شیر یارانه‌ای
محمدحسین رحمتی* <br>این ستون مثال‌هایی ساده از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند.
محمدحسین رحمتی*
این ستون مثال‌هایی ساده از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند.
دولت ایران سال‌های سال روی شیر مصرفی خانوارها یارانه پرداخت می‌کرد. در بهار سال ۱۳۸۹ دولت اقدام به افزایش قیمت شیر یارانه‌ای کرد. دولت ادعا می‌کرد که قیمت شیر در بازار آزاد با کیفیتی معادل شیر یارانه‌ای در حدود لیتری ۴۵۰ تومان است. در مقابل، شیر یارانه‌ای در حدود ۲ میلیون تن و لیتری ۲۵۰ تومان فروخته می‌شد. بر این اساس دولت ادعا می‌کرد که برای هر لیتر شیر ۲۰۰ تومان یارانه پرداخت می‌کند. آیا این ادعای دولت می‌تواند صحیح باشد؟ به نظر جواب منفی است. میزان یارانه پرداختی دولت بر روی هر لیتر شیر بیشتر از تفاضل قیمت یارانه‌ای و قیمت بازار در حضور عرضه شیر یارانه‌ای است. عرضه شیر یارانه‌ای منحنی تقاضا را در جهت پایین جابه‌جا می‌کند و تولیدکنندگان خصوصی با منحنی تقاضا تقلیل‌یافته مواجه می‌شوند. لذا قیمت تعادلی در بازار بسیار پایین‌تر از قیمت تعادلی در بازار آزاد است. با استدلال مشابه میتوان نشان داد مجموعه مصرف یارانه‌ای و آزاد بیشتر از مصرف تعادلی در بازار آزاد است. همان‌گونه که در نمودار مشخص است، دولت از دو طریق می‌تواند کل سهم یارانه را افزایش دهد. روش اول افزایش کل عرضه یارانه‌ای به همان قیمت ثابت است. در
این صورت به اندازه‌ای که دولت کالای یارانه‌ای عرضه می‌کند منحنی تقاضا به سمت چپ منحرف می‌شود. به عبارت دیگر فروشندگان شیر با مانده تقاضای بازار کمتری مواجه می‌شوند. بدیهی است همان‌گونه که بالاتر ذکر شد، قیمت شیر در حضور عرضه یارانه‌ای کالا، پایین‌تر از قیمت تعادلی است که از برخورد تقاضای کل و عرضه کل به‌دست می‌آید. روش دیگر این است که دولت کل تناژ شیر یارانه‌ای را ثابت نگه دارد و قیمت کالای یارانه‌ای را کاهش دهد. در این صورت منحنی تقاضای مانده (منحنی خط‌چین که تولید‌کننده شیر با آن مواجه است،) تغییری نخواهد کرد و لذا قیمت تعادلی بازار فرقی نخواهد کرد. در ادامه در یک مثال ساده میتوان تخمینی از میزان یارانه‌ها بر اساس تولید و قیمت سال ۱۳۸۹ به‌دست آورد. در حالت خیلی ساده اگر فرض شود که در تولید به میلیون تن و در قیمت با واحد ۵۰ تومان، شیب عرضه و تقاضا برابر واحد است، میتوان نشان داد که قیمت تعادلی شیر برابر لیتری ۵۰۰ تومان و مصرف تعادلی برابر ۷ میلیون تن در سال می‌باشد. حال اگر در بهار سال ۱۳۸۹ دولت قیمت شیر یارانه‌ای را به لیتری ۳۰۰ تومان و عرضه ۳ میلیون لیتر در سال افزایش دهد، آیا می‌توانید میزان تغییرات
یارانه را به دست آورید؟ محاسبه مشابه را برای برنامه‌ای که قیمت شیر یارانه‌ای را به ۲۰۰ تومان و همان ۲ میلیون تن کاهش دهد، بدست آورید؟
*دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه آستین
Mh.rahmati@gmail.com
