آثار بلایای طبیعی بر جریان تجاری کشورهای در حال توسعه

مترجم: امین رستار

جورج آندراده دا سیلوا، لوسین کرنات

منبع: وکس

بلایای طبیعی، اغلب کشورهای در حال توسعه را با شدت بیشتری مورد اصابت قرار می‌دهند. علاوه بر آمار قابل توجه کشته‌شدگانی که این بلایا از خود به جای می‌گذارند، از دیگر آثار این حوادث می‌توان به از کار انداختن اقتصاد و توسعه کشور قربانی اشاره کرد. بر اساس بررسی انجام شده، مقدار صادرات کشورهای در حال توسعه کوچک تا حدود یک چهارم کاهش می‌یابد و این سیر نزولی تا حدود ۳ سال ادامه خواهد یافت. از طرف دیگر، کاهش در مقدار صادرات کشورهای بزرگ‌تر در حال توسعه چشمگیر نیست.

کمیسیون اروپا اخیرا نشریه خود را با نام ارتباطات تجارت و توسعه منتشر کرده است که در آن از تجارت به عنوان یکی از عاملان محرک کلیدی برای حمایت از توسعه، تهییج رشد اقتصادی و بیرون کشیدن مردم از فقر یاد می‌کند. این نشریه هنگام اشاره به مشکلات موجود، از پتانسیل مشکل‌ساز شدن بلایای طبیعی نیز سخن می‌گوید.

به طور کلی بلایای طبیعی، خواه زمین‌لرزه‌هایی که در ژاپن یا ترکیه رخ می‌دهند و خواه سیل‌هایی که در پاکستان یا تایلند واقع می‌شوند، معمولا تبدیل به تیتر خبرهای داغ روز گشته و تصاویری را نمایش می‌دهند که زندگی‌های در‌هم شکسته مردم را به تصویر می‌کشد. اغلب در نوشته‌ها به آثار و عواقبی که بلایای طبیعی بر تجارت و توسعه کشورهای قربانی دارند،

اشاره‌ای نمی‌شود.

آخرین آمارها در باب سیل‌های رخ داده در تایلند حاکی از آن هستند که تعداد قربانیان این حوادث بیش از ۵۰۰ نفر بوده‌اند. این آمار و ارقام تکان‌دهنده، تنها بعد پیدا و نمایان یک حادثه طبیعی است که بسیاری از مردم را متاثر از خود می‌نماید؛ ده هزار مردمی که از بسیاری از نواحی بانکوک تخلیه شدند. اقتصاد تایلند در این جریان متحمل مشکلاتی شده است. علاوه بر مشکلات پیش آمده برای نیروی کار کشور، مردم نیز می‌بایست با زمین‌های زراعی نابود شده و اموال صنعتی و تجاری آسیب دیده باقیمانده بسازند و به آنها کفایت کنند. تخمین‌های انجام شده نشان می‌دهند ۱۰۰۰۰ کارخانه و ۶۶۰۰۰۰ شغل از این بلای طبیعی متاثر شده‌اند.

انتظار می‌رود هزینه‌ها تا پایان قرن ۳ برابر شوند

در طول نشست اخیر APEC، وزیر امور خارجه ایالات متحده، هیلاری کلینتون، بیان کرد که زیان‌های اقتصادی سال ۲۰۱۱ در اثر وقوع بلایای طبیعی در منطقه آسیا پاسیفیک (آسیا-آرام/اقیانوسیه) به تنهایی از حدود ۱۵۰ میلیارد یورو فراتر خواهد رفت. طبق بررسی سالانه آماری اخیر که بر روی بلایای طبیعی انجام شده است، مجموعا ۳۸۵ حادثه طبیعی در سال ۲۰۱۰ رخ داده که بیش از ۲۹۷۰۰۰ قربانی و هزینه‌ای حدود ۹۵ میلیارد یورو از خود بر جای گذاشته است. علاوه بر این، اگر این شرایط به این منوال پیش برود، طبق پیش‌بینی متخصصین با افزایشی در تکرر وقوع و هزینه این بلایا مواجه خواهیم شد. طبق تخمین‌ها و بررسی انجام شده توسط بانک جهانی و سازمان ملل متحد، هزینه‌های تحمیل شده در اثر این بلایا تا پایان قرن حاضر ۳ برابر خواهد شد.

