جوامع نابرابر در جهانی برابر

مجید اعزازی

نتایج پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد که نابرابری در جهان کاهش یافته است، اما در عین حال، نابرابری درون کشورها مسیر متفاوتی را طی کرده و رو به افزایش گذاشته است. به عبارتی دیگر، نابرابری جهانی- شکاف درآمدی میان همه مردم روی کره زمین- با سرعت‌گرفتن رشد اقتصادی در کشورهای فقیرتر نسبت به کشورهای ثروتمندتر، رو به افول نهاده است. سطح نابرابری درون کشورها اما بسیار متفاوت است. در یک نگاه کلی، بر اساس نتایج مطالعات صورت گرفته، می‌توان گفت که اقتصادهای نوظهوردر قیاس با کشورهای ثروتمند نابرابرتر هستند.

در طول بیش از ۳۰ سال گذشته، سطح درآمد جمعیت ثروتمند و فراثروتمند آمریکا افزایش قابل توجهی داشته و هر چقدر سطح درآمد آنها بیشتر شده، روند افزایشی آن هم قابل‌توجه‌تر بوده است.از سوی دیگر، فقرای این کشور نیز فقیرتر شده‌اند. سه اقتصاد آسیایی هند، اندونزی و چین نیز در قیاس با آنچه که ۳۰ سال پیش بودند، بسیار ثروتمندتر و پویاتر شده‌اند، اما شهرنشینی و صنعتی شدن، بزرگ‌ترشدن شکاف درآمدی را میان نسل‌های قدیم و جدید و میان تحصیلکرده‌ها و کم سوادان به ارمغان آورده است.

اما چه عواملی افزایش فاصله طبقاتی در آمریکا را دامن می‌زنند؟ یک عامل بزرگ، به خصوص در مورد نیمه کم درآمدتر جامعه، نداشتن تحصیلات عالی است. البته همه چیز به خود تحصیلات محدود نمی‌شود و شکاف‌های جدیدی از جمله شکاف میان زنان و مردان به وجود آمده است. سطح تحصیل و درآمد زنان آمریکایی نسبت به ۳۰ سال پیش رشد کرده و فاصله آنان را با مردان کم کرده است. کاهش میزان تحصیل، اثرات نژادی نیز دارد.به گونه‌ای که سیاه پوستان و اسپانیایی زبان‌ها در قیاس با سایر گروه‌های اجتماعی بیشتر ترک تحصیل می‌کنند.

در آسیا اما، افزون بر گسترش شهرنشینی و صنعتی شدن، سیاست‌ها و رفتارهای دولت‌ها نیز از جمله دلایل افزایش نابرابری هستند. با وجود این، برخی کشورهای آسیایی به منظور کاهش شکاف درآمدی، طرح‌های «کار» عمومی را برای فقیرترین افراد تهیه کرده‌اند. به طور مثال، طرح هند سالانه ۱۰۰ روز کار را برای خانوارهای روستایی این کشور تضمین می‌کند و در حال حاضر ۴۱ میلیون نفر تحت پوشش این طرح هستند.

به طور کلی، تمرکز ثروت در دست قشرهایی با درآمدهای بسیار بالا، دلیل عمده افزایش اختلاف درآمدها ارزیابی می‌شود. بی‌گمان شناخته‌شده‌ترین راه‌ اندازه‌گیری نابرابری ضریب جینی است. در عین حال، ضریب جینی، تصویری لحظه ای از نتایج به دست می‌دهد و نمی‌گوید چرا این شکاف‌ها ایجاد شده‌اند یا این روند چه زمانی تمام می‌شود و مانند هر تصویر لحظه‌ای دیگر، این عکس می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

هفته‌نامه اکونومیست به تازگی در پرونده‌ای وضعیت نابرابری در جهان کنونی را مورد کنکاش قرار داده است. مطالب پیش رو، بخشی از این پرونده هستند که توسط نگارنده- به جز یک مطلب- به فارسی برگردانده شده است. انتخاب مطالب از اکونومیست برای ترجمه نیز به گونه‌ای بوده است تا ضمن ترسیم وضعیت کلی نابرابری در جهان، جزئیات وضعیت نابرابری در آمریکا به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد جهان و همچنین اقتصادهای پرقدرت آسیا یعنی چین و هند نیز در اختیار خوانندگان قرار گیرد.