته تعجبی هم ندارد چون که فروش طلای پیشنهادی ظاهرا شانس این را به ما می‌دهد که بدون وارد شدن هر هزینه‌ای به کسی، کار خوبی انجام دهیم و ناهار رایگان هم کمیاب است.
آنچه نیویورک تایمز نادیده گرفت این است که دادن کمک به کشورهای فقیر نیازمند انتقال مستقیم یا غیرمستقیم کالاها و خدمات به آنها است و بدون توجه به اینکه کمک مالی چگونه تامین شود چنین کاری هزینه دارد. برخی کشورهای شدیدا بدهکار، در عمل موفق به پرداخت بدهی‌های خود نشده و نکول کرده‌اند و بهره آن را نیز نمی‌پردازند. پاک کردن این بدهی‌ها با استفاده از طلای IMF منابع اضافی در اختیار این کشورها قرار نخواهد داد. سایرینی که بهره بدهی خود را می‌پردازند و از پرداخت بخشی از این بهره‌ها خلاص می‌گردند در واقع مثل این است که به آنها بخشی از طلای عاطل مانده IMF داده شده است که آن اکنون می‌تواند کالاها و خدمات بیشتری وارد کنند. هزینه این کار برای بقیه جهان این است که باید از استفاده چنین کالاها و خدماتی صرف‌نظر کنند.
اما آیا نمی‌توان با استفاده از بخشی از ظرفیت مازاد و کارگران بیکار در جهان توسعه‌یافته، کالاها و خدمات اضافی را فراهم ساخت؟ با توجه به نرخ بیکاری نزدیک ۸ درصد در فرانسه و آلمان و نیز برخی کشورهای دیگر، آیا افزایش کمک خارجی، به کشورهای ثروتمند و همچنین کشورهای فقیر کمک نکرده است؟ نخیر، اینطور نبوده است. دو تبیین برجسته برای نرخ بیکاری بالا در بیشتر قاره اروپا وجود دارد. یکی اینکه بازارهای کار بسیار انعطاف‌ناپذیر و کاملا تنظیم شده هستند که افزایش تقاضا عمدتا باعث افزایش تورم می‌شود تا اشتغال ایجاد کند. تبیین دیگر اینکه بانک مرکزی اروپا از سیاست کاملا انقباضی پیروی می‌کند چون که نگرانی جدی از تورم دارد. در هر دو حالت، افزایش صادرات به صورتی که کشورهای فقیر وارداتشان را افزایش دهند مستلزم کاهش تقاضای داخلی است.
این استدلال که فروش طلای بیکار یک روش بدون هزینه برای کاهش فقر است، هیچ تفاوتی با این استدلال ندارد که ما می‌توانیم فقر را در داخل کشور بدون هیچ هزینه‌ای فقط با چاپ اسکناس‌های ۲۰ دلاری اضافی و دادن آنها به فقرا کاهش دهیم.
این استدلالی که کردم به مخالفت با دادن ۱۲ میلیارد دلار کمک اضافی به کشورهای فقیر نمی‌پردازد. اینکه آیا باید چنین کاری را کرد یا خیر، هم موضوعی اخلاقی بوده و هم اینکه واقعا این کمک‌ها چقدر نقش مثبت در توسعه آن کشورها داشته است [موضوعی که محل تردید بسیار است.] این پرسش نیز مطرح است که آیا اگر ما کمک اضافی ارائه کنیم، آن را باید به کشورهای فقیر به‌شدت بدهکار اختصاص داد یا به کشورهایی که بر اساس مبنای دیگری به غیر از شدیدا بدهکار بودن، از قبیل تمایل به کاهش فساد و سیاست‌های ناکارآمد انتخاب شده‌اند. سرانجام مشکلی داریم که آیا هدف وسیله را توجیه می‌کند. استفاده از طلای IMF راهی است تا هزینه فراهم ساختن کمک از دید عموم پنهان شود؛ بنابراین از جنبه سیاسی افزایش دادن کمک خارجی را عملی می‌سازد، اما آیا تقویت یک آرمان خوب، توجیه‌کننده گریختن از تصمیم‌گیری دموکراتیک هست؟
۶- همه سفته‌بازان و دلالان را ممنوع یا جریمه کنیم؟
همیشه حاضر جواب: (۱) سفته‌بازان هیچ چیز مفیدی تولید نمی‌کنند؛ (۲) آنها قیمت‌ها را بالا برده و نیز بی‌ثبات می‌سازند.
