درباره افزایش اخیر نابرابری در جوامع توسعه‌یافته

فرید فرّخی*
منبع: وبلاگ کافه‌اقتصاد**
نابرابری در آمریکا: نظم‌های آماری
ابتدا ببینیم که مثلا وقتی می‌گوییم فردی در یک جامعه در صدک هفتادم قرار دارد به چه معنی است. فرض کنید که ابتدا افراد این جامعه را به ترتیب درآمدشان به صف کنیم به طوری که کم درآمدترین فرد در انتهای صف و پردرآمدترین فرد در ابتدای صف بایستد.

سپس این صف را به صد قسمت مساوی تقسیم می‌کنیم. اگر از انتهای صف شروع کنیم، قسمت اول می‌شود صدک اول، قسمت دوم صدک دوم و قسمت آخر صدک صدم. پس فردی که در صدک هفتادم قرار دارد دارای درآمدی است بیشتر از درآمد شصت و نه صدک قبلی و کمتر از سی صدک بعدی. در این تقسیم‌بندی ما از تفاوت درآمدی افرادی که در یک صدک قرار دارند چشم‌پوشی می‌کنیم. در هر حال می‌توانستیم همین آزمایش را با دهک‌ها (گروه‌های بزرگ‌تر)، یا هزارک‌ها (گروه‌های کوچک‌تر) نیز انجام بدهیم.
الف) وضع آمریکایی‌ها نسبت به مردم دنیا:
در شکل ۱ درآمد آمریکایی‌ها را نسبت به مردم دنیا مشاهده می‌کنید. محور افقی جایگاه درآمد یک فرد آمریکایی در داخل خود آمریکا است. محور عمودی جایگاه درآمد همان فرد در دنیا است. برای مثال یک فرد آمریکایی که در دو صدک اول جامعه آمریکا قرار دارد جایگاهی برابر صدک شصت و دوم در جامعه جهانی دارد. می‌توان مشاهده کرد که تقریبا ۶۵ درصد مردم آمریکا جزو دهک بالای دنیا هستند و تقریبا ۱۸ درصد آنها در دو صدک بالای دنیا قرار می‌گیرند. این نتایج عمدتا بر اساس تحقیقات برانکو میلانویچ به دست آمده است.
دقت کنید که از طریق مقایسه شیب این نمودار برای دو کشور مختلف می‌توان وضع نابرابری در این دو کشور را با هم مقایسه کرد. هر چقدر شیب این نمودار برای یک کشور بیشتر باشد به این معنی است که مردم آن کشور در سطوح نابرابرتر درآمدی زندگی می‌کنند. مثلا می‌توان مشاهده کرد که نابرابری در آمریکا شدیدتر از آلمان است. یا بر همین اساس، برای مثال وضع نابرابری در آلمان نسبت به ایران نیز بهتر است [۱].
ب) افزایش محسوس نابرابری در جامعه آمریکا:
در دهه‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ در آمریکا، سهم درآمدی صدک بالا از درآمد ملی ۱۰ درصد بوده ولی این درصد در دهه‌های اخیر به‌طور محسوسی افزایش پیدا کرده است. مرجع اول برای مشاهده این روند گزارش اخیر CBO است. شکل‌های ۲ تا ۴ به نقل از کروگمن بر اساس همین گزارش برداشته شده است [۳]. شکل ۲ نشان می‌دهد که سهم درآمدی صدک‌های ۸۱ تا ۹۹ در دهه‌های اخیر تقریبا ثابت مانده در حالی که سهم درآمدی صدک بالای جامعه از ۸ درصد در سال ۱۹۷۹ به ۱۲ درصد در سال ۲۰۰۷ رسیده است که به‌ویژه از سال ۲۰۰۱ به بعد روند کاملا افزایشی داشته است. شکل ۳ نشان می‌دهد که اگر در صدک بالای جامعه آمریکا دقیق شویم این روند افزایشی بیشتر از همه به خاطر افزایش سهم درآمد هزارک بالای جامعه (یعنی یکدهم بالای صدک بالا)
بوده است.
