اقتصاد المپیکی

ادیب عربی*
رقابت‌های المپیک به عنوان مهم‌ترین و با سابقه‌ترین رقابت‌های ورزشی در جهان شناخته می‌شود. این رقابت‌ها علاوه بر آنکه به آوردگاهی برای رقابت کشورها بر سر تصاحب مدال‌ها است، فرصتی استثنایی برای برگزار‌کننده این رقابت‌ها نیز فراهم می‌سازد.

فرصتی که تاثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد شهر و کشور برگزارکننده دارد. از دیدگاه اقتصادی، «اقتصاد المپیک» با تاثیر‌گذاری بر جنبه‌های مختلف اقتصاد میزبان، قادر است که رشدی قابل‌توجه را در بخش‌های مختلف اقتصادی به همراه داشته باشد. صنایعی همچون ساخت و فروش کالاها و ملزومات ورزشی، توریسم ورزشی، تفریحات ورزشی، ساخت ابنیه و زیرساخت‌های ورزشی به صورت مستقیم با المپیک درگیر هستند و بسیاری خدمات و صنایع دیگر نیز با واسطه از این رقابت‌ها تاثیر می‌پذیرند.

اگر ورزش را به دو بخش قهرمانی و همگانی تقسیم کنیم، عمده هزینه دولت‌ها در بخش قهرمانی صورت می‌گیرد یا به انگیزه قهرمانی. بر خلاف سایر هزینه‌های دولت که همواره مورد چالش و نقد هستند، هزینه‌های دولت در بخش سلامت و ورزش در اکثر جوامع دارای طرفداران بسیاری است. تا جایی که دیدگاه سرمایه‌گذاری به جای دیدگاه هزینه‌ای بر این گونه هزینه‌های دولت حاکم می‌شود.
بیشتر اثرات المپیک بر اقتصاد، قبل از برگزاری بازی‌ها است و پس از برگزاری المپیک، اثر بخشی آن بر اقتصاد تا حدود زیادی کاهش می‌یابد. به دلیل اینکه اکثر ساخت و سازها و نیز فراهم آوردن مقدمات مورد نیاز المپیک قبل از برگزاری آن است، همواره اثرات قابل‌توجهی بر صنایع ساختمان سازی، خدمات و صنایع کارخانه‌ای دارد. این اثرات پس از برگزاری به طور چشمگیری کاهش می‌یابد.

نکته دیگر اینکه به دلیل برگزاری المپیک در یک شهر، تاثیر قابل‌ملاحظه‌ای بر اقتصاد آن شهر می‌گذارد اما چون بازی‌های جام جهانی فوتبال به لحاظ جغرافیایی فراگیری بیشتری دارد، تاثیرات آن در سرتاسر کشور (و گاه در دو کشور) تقسیم می‌شود. هر چند به لحاظ وسعت و فراگیری کشورهای شرکت‌کننده، تعداد مسابقات، اهمیت و نیز تعداد ورزشکاران شرکت‌کننده این دو مسابقه قابل‌مقایسه نیستند.
همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، معمولا کشورهای میزبان بازی‌های المپیک و جام جهانی در سال قبل و سال برگزاری رویداد ورزشی در کشورشان، روند رو به رشدی را به لحاظ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) شاهد هستند. بارزترین نمونه نیز کشور کره جنوبی میزبان جام جهانی ۲۰۰۲ که افزایش رشد تولید در حدود ۳ درصدی را در طی یک سال تجربه نموده است. همچنان که گفته شد، در سال بعد از برگزاری رویداد نیز معمولا شاهد کاهش رشد هستیم.

از دیگر تاثیرات برگزاری بازی‌ها بر اقتصاد کشورهای میزبان می‌توان به تقویت توان بخش‌های تولیدی، خدماتی و اقتصادی داخل و توسعه و گسترش تکنولوژی‌های داخلی آن کشور اشاره کرد.
مثال بارز این موضوع برگزاری بازی‌های المپیک ۲۰۰۸ پکن است. البته باید کشورهایی مانند قطر را که توان محدودی دارند، مستثنی کرد. در زمینه معرفی کشور به گردشگران و سرمایه‌گذاران خارجی نیز این گونه رویدادها یک امتیاز ویژه به شمار می‌آید. چنانکه کشور چین به عنوان مقصد بسیاری از تیم‌ها و بازیکنان برای برگزاری اردو و مسابقه تبدیل شده است.
* adib.arabi@gmail.com