مشکل: چنین پاسخی نقش ریسک‌پذیری را نادیده می‌گیرد و اینکه سفته‌بازان هم می‌فروشند و هم می‌خرند. معدود موضوعاتی یافت می‌شوند که نظرات عامه مردم و اقتصاددانان به اندازه نظراتشان درباره سفته‌بازان و دلالان متفاوت باشد. وجهه و اعتبار سفته‌بازان در چشم عموم حتی پایین‌تر از وجهه اقتصاددانان است. گفته می‌شود که آنها درآمد بالایی به جیب می‌زنند بدون اینکه هیچ کار واقعی انجام دهند: همه کاری که آنها انجام می‌دهند خرید جنسی در هنگام ارزانی آن است و سپس بدون اینکه ذره‌ای ارزش به آن اضافه کنند فروختن در قیمت بالاتری است. به‌علاوه آنها باعث بالا رفتن قیمت‌ها می‌شوند (یا همانطور که برخی از دیگر منتقدان می‌گویند پایین آوردن قیمت؛ بنابراین ضرر زدن به تولیدکنندگان) و نیز مسوول چرخش نامنظم قیمت‌ها هستند.
اینها اتهامات سنگینی هستند: اما آیا درست نیز هستند؟ اتهام نخست به آسانی رد می‌شود. سفته‌بازان حرفه‌ای باید پول در بیاورند چون سعی در این پیش‌بینی که چگونه قیمت‌ها تغییر خواهند کرد کار سختی است. برخی سفته‌بازان آماتور با پیروی از قواعد ساده انگارانه از قبیل اینکه اگر قیمت یک سهم سال گذشته به شدت بالا رفته است، امسال نیز بالا خواهد رفت یا با پیروی از توصیه‌های خبرنامه‌ها سعی می‌کنند کار خود را آسان کنند، اما چنین سفته‌بازان ساده لوحی احتمال نمی‌رود پولی در بیاورند، همانطور که بیشتر سفته‌بازان املاک و مستغلات به همین نتیجه رسیدند. به‌علاوه همانطور که قبلا بحث کردیم، لازمه فعالیت اقتصادی تحمل ریسک است و کدام قاعده اخلاقی به ما می‌گوید که این مشارکت و سهیم شدن در فعالیت اقتصادی (ریسک‌پذیری) نباید پاداشی دریافت نماید؟
سفته‌بازان با تحمل ریسک به سه طریق به جامعه کمک می‌کنند. یکی اینکه بیشتر تولیدکنندگان و برخی اوقات نیز خریداران را از اجبار به تحمل مقداری ریسک خلاص می‌کنند. این امکان که مقداری از ریسک را به این شیوه واگذار کنند به آنها؛ بنابراین به کل اقتصاد اجازه می‌دهد تا فعالیت‌هایی را بر عهده گیرند که ریسک ذاتی عظیمی دارند. برای مثال وقتی یک کشاورز گندم کشت می‌کند که پاییز آینده درو خواهد کرد، نمی‌داند در زمان برداشت محصول قیمت گندم چقدر خواهد بود، اما کاری که وی می‌تواند بکند تا از ریسک کاهش قیمت در آینده در امان باشد فروش محصول آینده خود در امروز به یک دلال برای تحویل در پاییز با قیمت تعیین شده در امروز است. به همین ترتیب، یک آسیابان که می‌خواهد قیمت گندمی که سه ماه بعد خواهد خرید برایش معلوم باشد می‌تواند گندم را از یک دلال در قیمت تعیین شده در امروز خریداری کند. در حالت اول دلال سود می‌کند اگر قیمت گندم افزایش یابد و زیان می‌کند اگر قیمت گندم پایین بیاید، در حالت دوم عکس آن رخ می‌دهد.