مرجع دوم برای مشاهده روند نابرابری تحقیقات اتکینسون، پیکتی و سائز است [۴]. تعریف اتکینسون، پیکتی و سائز از اقلام درآمد با تعریف CBO یکی نیست ولی در هر حال روندی که آنها گزارش کرده‌اند نیز دقیقا حاکی از افزایش سهم درآمدی صدک بالا و همچنین هزارک بالای جامعه است. بر این اساس، سهم درآمدی صدک بالا از ۱۰ درصد در دهه ۱۹۷۰ به ۲۰ درصد در سال ۲۰۰۰ و به ۲۵ درصد در سال ۲۰۰۵ رسیده است. این به آن معنا است که در سال ۲۰۰۵، ۲۵ درصد از درآمد ملی آمریکا در دست تنها ۱ درصد از افراد این جامعه بوده است.
این روند، یعنی افزایش سهم درآمدی صدک بالای جامعه در همه کشورهای انگلیسی زبان به وضوح قابل مشاهده است ولی همچنین در برخی دیگر از کشورهای اروپایی نیز به شکل خفیف‌تری دیده می‌شود، هرچند در سوئد و فنلاند مشاهده نمی‌شود [۵].
اگر باز دقیق‌تر شویم، هزارک بالا (یعنی یکدهم بالای صدک بالای جامعه) در آمریکا دارای ۸ درصد از درآمد ملی این اقتصاد هستند. این درحالی است که در بیشتر کشورها این سهم ۱ یا ۲ درصد است و در خود آمریکا هم در دهه ۱۹۵۰ تقریبا ۳ درصد بوده است [۶].
شکل ۴ رشد درآمد خالص از مالیات را از سال ۱۹۷۹ برای آمریکا نشان می‌دهد. برای مثال در سال ۲۰۰۷ به نسبت ۱۹۷۹، درآمد صدک بالای جامعه نزدیک به ۲۸۰ درصد زیاد شده (یعنی تقریبا ۳ برابر شده) در حالی که درآمد هیچ یک از صدک‌های دیگر بیشتر از ۶۰ درصد زیاد نشده است. کاملا قابل مشاهده است که صدک بالای جامعه از افزایش نابرابری نفع بسیار چشمگیری برده است. حتی افزایش ۶۰ درصدی درآمد برای صدک‌های ۸۱ تا ۹۹ با رقم حدود ۲۸۰ درصد صدک بالا قابل مقایسه نیست.
اگر در یک درصد بالا نیز دقیق شویم، بر اساس شکل ۳ می‌توان مشاهده کرد که در سال ۲۰۰۵ سهم هزارک بالای جامعه از درآمد ملی برابر سهم مجموع درآمد هزارک ۹۹۰ تا ۹۹۹ است در حالی که در سال ۱۹۷۹ سهم هزارک بالا نصف سهم مجموع درآمد هزارک ۹۹۰ تا ۹۹۹ بوده است. به این معنی که حتی در صدک بالا نیز بیشترین نفع از نابرابری را هزارک بالای جامعه به دست آورده است.

اثر تکنولوژی اطلاعات در یک اقتصاد دانش‌محور
تا این جا دیدیم که نابرابری در اقتصاد آمریکا افزایش یافته است به صورتی که در دو دهه‌ اخیر ثروتمندان به نسبت دیگران ثروتمندتر شده‌اند. برای توضیح این پدیده می‌توان دو بعد کاملا اقتصادی را در نظر گرفت. بعد اول آموزش و بعد دوم تکنولوژی است. آن‌گاه می‌توان پرسید که آیا نوعی ساز و کار اقتصاد سیاسی نیز تاثیرگذار بوده است؟ پاسخ به این سوال بعد سوم (اقتصاد سیاسی ماجرا) را در برمی‌گیرد.
در ادامه توضیح می‌دهیم که چگونه رشد تکنولوژی اطلاعات می‌تواند نابرابری را افزایش دهد. گفتیم که صدک بالا بیشترین رشد درآمدی را داشته و در میان این صدک نیز، یک‌دهم بالایی آن (یعنی هزارک بالای جامعه) بیشترین رشد درآمدی را تجربه کرده است. سعی می‌کنیم مدلی بسازیم که دقیقا چنین الگویی را به‌وسیله رشد تکنولوژی اطلاعات
تولید می‌کند.
اقتصادی را در نظر بگیرید که تولید، نیازمند حل مسائلی است که نیروی کار با آن مواجه می‌شود. آدم‌ها دارای سطوح متفاوتی از مهارت و دانش هستند. در این اقتصاد تولید از طریق تیم‌هایی صورت می‌گیرد که هر یک شامل چندین فرد در رده‌های مختلف سازمانی است (مثلا مدیر، معاون و رده‌های پایین‌تر). اینکه چه ترکیبی از آدم‌ها با یکدیگر تشکیل تیم بدهند بر روی بهره‌وری تیم و در نتیجه بر روی درآمد اعضای تیم کاملا اثرگذار است. پس اینکه هر فردی در چه رده‌ سازمانی کار بکند، اینکه او چقدر درآمد داشته باشد و اینکه کل اقتصاد چقدر تولید داشته باشد به این بستگی دارد که افراد جامعه چگونه با هم جور (match) می‌شوند.
