پرونده‌ای به بهانه اجلاس بین‌المللی ریودوژانیرو
میثم هاشم‌خانی*<br>تخریب محیط زیست، آلودگی آب و آلودگی هوا؛ چالش‌های توسعه اقتصادی پایدار
میثم هاشم‌خانی*
تخریب محیط زیست، آلودگی آب و آلودگی هوا؛ چالش‌های توسعه اقتصادی پایدار اجلاس بین‌المللی سازمان ملل متحد در ریودوژانیرو با حضور وزیران محیط زیست ده‌ها کشور جهان به اضافه نمایندگانی از ده‌ها سازمان مردم‌نهاد محیط زیستی، درست چند روز پس از آن برگزار شد که سازمان محیط زیست کشور مجوز احداث جاده از میان «جنگل ابر» را صادر کرد و بیم آن می‌رود که به تخریب بخش‌های قابل توجهی از پوشش گیاهی بکر این جنگل منتهی شود.
از دو ماه پیش هم پدیده ریزگردها بخش بزرگی از استان‌های کشور را در بر گرفته است که بسیاری از کارشناسان، کم‌توجهی به محیط زیست به ویژه اجرای پروژه‌های مخرب پوشش گیاهی در کشورهای ایران و عراق را در تشدید این پدیده موثر می‌دانند. از چند سال پیش هم، روند افزایش استنشاق دی اکسید کربن توسط شهروندان، پای خود را از تهران فراتر گذاشته و شهروندان اصفهانی و مشهدی و اراکی و تبریزی و شیرازی و اهوازی را هم درگیر کرده است.
اما اگر قدری جهانی‌تر به موضوع محیط زیست بنگریم، می‌توان این‌طور گفت: در شرایطی که نرخ رشد جمعیت به ویژه در مناطق بسیار فقیرنشین جهان همچنان بالا است، روند تخریب محیط زیست باعث شده است که روز به روز هم حجم زمین‌های قابل کشاورزی کاهش باید و هم منابع آب سالم؛ فرآیندی که دست‌کم بخشی از بحران دهشتناک جمعیت ۹۲۰ میلیون نفری دچار سوءتغذیه را، می‌توان ناشی از آن دانست.
همچنین روند تولید روزافزون گازهای گلخانه‌ای توسط اتومبیل‌ها و صنایع مختلف، تخریب جنگل‌ها و مراتع با هدف کسب درآمد و سایر سیاست‌هایی که رونق اقتصادی را به بهای تخریب محیط زیست محقق می‌سازد، باعث شد که از دهه ۱۹۹۰، بخشی از اقتصاددانان این نکته را مطرح کنند که حتی اگر بتوان با تخریب محیط زیست به رونق اقتصادی رسید، این رونق اقتصادی «بسیار شکننده» و «کاملا ناپایدار» خواهد بود. از اینجا بود که اصطلاحاتی مانند «اقتصاد سبز» و نیز «توسعه اقتصادی پایدار»، وارد مجموعه اصطلاحات رایج اقتصادی شد و در ۲۰ سال اخیر اقتصاددانان و سیاستمداران و سازمان‌های مردم‌نهاد متعددی کوشیده‌اند تا راهکارهای مختلفی را به منظور کاهش تخریب محیط زیست در دستور کار قرار دهند؛ از پیشنهاد اقتصاددانان به مشوق‌های مالیاتی برای صنایعی که تکنولوژی‌های کاهش‌دهنده آلایندگی را مورد استفاده قرار دهند، تا کمپین‌های سازمان‌های مردم‌نهاد برای تشویق شهروندان به مصرف کاغذ بازیافتی و جایگزینی کیسه‌های پارچه‌ای بجای کیسه‌های پلاستیکی و از تصمیم سیاستمداران به دریافت مالیات‌های فزاینده برای مصرف بنزین و توسعه سرمایه‌گذاری در حمل و نقل عمومی گرفته تا اختصاص بودجه‌های قابل توجه برای حفظ جنگل‌ها و حیات وحش.
و بالاخره این پرسش احتمالا تکراری اما بسیار مهم که ما در سال‌های اخیر چه سیاست‌هایی برای جلوگیری از تخریب محیط زیست در کشور اجرا کرده‌ایم؟
* m.hashemkhany@gmail.com