طریقه دوم که سفته‌بازی به نفع اقتصاد است با فراهم ساختن دانش و شناخت دقیق‌تر از قیمت‌های آینده است به‌طوری که آنها بتوانند فعالیت‌های خود را بهتر برنامه‌ریزی کنند. برای مثال به کشاورز امکان می‌دهد تا بداند آیا بهتر است بخشی از موجودی گندم خود را به عنوان غذای دام استفاده کند یا آن را تا زمانی دیرتر نگه دارد که بسیار باارزش‌تر خواهد شد یا شاید هم نشود. ارائه کردن چنین علائم قیمتی یک محصول فرعی سفته‌بازان است که آماده ایستاده‌اند تا کالاها را در قیمت اعلان شده برای تحویل آتی بخرند یا بفروشند. سوم اینکه سفته‌بازان با حاضر بودن به خرید یا فروش در این قیمت‌ها، نقدینگی برای بازارها را نیز فراهم می‌کنند یعنی توانایی خرید یا فروش مقادیر عظیمی کالا و با انجام این کار به بازارها کمک می‌کنند تا همواره کار کنند.
حال که دیدیم سفته‌بازان چه وظایف مفیدی انجام می‌دهند، خوب است ببینیم آنها با قیمت‌ها چکار می‌کنند. یک پاسخ مشترک این است که آنها قیمت‌ها را بالا می‌برند چون که کالاها یا سهام و غیر آن را می‌خرند وقتی که کمیاب می‌شوند، به طوری که قیمت‌هایشان را حتی بالاتر می‌برند. یک استدلال عکس که بین کشاورزان خریدار دارد این است که سفته‌بازان قیمت‌ها را پایین می‌آورند، چون که کالاهایی را می‌فروشند که مالک نیستند- این را فروش استقراضی می‌نامیم-؛ بنابراین به صورت مصنوعی به میزان عرضه می‌افزایند؛ بنابراین مردم میل به متهم ساختن سفته‌بازان دارند وقتی که قیمت‌ها به شدت بالا می‌رود یا پایین می‌آید. این شکایت کوته‌بینانه‌ای است. سفته‌باز فقط نمی‌خرد، بلکه دیر یا زود باید آنچه را که خریده است بفروشد. اگر چه وقتی که می‌خرد قیمت را بالا می‌برد ، فروش متعاقب آن قیمت را کاهش می‌دهد.
اما گیریم که سفته‌بازها کلا قیمت‌ها را بالا نمی‌برند، آیا آنها باعث نوسان دیوانه‌وار قیمت‌ها نمی‌شوند؟ این اتفاق می‌تواند بیفتد اما به نظر بعید است. سفته‌بازها با ارزان خریدن و گران فروختن است که پول درمی‌آورند. خرید کردن آنها وقتی که قیمت‌ها پایین است قیمت‌ها را بالا می‌برد و فروش آنها وقتی قیمت‌ها بالا است قیمت‌ها را کاهش می‌دهد؛ بنابراین نوسانات قیمت را تثبیت و یکنواخت می‌کنند. آیا کسانی که سفته‌بازی را تقبیح می‌کنند قیمت بالا را با در حال افزایش و قیمت پایین را با در حال کاهش اشتباه می‌گیرند؟
