روشنفکری در کرمانشاه
با پیدایش جنبش روشنفکری در کرمانشاه و نقد سیستم آموزش قدیم نخستین هسته‌های تفکر کلان در میانه عصر ناصری در کرمانشاه شکل گرفت. با پیدایش محافل روشنفکری نشانه‌های تغییر در فرهنگ عمومی ظاهر شد. اندیشه و آرمان‌های جنبش روشنفکری توسط گروهی از فرهیختگان محلی آموزش داده می‌شد. تاسیس مدرسه به سبک جدید با الگوی رشدیه از نخستین مطالبات فرهنگی آنان بود.
روشنفکران محلی با نقد این سیستم پا به عرصه حیات مدنی گذاشتند؛ آنان وارث و متاثر از سنت روشنفکری عصر ناصری و آموزه‌هایی بودند که از طریق روزنامه‌های قانون و حبل‌المتین به محافل و جمع آنان آورده و گروهخوانی می‌شد. ابوالقاسم لاهوتی، شاعر و منتقد سیاسی کرمانشاهی، در خاطره‌ای به نقش روزنامه قانون بر همه تفکرات روشنفکران کرمانشاهی اشاره دارد. «همه شماره‌های قانون ملکم مرتبا و به‌طور مخفی برای پدرم می‌رسید. هر شماره‌ای که می‌رسید در نیمه دوم شب می‌خواندیم و بعد از چند روز مخفیانه آمده و آن را می‌بردند من هنور نمی‌دانم آورنده و پس‌گیرنده آنها که بود، شاید پدرم از جای مخصوص آنها را می‌گرفت.»
سیدمحمد طاهر هاشمی، روحانی برجسته اهل سنت در خاطرات خود بسته‌های روزنامه حبل‌المتین، اختر، رعد و شفق سرخ را که از کرمانشاه برای پدرش در منطقه دولت‌آباد روانسر آورده می‌شد، به یاد دارد. روشنگران محلی اینک با نقد روش قدیم و آموزش مکتبخانه‌ای، آن را ناکار آمد در آموزش علوم و مهارت‌های جدید زندگی، نارسا در افزایش سطح سواد عمومی و نماد جامعه روبه زوال قاجار معرفی می‌کردند و سیستم نوین آموزشی را که به همت و پایمردی کسانی چون رشدیه جان گرفته بود، مدل مطلوب و الگوی قابل اجرا می‌دانستند.