در ساده‌ترین حالت در نظر بگیرید که هر کسی می‌تواند یا یک گروه تشکیل دهد و مدیر این گروه باشد، یا اینکه در گروهی استخدام شود و برای یک مدیر کار کند. در نتیجه هر واحد تولیدی (یا هر تیم) متشکل خواهد بود از یک مدیر (کارآفرین) و چندین آدمی که در این گروه به استخدام در می‌آیند (کارگران). هر واحد تولیدی می‌تواند بیشتر تولید کند اگر اعضای آن بتوانند سوالات بیشتری که حین تولید پیش می‌آید حل کنند.
می‌توانید این را به نوآوری تعبیر کنید یا هر دستاورد تولیدی دیگری که نیازمند مهارت و دانش است. خود کارگران می‌توانند برخی از مسائل ساده‌تر را حل کنند ولی اگر با سوال مشکلی روبه‌رو شوند نزد مدیر یا کارآفرین می‌روند.
اگر کسی دارای مهارت و دانش بالایی باشد می‌تواند مسائل بیشتری را که در هنگام تولید پیش می‌آید حل کند، در نتیجه می‌تواند هم تیم بزرگ‌تری تشکیل دهد و هم دستمزد بالاتری به افراد گروهش بدهد. در نتیجه تعادل اقتصاد در جایی اتفاق می‌افتد که آدم‌های با مهارت بالاتر گروه تشکیل می‌دهند و آدم‌های با مهارت پایین‌تر عضو گروه می‌شوند. علاوه بر این، مدیران و کارگران به ترتیب با هم جور می‌شوند (sort): در بین مدیران، هرچقدر مدیری دانش و مهارت بالاتری داشته باشد می‌تواند کارگران بهتری استخدام کند؛ و به همین قیاس در بین کارگران، اگر کارگری مهارت و دانش بالاتری داشته باشد می‌تواند با مدیر بهتری و در نتیجه در تیم قوی‌تری کار کند.
اگر بهترین مدیر بتواند همه مسائل را بدون صرف زمان حل کند آنگاه حالت کارآ (efficient) این است که بهترین مدیر، تیمی با اندازه همه اقتصاد تشکیل دهد. اما چنین حالتی غیرممکن است به خاطر اینکه زمان محدود است و ارتباط بین کارگر و کارفرما زمان‌بر است.
می‌توانید محدودیت زمانی را به چیزی شبیه به اصطکاک در فیزیک تعبیر کنید: اگر اصطکاکی وجود نداشت یک جسم متحرک هیچ وقت از حرکت نمی‌ایستاد.
چنین اصطکاکی تابعی است از تکنولوژی استفاده از اطلاعات. وقتی تکنولوژی رشد می‌کند این اصطکاک کاهش می‌یابد. درنتیجه تخصص و مهارت بالاتر ارزشمندتر می‌شود چون تکنولوژی بهتر اجازه می‌دهد که تخصص به تولید بیشتری بینجامد. دقیقا این اثر است که سبب می‌شود تقاضا برای بهترین مدیران قبلی (یعنی آدم‌هایی که پیش از این درآمد بیشتری در جامعه داشتند) افزایش یابد. در نتیجه نیروی کار متخصص کمیاب‌تر می‌شود و آدم‌هایی که دانش و مهارت بالاتری دارند جایگاه ممتازتری پیدا می‌کنند و پیرو این، درآمد بیشتری کسب خواهند کرد. این اثر باعث می‌شود که شکاف درآمدی بین کارآفرین‌ها و کارگرها بیشتر شود.