اما منظور این نبود که سفته‌بازان همیشه و در همه جا قیمت‌ها را تثبیت می‌کنند؛ دقیقا به رونق و رکود دات‌کام و حرکات قیمت مسکن از دهه ۱۹۹۰ به این سو نگاه کنید- سفته‌بازان می‌توانند قیمت‌ها را هم تثبیت و هم بی‌ثبات سازند. در شروع، سفته‌بازان آماتور و نیز حرفه‌ای داریم و آماتورها با خرید وقتی قیمت‌ها بالا است و فروش وقتی قیمت‌ها پایین است باعث بی‌ثباتی قیمت‌ها می‌شوند. تردیدی نیست که آنها به این شیوه عمل کردن پولشان را از دست خواهند داد و سرانجام تصمیم می‌گیرند که با پول و وقت خود کارهای بهتری می‌توانند انجام دهند، اما چون مردم توانایی‌های خود را زیادی برآورد می‌کنند و چون بیشتر آماتورها فقط بخش کوچکی از سرمایه خویش را درگیر می‌کنند؛ بنابراین برای مدت زمانی می‌توانند به زیان کردن ادامه دهند، شاید مدتی زمان ببرد تا از رویای پولدار شدن بدون زحمت بیدار شوند و وقتی برخی از آنها از خواب بیدار شدند، به اشتباهات خود اعتراف کرده و به خانه می‌روند، سایرینی هستند که حاضرند جای آنها را بگیرند. به‌علاوه اگر بیشتر آنها همزمان از خواب بیدار شوند فروش یک باره آنها قیمت‌ها را به زیر قیمت تعادلی خواهد راند.
مشخص‌تر اینکه فرض کنید بازار حاوی تعداد زیادی «معامله‌گر پرهیاهو» است یعنی آماتورهایی که نظراتشان درباره چگونگی تغییر قیمت‌ها را نه با مطالعه بنیادهای بازار که عرضه و تقاضا تعیین می‌کنند، بلکه با پیش‌بینی روند جاری قیمت‌ها شکل می‌دهند یعنی آنها وقتی قیمت‌ها در حال بالا رفتن است، می‌خرند و وقتی قیمت‌ها در حال کاهش است می‌فروشند. اگر این طور باشد، سفته‌بازان حرفه‌ای کاملا مطلع، نیز احتمال دارد به شیوه‌ای عمل کنند که قیمت‌ها را بی‌ثبات سازند و در عین‌حال سود هم بکنند. برای مثال فرض کنید بیشتر معامله‌گران پرهیاهو و جنجالی معتقدند قیمت سهام بالا خواهد رفت؛ چون طی سال گذشته هم بالا رفته بود یا چون یک تصور احمقانه وجود دارد مثل اینکه می‌توان قیمت سهام را با نگاه کردن به طول دامن خانم‌ها پیش‌بینی کرد (در یک دوره برخی مردم واقعا به این حرف بی‌معنی باور داشتند.) شما که سفته‌باز حرفه‌ای هستید بهتر می‌دانید. حال چکار باید بکنید؟ شما می‌دانید معامله‌گران جنجالی قیمت سهام را بالا خواهند برد. پس عمل معقول از دید شما نیز خریدن سهام و سپس فروش آن به معامله‌گران جنجالی پیش از ترکیدن حباب است و آنها می‌فهمند که چقدر احمق بوده‌اند. با این کاری که می‌کنید قیمت سهام را از مقادیر تعادلی خود دور می‌سازید و از آنجا که هر چیزی به بالای تعادل برود باید دوباره پایین آید، نه فقط دلالان جنجالی بلکه شما هم قیمت سهام را بی‌ثبات می‌سازید؛ اما از آنجا که شما سهامتان را پیش از روز موعود می‌فروشید، سود می‌کنید؛ بنابراین از انجام چنین سفته‌بازی بی‌ثبات‌کننده‌ای خوشحال هستید.
