دور دوم بحث: دولت برای خانه‌دار شدن مردم دخالت کند یا نکند؟

رایان اونت؛ مدیر بحث

ما وارد فاز دوم بحث شده‌ایم و در این فاز هر کدام از شرکت‌کنندگان سعی می‌کنند به دیگری پاسخ دهند. در این مرحله رای‌گیری علیه جنبش عدم تشویق به خانه‌دار شدن است و حتی اندک اندک رای‌های منفی نسبت به زمان شروع بحث بیشتر هم می‌شود. در پس‌زمینه بحث نیز مشارکت گرم و گه‌گاه اثرگذار خوانندگان را داریم. در بحث‌های خوانندگان به طور متناوب به استدلال‌هایی برمی‌خوردیم که به عوامل فرهنگی اشاره می‌کردند یعنی بعدی از زندگی که عموما کمتر مورد توجه اقتصاددانان است.

مدعیان هر دو سو چالشی روش‌شناختی را برای فهم اثر خانه‌دار شدن به راه‌ انداخته‌اند: آیا تشویق به خانه‌دار شدن موجب پس‌انداز بیشتر می‌شود یا برعکس پس‌اندازکنندگان هستند که تمایل بیشتر به خرید خانه دارند؟ آیا می‌توانیم اثرات اقتصادی نرخ‌های متفاوت خانه‌داری را بین کشورهای مختلف یا دوره‌های مختلف مقایسه کنیم یا عوامل بسیار دیگری هم درگیر مساله هستند و مقایسه به این سادگی نیست؟

مخالفت ریچارد گرین به صورت یک استدلال قدرتمند و خاص بیان شد. بسیاری از مشکلاتی که به سیاست‌های ترغیب برای خانه‌دار شدن نسبت می‌دهند مشکلاتی عمومی هستند که کل بازار مسکن و زمین و اموال غیرمنقول را در برمی‌گیرد. اموال غیرمنقول به هر شکلی که باشند نسبت به دوره‌های تجاری و بحران‌ها حساس هستند. در برخی از جاهایی که نرخ‌های پایین خانه‌داری با موفقیت اقتصادی همراه شده است، اجاره‌نشین‌ها آنچنان حقوقی دارند که آنها را به سرمایه‌گذاری بیشتر در اجتماع محلی‌شان تشویق می‌کند. آنچه در کمال تعجب از نگاه هر دو مشارکت‌کننده در بحث پنهان مانده است معضلی است که در استدلال به نفع خانه‌دار شدن وجود دارد: هر چه خانه‌دار شدن را با تشویق به ثبات و سرمایه‌گذاری برای جامعه همبسته‌تر بدانیم احساس نیاز به اعتراف به اینکه چنین سیاستی بازار کار را در بند و غیرمنعطف می‌سازد، کمتر می‌شود.

آندرو اسوالد به نکات مهمی اشاره کرده است که البته به خودی خود به نفع یا ضرر سیاست خانه‌دار شدن نیست و نیازمند محاسبات هزینه و فایده بیشتر است. ادعای او این است که هزینه افزودن یک وجه اصطکاکی به بازار کار می‌تواند بسیار بالاتر از منفعت تشویق فعالیت‌های اجتماعی باشد. پاسخ این مساله وابسته به زمان و همچنین به مکان است. در جایی مثل سنگاپور که یک بازار کار دارد و کلا یک شهر بیشتر نیست، منافع انعطاف بازار کار چندان اهمیتی ندارد، اما در کشوری مثل آمریکا که بازارهای مختلف اشتغال دارد، انعطاف و کم‌هزینه بودن جابه‌جایی در آن بسیار اهمیت می‌یابد.

اد گلاسر در مقام میهمان بحث، به ما یادآوری کرد که آنچه خوب یا بد است سیاست تشویق یا عدم تشویق برای خانه‌دار شدن نیست، بلکه حضور یا عدم حضور دولت در این امر است. او حالاتی را بررسی کرده است که منافع یا مضار سیاست‌های تشویق خانه‌داری به بیرون از این حیطه و به کل اقتصاد سرریز دارد و بنابراین مداخله دولت را موجه می‌کند. او مدعی است که اگر بی‌طرف باشیم شواهد کافی برای توجیه دخالت دولت وجود ندارد. برای من نظر او جالب بود چون وجود هزینه‌ها را انکار نکرد بلکه در عوض بر این نکته دست گذاشت که می‌توان این هزینه‌ها را بدون دخالت دولت و وضع قانون بر نحوه‌ خانه‌دار شدن تامین کرد. من البته می‌خواهم مدعی شوم که او کمتر از آن‌ چیزی که ادعا می‌کند بی‌طرف است. آقای گرین مدعی است که از منظر ثبات مالی آنچه مساله است کل داستان مسکن است و نه فقط سیاست‌های خانه‌دار شدن. این ادعا معقول به نظر می‌رسد. در مقابل اگر بازار مسکن گرفتار نوسان‌ها و بحران‌های شدید باشد یک ایده‌ خوب می‌تواند این باشد که خانوارها را به قرض‌گرفتن‌های شدید برای سرمایه‌گذاری در این بخش اقتصاد تشویق نکنیم. آقای گلاسر که مدعی بی‌طرفی است ممکن است با این ایده موافق باشد اما در عین حال مدعی است می‌توان هزینه‌ها را ناشی از بدهی‌ها گرفت و نه ناشی از صرف خانه‌دار شدن و بنابراین باید آن هزینه‌ها را رفع کرد و نه خود خانه‌دار شدن را. اما اگر با تنظیم مالیات برای وام‌های رهنی، خانه‌دار شدن تشویق نشود، مساله فرقی می‌کند؟ بنابراین چالش اصلی در دور بعدی بحث این خواهد بود که اولا منافع و مضار تشویق به خانه‌دار شدن دقیقا و با محاسبه چیست و ثانیا این محاسبات دولت را به مداخله یا عدم مداخله دعوت می‌کند؟ دولت چقدر باید بی‌طرف باشد؟ چقدر بی‌طرف می‌تواند باشد؟