در توضیحی که ارائه شد انگار طبیعت در بدو تولد سطح دانش و مهارت افراد را یک بار برای همیشه تعیین کرده است و در نتیجه افراد نمی‌توانند سطح دانش و مهارت خود را تغییر بدهند. به بیان دیگر ما بعد اول، یعنی آموزش (سرمایه‌گذاری روی سرمایه انسانی) را در نظر نداشته‌ایم و به‌جای آن صرفا روی بعد دوم، یعنی اثر تکنولوژی متمرکز بودیم. همیشه چنین آزمایش فکری آموزنده و مفید است چون به ما اجازه می‌دهد یک کانال اثرگذاری را به‌روشنی درک کنیم. در ادامه درباره این صحبت می‌کنیم که اگر امکان سرمایه‌گذاری بر دانش و مهارت را نیز درنظر بگیریم به چه نتایجی می‌رسیم. همچنین به بعد سوم یعنی ساز و کارهای محتمل اقتصاد سیاسی اشاره خواهیم کرد [۷].

توضیح نابرابری در چارچوب
عرضه- تقاضا: مسابقه بین
آموزش و تکنولوژی
تا این جا گفتیم که در دهه اخیر نابرابری در بسیاری از کشورهای پیشرفته (به ویژه در آمریکا) افزایش یافته است به صورتی که بیشترین نفع از این نابرابری را دهک بالای جامعه برده است و در بین دهک بالا هم این صدک بالا و در بین صدک بالا هم این هزارک بالای جامعه بوده که بیشترین نفع
را برده است [۸].
در بخش ۲ توضیحی برای پدیده فوق ارائه دادیم. بهترین عنوان برای این توضیح اثر سوپراستار است. برای نمونه گفته می‌شود که با ظهور و گسترش آلبو‌م‌های موسیقی و همچنین سهولت رفت‌وآمد بین کشورها، نوازنده‌ها و خواننده‌های معمولی ورشکست شدند و تقاضا برای بهترین نوازنده‌ها و خواننده‌ها از یک شهر محلی به تقاضایی تقریبا جهانی تبدیل شد. اثری که باعث شد تفاوت بین درآمد خواننده‌های معمولی با خواننده‌های درجه یک افزایش بسیاری پیدا کند. مشابه این ساز و کار از طریق ظهور تکنولوژی اطلاعات و جهانی‌شدن قابل تصور است: ساز و کاری که باعث افزایش تقاضا برای افراد متخصص می‌شود و در نتیجه تفاوت درآمدی بین افراد متخصص و غیرمتخصص را افزایش می‌دهد.
اما اگر تحصیل بیشتر و به‌طور کلی کسب تخصص بالاتر باعث افزایش خیلی قابل توجهی در درآمد آتی شود، مردم هم انگیزه بیشتری برای کسب تحصیل و تخصص خواهند داشت و حاضر خواهند بود که روی سرمایه انسانی‌شان سرمایه‌گذاری بیشتری کنند. در نتیجه منطقی است که فکر کنیم سمت عرضه تخصص نیز در واکنش به افزایش تقاضا برای تخصص افزایش می‌یابد.
کتاب «مسابقه بین آموزش و تکنولوژی» نوشته گلدین و کاتز از اقتصاددان‌های دانشگاه هاروارد به این همین موضوع اختصاص دارد [۹]. از سویی عرضه نیروی متخصص از طریق آموزش بهتر و کسب مهارت‌ها افزایش می‌یابد؛ از سوی دیگر از طریق تغییرات تکنولوژیک تقاضا برای نیروی کار متخصص بیشتر می‌شود. انگار که مسابقه‌ای بین آموزش (عرضه تخصص) و تکنولوژی (تقاضای تخصص) شکل گرفته؛ اگر آموزش در این مسابقه پیشی بگیرد نابرابری درآمدی بین درآمد افراد متخصص و افراد غیرمتخصص کاهش می‌یابد و اگر آموزش نیروی متخصص در نظام آموزشی یک جامعه به اندازه تقاضای ایجاد شده از طریق تغییرات تکنولوژیک برای نیروی کار متخصص نباشد، نابرابری افزایش می‌یابد (توجه دارید که بحث ما در بخش دو حالت ساده‌شده‌ای از همین حالت بود به‌طوری‌که از تغییرات در قسمت عرضه تخصص
صرف‌نظر کرده بودیم.)