بنابراین درست نیست بگوییم بازار همیشه به آنهایی پاداش می‌دهد که قیمت‌ها را تثبیت می‌کنند و آنهایی را تنبیه می‌کند که قیمت‌ها را بی‌ثبات می‌کنند و از بازار بیرون می‌راند؛ اما چیزی که همیشه درست نیست به این معنا نیست که معمولا درست نباشد. در حالی که داده‌هایی در این ارتباط ندارم حدس می‌زنم در اکثر موارد، سفته‌بازی قیمت‌ها را تثبیت می‌کند؛ بنابراین وقتی یک مقاله نیویورک تایمز توضیح زیر را پس از آن ارائه کرد که نوسانات شدیدی در قیمت‌های نفت را شاهد بودیم من قانع نشدم: «برای سفته‌بازان، نوسان‌پذیری به معنای پتانسیل سودهای زیاد است؛ به‌طوری که صندوق‌های تامینی و بانک‌های سرمایه‌گذاری هجوم می‌آورند تا شرط‌بندی بزرگی در بالا بردن قیمت آتی نفت به اوج غیرطبیعی و بازار را حتی بی‌ثبات‌تر کردن بکنند.» آیا این عبارت بر اساس یک تئوری است که سفته‌بازی همیشه یا معمولا بی‌ثبات‌کننده است یا اینکه بر اساس تحقیقات تجربی است که نشان می‌دهد در این حالت خاص، سفته‌بازی بی‌ثبات‌کننده است؟ یا اینکه صرفا نشانه‌ای از پیش داوری عوامانه نیویورک تایمز علیه سفته‌بازی است؟ برخلاف نیویورک تایمز من مایلم بگویم: «آفرین به سفته‌بازی.» (اما برای آنچه در نگاه اول حالت ویژه به نظر می‌رسد کادر ۱ را نگاه کنید.)
۷- آیا محدودکردن تبلیغ سیگار، سیاست موثری است؟
همیشه حاضر جواب: کاهش تبلیغ سیگار، فروش سیگار و نرخ مرگ و میر را پایین خواهد آورد.
مشکل: پول بیشتری در اختیار تولیدکنندگان باقی می‌ماند تا به شیوه‌های دیگر صرف کنند که می‌تواند فروش سیگار را افزایش دهد.
توافقی عمومی هست که سیگار کشیدن خطر اصلی برای تندرستی است. این فرض را بیفزایید که دولت باید خطرات تندرستی را کاهش دهد و شما توجیه قانع‌کننده‌ای برای تمهیدات دولتی در کاهش سیگار کشیدن دارید، اما چگونه؟ سیگاری‌ها همین طور ساکت نمی‌ایستند تا سیگار کشیدن کلا ممنوع شود و حتی اگر قانونی به تصویب رسد، بدی‌های ممنوعیت را باز خواهد گرداند. مالیات گرفتن شدید از سیگار، سیگار کشیدن را کلا کاهش خواهد داد؛ اما مالیات تنازلی خواهد بود- یعنی به فقرا سخت‌تر ضربه خواهد زد؛ چون فقرا و مردم با درآمد معمولی، سهم بیشتری از درآمد خود را نسبت به افراد پردرآمد صرف سیگار می‌کنند. این استدلال قاطعی علیه مالیات نیست؛ چون سایر مالیات‌ها هستند که می‌توان تصاعدی‌تر ساخت تا جبران شود؛ اما با همه اینها، مالیات بالاتر بر سیگار را برای بیشتر مردم غیرقابل قبول می‌سازد. استدلال قانع‌کننده‌تر این است که اگر سیگارها گران‌تر شود، مردم تا جایی که انگشتان‌شان نسوزد سیگارها را دود می‌کنند، بنابراین ذرات خطرناک‌تری را در هر پف فرومی‌دهند. (نظرتان درباره قانون پیامدهای ناخواسته چیست؟) بنابراین به جای مالیات گرفتن از مردم بیچاره‌ای که معتاد به سیگار هستند، چرا به دنبال شرکت‌های تنباکو راه نیفتیم و تبلیغاتشان را
محدود نسازیم.