مساله کشورهای کوچک

این توسعه‌ها باعث شده است که توجه به آثار این حوادث طبیعی بر روی فعالیت‌های تجاری و اقتصادی افزایش یابد. با این حال، نوسانات موجود در داده‌ها و همین‌طور تعدد عوامل تاثیرگذار بر جریانات تجاری، استفاده از آمار و ارقام توصیفی را برای درک اینکه چگونه این حوادث ناگوار میزان صادرات از کشورهای قربانی بلایای طبیعی را متاثر از خود می‌کند، مشکل می‌نماید.

در اینجا، ما آثار بلایای طبیعی را بر میزان صادرات کشورهای در حال توسعه به طور جداگانه و به کمک یک مدل گرانشی بررسی خواهیم کرد. در این بررسی، ما توجه خود را معطوف آثار اعمال شده بر روی کشورهای کوچک‌تر نموده‌ایم. ما اغلب می‌بینیم که کشورهای کوچک‌تر از دو جنبه مورد اصابت قرار می‌گیرند: اولا اینکه شدت این ضربه برای این کشورها بیشتر است و از طرفی قدرت آنها برای مقابله با این شرایط کمتر است.

برای مثال یک کشور جزیره‌ای کوچک را با زیرساخت‌های ساحلی نازل (یا یک کشور محصور در خشکی یا بی‌دریا را با تعداد محدودی راه دسترسی) در نظر بگیرید و تصور کنید که این کشور در مقایسه با کشورهای بزرگ‌تر دارای بنادر ساحلی (یا راه‌های) بیشتر، چقدر می‌تواند از یک حادثه طبیعی متاثر شود.

آنچه از بحث بالا تعبیر می‌شود آن است که سوای آثار تخریب‌کننده‌ای که برای تایلند پیش‌تر به آنها اشاره شد، بلایای مشابه می‌توانند نتایج بسیار بسیار بدتری بر روی کشورهای کوچک داشته باشند، به خصوص در آنهایی که استراتژی و سیاست رشد صادرات‌محور (رشد اقتصادی با اولویت صادرات) اجرا می‌گردد. به طور کلی، بلایای طبیعی می‌توانند منجر به مشکلاتی در تراز پرداخت‌ها شوند که این به نوبه خود اقدامات بلند‌مدت را برای توسعه کشور به خطر می‌اندازد.

رویکردی اقتصادسنجانه

روش کاربردی ما بر اساس یک مدل گرانشی ساده حداقل مربعات معمولی (خطی؛ OLS) قرار گرفته است که از اطلاعات به دست آمده به صورت سه ماه یکبار از کشورهای صادرکننده در حال توسعه و ۱۳ کشور وارد‌کننده توسعه یافته در بین سال‌های ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۰، بهره می‌برد. داده‌های مورد نیاز برای بلایای طبیعی از جمله زمین‌لرزه‌ها، سیل‌ها و فورانات آتشفشانی از پایگاه داده EM-DAT گرفته شده‌اند.

ما دریافتیم که میزان صادرات کشورهای در حال توسعه کوچک که قربانی نوعی بلای طبیعی شده‌اند تا حدود ۲۲ درصد در اثر این حادثه کاهش یافته است. به علاوه، این اثر مشاهده شده تا حدود ۳ سال بعد نیز ادامه خواهد داشت. از طرفی دیگر، طبق داده‌ها و مدارک به دست آمده، تاثیر این بلایا بر روند صادرات کشورهای در حال توسعه بزرگ‌تر قابل توجه نبوده است.

پیامد سیاست‌های اتخاذ شده

از آنجا که کشورهای کوچک در حال توسعه بیشتر در معرض آثار مخرب بلایای طبیعی بر روی میزان صادرات هستند، در کانون توجه اقتصاددانان قرار گرفته و اقدامات بسیاری در جهت کاهش میزان آسیب‌پذیری صادرات این کشورها در برابر این حوادث در وهله اول انجام شده و در مرحله دوم تدابیری به منظور حداقل‌سازی این آثار منفی، هنگامی که این دسته بلایا رخ می‌دهند، اندیشیده شده است.

نشریه ارتباطات تجارت و توسعه، کمیسیون اروپا چندین راه برای بهبود تاثیرگذاری وکارآیی سازمان ملل متحد در زمینه آماده‌سازی و تمهیدات درخور در برابر حوادث طبیعی و همین‌طور کاهش دادن آثار این حوادث پیشنهاد می‌کند.