برای مثال دستمزد دکترهای متخصص در همه جای دنیا بسیار زیاد است. علت این است که تقاضا برای مهارت آنها خیلی زیاد و عرضه آنها خیلی کم است. بخشی از این پدیده به این برمی‌گردد که در نظام آموزشی کنونی، تربیت یک دکتر متخصص نسبت به خیلی از مشاغل دیگر سخت‌تر است. چنین تحلیلی در یک تصویر جامع‌تر از بازار کار در یک جامعه مصداق دارد. گلدین و کاتز در کتاب خود توضیح می‌دهند که چگونه در سه دهه اخیر در جامعه آمریکا تغییرات تکنولوژیک، تقاضا برای نیروی کار متخصص را افزایش داده در حالی که عرضه نیروی کار متخصص در این دوره افزایش قابل‌توجهی نداشته است. گلدین و کاتز تحلیلشان را البته محدود به سه دهه اخیر نکرده‌اند و نشان می‌دهند که چگونه چارچوب عرضه- تقاضای تخصص می‌تواند کاهش یا افزایش نابرابری را برای یک قرن اخیر در اقتصاد آمریکا تبیین کند.

ساز و کارهای محتمل اقتصاد سیاسی
اگر به تحلیلی که ارائه دادیم توجه کنیم می‌بینیم که توضیحی کیفی از افزایش یا کاهش نابرابری ارائه می‌دهد اما چیزی درباره اندازه این افزایش یا کاهش نمی‌گوید. حال اجازه دهید به نظم‌های آماری برگردیم: هزارک بالا (یعنی یکدهم بالای صدک بالای جامعه) در آمریکا دارای ۸ درصد از درآمد ملی این اقتصاد هستند. این درحالی‌است که در بیشتر کشورها این سهم ۱ یا ۲ درصد است و در خود آمریکا هم در دهه ۱۹۵۰ تقریبا ۳ درصد بوده است. علاوه بر این، چنین پدیده‌ای در کشورهای پیشرفته‌ای مثل سوئد و ژاپن مشاهده نمی‌شود اما تقریبا در همه کشورهای آنگلاسکسون به‌ویژه در آمریکا و بریتانیا دیده می‌شود. این ارقام حاکی از افزایش بسیار زیادی در نابرابری هستند و سوال اینجاست که آیا توضیح اقتصادی و بر اساس ساز و کار عرضه-تقاضا (مسابقه بین آموزش و تکنولوژی) می‌تواند همه ماجرای نابرابری را توضیح دهد؟
به‌عنوان نمونه اجازه بدهید خلاصه‌ای از دیدگاه عاصم‌اغلو اقتصاددان مشهور دانشگاه ام‌آی‌تی را در این زمینه مرور کنیم:
برای شروع می‌توان گفت که سه مقوله مختلف از برابری قابل تصور است: برابری در قدرت سیاسی، برابری در فرصت‌ها و برابری در درآمد. هرچند فرصت‌های برابر می‌تواند به درآمدهای نابرابر بینجامد اما بسیار غیرکارآ است اگر که بخواهیم برابری در درآمد را به جامعه‌ای اعمال کنیم. عمدتا به این دلیل که کسی انگیزه‌ای برای کار و تلاش نخواهد داشت و موتور رشد این جامعه خاموش خواهد شد.
اما اگر توزیع قدرت سیاسی بسیار نابرابر باشد کسانی که انحصار قدرت سیاسی را به دست می‌آورند می‌توانند به دیگران ضرر بزنند و منابع اقتصاد را برای خودشان جمع کنند.
اگر پدیده نابرابری را با نگاهی پویا ببینیم آنگاه نابرابری زیاد در درآمد می‌تواند منجر به این شود که افراد بسیار ثروتمند از درآمدشان برای کسب قدرت سیاسی استفاده کنند. به عنوان نمونه لری بارتلز استاد علوم سیاسی دانشگاه پرینستون در کتابش «دموکراسی نابرابر» شواهدی را ارائه می‌دهد مبنی بر اینکه سیاستمداران در آمریکا بیشتر در خدمت افراد ثروتمند هستند تا افراد معمولی. از طریق کمپین‌ها و لابی‌ها ثروتمندان می‌توانند ضمن پاسخ به نیازهای اقتصادی سیاستمداران بر تصمیمات آنها موثر باشند. توجه به چنین چرخه‌ای بحث ما را از تحلیل صرفا اقتصادی به نوعی از تحلیل اقتصاد سیاسی می‌برد. در نتیجه نه‌ تنها نگرانی‌هایی درباره کارآیی نظام آموزشی وجود دارد، بلکه نگرانی‌های جدی‌تری نیز درباره قدرت نامشروع ثروتمندان وجود خواهد داشت.