در نگاه نخست، منطقی به نظر می‌رسد اما چرا نگاه دومی به موضوع نیندازیم؟ بدین منظور روی شرکت‌های تنباکو که برخی انواع تبلیغات را حذف می‌کنند مثلا تبلیغات تلویزیونی متوقف نشوید، بلکه با این پرسش ادامه دهید که آنها با این پول که از تبلیغ نکردن در تلویزیون پس‌انداز کردند چکار خواهند کرد. اگر آنها این پول را برای افزایش سایر انواع تبلیغات استفاده کنند فروش سیگار احتمال دارد کاهش یابد؛ اما لزوما نیازی نیست. شاید به نظر رسد که آنها باید کاهش یابند؛ چون اگر سایر انواع تبلیغات موثرتر از تبلیغات تلویزیونی باشد، پس شرکت‌های تنباکو از تبلیغات تلویزیونی در وهله نخست استفاده نمی‌کردند؛ اما این استدلال بی‌چون و چرا نیست. چه کسی می‌داند شاید تبلیغات تلویزیونی خصوصا در ترغیب سیگاری‌ها موثر باشد که از دیگر مارک‌ها به سمت مارک تبلیغ شده تغییر کنند به جای اینکه فروش کل سیگار افزایش یابد و این شاید دلیلی باشد که چرا شرکت‌های بی‌رحم تنباکو که به فکر همدیگر نیستند از آن استفاده می‌کنند.
امکان دیگر این است که شرکت‌های تنباکو آنچه را که از حذف تبلیغات تلویزیونی پس‌انداز کردند به صورت سود سهام به سهامداران خود بپردازند. اگر اینطور باشد، ممنوعیت تبلیغات تلویزیونی، فروش سیگار را کاهش خواهد داد؛ اما امکان سومی نیز هست: آنها احتمال دارد از پول پس‌انداز شده برای افزایش فروش چه با پایین آوردن قیمت یا با بهبود کیفیت سیگاری‌های خود استفاده کنند. اگر اینطور باشد، اتفاق نامطلوبی ممکن است بیفتد؛ ممنوعیت تبلیغات تلویزیون، دست‌کم در اصول می‌تواند سیگار کشیدن را افزایش دهد؛ چون انگیزه قیمت‌های پایین‌تر می‌تواند قوی‌تر از انگیزه پیشین تبلیغات تلویزیونی باشد. به زبان اقتصادی، حرکت به سمت پایین روی منحنی تقاضا می‌تواند قوی‌تر از جابه‌جایی به سمت داخل منحنی تقاضا به علت حذف تبلیغات تلویزیونی باشد. اینکه آیا در عمل چه اتفاقی خواهد افتاد را فقط می‌توان با تحلیل مفصل اقتصادسنجی پاسخ داد.
۸- آیا واردات دارو از کانادا، قیمت داخلی دارو را به‌شدت کاهش می‌دهد؟
همیشه حاضر جواب: واردات داروهای کانادایی باعث کاهش قیمت دارو می‌شود.
مشکل: توجه ندارید که شرکت‌های دارویی، قیمت دارو در کانادا را بالا خواهند برد.
بیشتر شرکت‌های دارویی آمریکایی، داروهای مجوز انحصاری‌دار خود را در کانادا با قیمت‌های بسیار کمتر از بازار آمریکا می‌فروشند. دلیل اصلی این است که کانادا، با وجود داشتن نظام مراقبت تندرستی ملی که به آن قدرت بازاری می‌دهد، سقفی بر قیمت دارو تعیین می‌کند. این نظام قیمتی دوگانه فقط در شرایطی تداوم می‌یابد که آمریکا جلوی واردات مجدد این داروها به خاک آمریکا را بگیرد. تعجبی ندارد که طرفداران مصرف‌کنندگان خواهان لغو این قانون باشند. بیایید ببینیم با لغو این قانون چه اتفاقی می‌افتد.
