جبران کم‌کاری‌های دولت
یکی از جنبه‌های وظایف عمومی اصناف در دوره صفوی، مشارکت در احداث و اداره مساجد و اوقاف بود. گرچه صاحب‌منصبان حکومتی در شهرها، در این امور خود را سهیم می‌کردند، اما اقدامات برای پوشش همه نیازها ناکافی بود و بیشتر به‌صورت سطحی برای تظاهر به خیرخواهی یا دینداری حکومت در چشم مردم بوده است.
اغلب نارسایی‌ها و کمبودها را پیشه‌وران و کسبه توانگر جبران می‌کردند. چنانکه در زمان حکومت شاه عباس اول مسگری ساده، ملقب به مقصودبیگ که با کسب ثروت، بسیار توانگر شده بود، امکاناتی چون بازارچه، چهارسوق و کاروانسرا ایجاد کرد. همه این بناها در شمال شهر میدان شاه در اصفهان برجای مانده و هنوز به نام او مشهور است. حاجی سید حسین صباغ، آب انباری چهار فصلی را در بازار صباغان برای پیشه‌وران و کسبه احداث کرد. اب انبار مشابهی در کاشان توسط حاجی باقر شعرباف در عهد شاه عباس دوم ساخته شد. مساجد و مدارس ساخت کسبه و پیشه‌وران بی‌شمار است. مانند مسجد حمالان، مسجد شیره‌پزان و مدرسه کاسه‌‌گران در اصفهان که همگی در دوره صفوی ساخته شده و امروز نیز برجای مانده است.