خلاصه
این نوشته را با خلاصه‌ای از بحثمان تمام می‌کنیم. نظم‌های آماری نشان می‌دهند که در بسیاری از کشورهای پیشرفته به ‌ویژه در کشورهای انگلیسی ‌زبان نابرابری افزایش قابل توجهی پیدا کرده است. در قدم اول، بخشی از این پدیده از طریق رشد تکنولوژی اطلاعات و پدیده جهانی‌شدن قابل توضیح است. این اثر شبیه به پدیده سوپراستار است که تقاضا برای ستاره‌ترین افراد یعنی متخصص‌ها و کارآفرین‌ها را افزایش می‌دهد و باعث شکاف نابرابری بین نیروی متخصص و غیرمتخصص در جامعه می‌شود. در یک تصویر کلی‌تر این موضوع را می‌توان در چارچوب اقتصادی عرضه-تقاضا توضیح داد. به دلیل تغییرات تکنولوژیک و جهانی شدن، تقاضا برای نیروی کار ماهر افزایش یافته ولی عرضه نیروی کار متخصص از طریق آموزش به این میزان افزایش نیافته است. در نتیجه شکاف درآمدی بین افراد طبقه بالا و پایین جامعه افزایش یافته است. این تحلیل عمدتا بر این دلالت دارد که کیفیت نظام‌های آموزشی به اندازه کافی خوب نبوده است و نتوانسته به اندازه کافی نیروی متخصص برای جوامع تربیت کند. پس از این، سوال این است که آیا همه این نابرابری را می‌توان از دریچه عرضه-تقاضا توضیح داد؟ برخی از دانشمندان اقتصاد و علوم سیاسی در این باره تردید جدی دارند. شواهدی وجود دارد که قدرت اقتصادی ثروتمندان باعث نفوذ آنها در تصمیم‌گیری‌های سیاسی می‌شود. از این طریق مثلا از راه تاثیرگذاری بر مالیات‌ها و قوانین ناظر بر صنایع، آنها می‌توانند از ثروت خودشان محافظت کنند یا درآمد بیشتری کسب کنند. چنین چرخه‌ای نابرابری را زیاد و زیادتر می‌کند. نتیجه‌گیری محکم درباره چنین امری گرچه نیازمند تحقیق بیشتر است اما نگرانی‌های جدی از بابت نابرابری‌های اخیر و ساختار اقتصادی- سیاسی جوامع مورد بحث ایجاد می‌کند.

*دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه پنسیلوانیا استیت
**www.cafeconomics.com

پاورقی:
۱- جایگاه ایران در توزیع جهانی درآمد نوشته دکتر جواد صالحی، دنیای اقتصاد، ۸ آبان ۱۳۹۱، ص ۲۹
۲- وبلاگ ارزا کلین، روزنامه واشنگتن پست، ۱۰ دسامبر ۲۰۱۱
۳- وبلاگ کروگمن، روزنامه نیویورک تایمز، ۱و۲ نوامبر ۲۰۱۱
۴- The evolution of top incomes: a historical and international perspective, By Thomas Piketty and Emmanuel saez
۵- وبلاگ گرگ منکیو، ۱۵ نوامبر ۲۰۱۱
۶- مصاحبه عاصم اغلو با وب‌سایت
www.thebrowser.com
۷- این بخش نوشته بر اساس مدل‌هایی است که عمدتا لوئیس گاریکانو با عنوان اقتصاد دانش‌محور (knowledge economy) معرفی کرده است. در دهه گذشته گاریکانو به همراه همکارانش و به ویژه روسی- هنسبرگ مقالات زیادی نوشته‌اند که در آنها از طریق اقتصاد‌های دانش‌محور، اثر پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و آزادسازی مبادلات بر توزیع درآمد افراد جامعه مورد بررسی قرار گرفته است. برای مطالعه بیشتر در این‌باره، می‌توانید به مقاله organization and inequality in a knowledge economy رجوع کنید.
۸- این مشاهده را با یک دقت باید تعبیر کنیم و آن این‌که وقتی می‌گوییم سهم درآمدی صدک بالای جامعه افزایش یافته نمی‌دانیم که چه افرادی وارد این صدک شده‌اند یا از این صدک خارج شده‌اند. به‌هرحال با توجه به اینکه بخشی از این افراد شامل کارآفرینان می‌شود و این افراد عموما در معرض شوک درآمدی قرار دارند ممکن است که بخش قابل توجهی از مردمی که در صدک بالا هستند سال به سال تغییر کند.
۹- این اصطلاح را بار اول اقتصاددان معروف هلندی تین‌برگن معرفی کرده است و در واقع شهود او به‌نوعی الهام‌بخش کتاب معرفی‌شده است.