از آنجا که برخی از آمریکایی‌ها همچنان نگران سالم بودن داروهای وارداتی هستند، آنها کماکان داروهای داخلی را خواهند خرید حتی اگر داروهای ارزان‌تر کانادایی به راحتی در دسترس باشد؛ اما همان طور که احتمالا به نظر می‌رسد فرض کنیم بیشتر مردم اینکار را نکنند. شرکت‌های داروسازی آمریکایی هنگامی که داروها را به کانادا ارسال می‌کنند، خواهند دانست که این داروها عمدتا، هر چند غیرمستقیم، در آمریکا به فروش خواهد رفت (با توجه به تقاضای بسیار بیشتر برای داروهایشان در آمریکا تا کانادا)؛ بنابراین آنها سعی خواهند کرد تا قیمت‌های دارو در کانادا را به سطح قیمت‌ها در آمریکا نزدیک کنند. اگر کانادا جلوی اینکار را بگیرد، پس آنها احتمال دارد با کاهش مقدار فروش دارو در کانادا، صادرات مجدد را محدود سازند. کانادا نیز احتمالا مراقبت خواهد کرد که این داروها به مصرف کانادایی‌ها برسد. تردیدی نیست که این سیاست کاملا نتیجه نخواهد داد و مقداری از داروها هنوز هم به دست مشتریان آمریکایی خواهد رسید؛ اما احتمالا نه در آن حجم انبوه که بتواند قیمت دارو را در آمریکا تا حد زیادی کاهش دهد.
کانادا تنها کشوری نیست که داروهای آمریکایی در آنجا ارزان‌تر از خود آمریکا به فروش می‌رود. دلیل آن این است که بنگاه‌ها انگیزه دارند تا بازار خود را به چندین بخش متناظر با حساسیت یا کشش قیمتی تقاضا تقسیم کنند. آنها سپس می‌توانند قیمت پایین را در آن بخش‌هایی که تقاضا حساسیت داشته و قیمت بالاتر را در بخش‌هایی که تقاضا حساس نیست تعیین کنند. معنای این جمله این است که سعی کنید کالا را به ثروتمندان با قیمتی بالاتر از فقرا بفروشید. (یک مثال از چنین بخش‌بندی بازار در سوپر مارکت‌ها دیده می‌شود که غذاهای طبیعی یا رژیمی را با قیمت بالاتری می‌فروشند؛ چون خریداران این کالاها معمولا ثروتمندان بوده و حساسیت کمتری به قیمت دارند تا کسانی که محصولات متعارف‌تر می‌خرند.) آیا چنین بخش‌بندی بازاری برای مواد دارویی بد است؟ نه لزوما. از یک طرف، این شیوه برای سوء استفاده از قدرت بازار است؛ بنابراین به نابرابری و نیز تخصیص غیربهینه منابع منجر می‌شود: اگر یک بنگاه موفق به فروش همان محصول در قیمت‌های متفاوت در دو بازار شود، یک قیمت باید ظاهرا متفاوت از هزینه نهایی باشد که ناکارآ خواهد بود. از طرف دیگر، به فقرا نیز کمک می‌کند. اگر شما کسی هستید که با حالتی عصبانی درباره استثمار مصرف‌کنندگان از طریق بخش‌بندی بازار صحبت می‌کنید، از خودتان بپرسید آیا واقعا خواهان این هستید که یک داروی حیاتی به قیمتی یکسان در آفریقا و نیز در آمریکا فروخته شود.
به‌علاوه، در مورد داروها و برخی محصولات با فناوری پیشرفته، تبعیض قیمت با این استدلال قابل دفاع است که بیشتر هزینه‌های آنها هزینه ثابت تحقیق و توسعه هستند و ترجیح این است که بنگاه‌ها این هزینه‌ها را با گرفتن قیمت بیشتر از جیب کسانی تامین کنند که با کاهشی محسوس در خریدهای خود واکنش نشان نخواهند داد.
کادر۱- بازار سیاه پیدا کردن بلیت‌ها
یک نوع سفته‌بازی و دلالی که خشم و انزجار زیادی ایجاد می‌کند بازار سیاه پیدا کردن بلیت‌ها است. قیمت روی بلیت ۱۰۰ دلار است و با این حال از خریدار خواسته می‌شود ۲۵۰ دلار بابت آن بپردازد. آیا این دلال که بلیت را ۱۰۰ دلار و با هدف سفته‌بازی خریده است حق دارد از خریدار ۲۵۰ دلار درخواست کند؟
نخست، حالتی را ملاحظه کنید که برگزارکننده یک رویداد ورزشی یا فرهنگی بلیت‌ها را به یک دلال با قیمتی فروخته است که فکر می‌کرده است قیمت تعادلی بازار است. اگر این طور باشد، دلال مثل هر سفته‌بازی که ریسک می‌پذیرد دارای همان حق اخلاقی است. اگر از رویداد استقبال خوبی نشود و تمام بلیت‌های ۱۰۰ دلاری به فروش نرود او مجبور خواهد بود بلیت را به قیمتی کمتر از ۱۰۰ دلاری که پول داده است بفروشد تا با قیمتی که سایر دلال‌ها با بلیت روی دست مانده‌شان نیز از خریداران مطالبه می‌کنند، برابری کند.
آیا این ناعادلانه نیست که دلال بتواند تعداد زیادی بلیت یکجا بخرد و این کار را در زمانی بکند که شما نتوانستید جلوی گیشه خرید بلیت بروید یا مرتب به آنجا تلفن بزنید؛ چون که در محل کار بوده‌اید؟ نه این طور نیست؛ چون در این مورد او مثل سایر واسطه‌ها عمل کرده است و از مزیت صرفه‌های مقیاس و تقسیم کار بهره برده است و در بلندمدت، در صورتی که بین واسطه‌ها تبانی صورت نگیرد، آنها فقط نرخ بازده معمولی بابت زحمت و ریسک‌پذیری خود دریافت می‌کنند.
اینک حالتی را تصور کنید که برگزارکننده رویداد، بلیت‌ها را در قیمتی زیر تعادل بازار به دلالان بفروشد. در این حالت، دلال‌ها قادر به سرضرب خریدن این بلیت‌ها هستند وقتی که دیگران چنین امکانی را ندارند و نفع غیراستحقاقی می‌برند، نفعی که در برخی ویژگی‌هایی که سفته‌بازی را سودآور می‌سازد ریشه ندارد، بلکه به خاطر شکست بازار است؛ چون برگزارکننده بهای لازم را به بلیت‌های خود نداده است.
چرا ما (بلی من خودم را نیز به حساب می‌آورم) از دست دلال‌ها خشمگین می‌شویم؟ در حالت بلیت‌های کمتر قیمت‌گذاری شده توضیح دادنش آسان است. ما از پرداخت قیمتی که در آن نفع غیراستحقاقی که دلال به خاطر پایین قیمت‌گذاری برگزارکننده رویداد می‌برد، دل آزرده می‌شویم.
اگر چه مثل سایر مبادله‌های داوطلبانه، خرید بلیت از دلال به هر دو طرف معامله سود می‌رساند، این ناراحتی کاملا طبیعی است وقتی یک طرف معامله، بیشتر منافع را به سمت خود می‌کشد (بازی دیکتاتور را به یاد آورید) دلیل احتمالی دیگر، دلیلی که در حالت کمتر قیمت‌گذاری نشدن بلیت‌ها نیز به کار می‌رود این است که ما در ذهن خود یک طرفدار پرشور رویداد ورزشی یا هنری را که احتمالا دانشجوی فقیری است، مجسم می‌سازیم، کسی که از شرکت در این رویداد لذت فراوانی می‌برد؛ اما جای او را شخص ثروتمندی می‌گیرد که بلیت را از دلال می‌خرد و به اندازه دانشجوی فقیر هم از این رویداد لذت نخواهد برد. برخی اوقات ما از برخورد با این واقعیت که آرای شمارش شده در نظام بازار، پول‌های پرداختی هستند، حسابی دلخور می‌شویم.
