جهیزیه

محمدحسین رحمتی*

این ستون مثال‌هایی ساده‌ از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند. یک مشاهده رایج آن است که خانواده‌ها برای دختران خود بر اساس فضای انباری که در اختیار دارند، اقدام به خرید جهیزیه می‌کنند. هر خانوار این امکان را دارد که به جای خرید پلوپز، وسایل آشپزخانه و… این سرمایه را به مرور زمان در بورس یا بانک سرمایه‌گذاری کند تا هم افزایش پیدا کند و هم وسایل آشپزخانه جدیدی به بازار عرضه شوند تا جنس بهتری بخرد. چرا خانواده‌ها جهیزیه تهیه می‌کنند. بخشی از توضیح به مطلوبیتی که دختر و مادر خانواده از دیدن وسایل جهیزیه می‌برند بستگی دارد. به عبارت دیگر، ایشان هربار که اجزای جهیزیه را می‌بینند از خرید خود و آینده روشنی که در پیش دارند لذت می‌برند. از سوی دیگر، اگر خانواده این سرمایه را در بورس یا بانک سرمایه‌گذاری کنند ممکن است در آینده پدر خانواده یا اعضای دیگر ترغیب شوند که بخشی از آن اموال را خرج کنند و لذا سهم جهیزیه کاهش پیدا می‌کند. این عدم تضمین، خانواده‌ها را به این سمت سوق می‌دهد که با خرید وسیله از قبل، تامین جهیزیه را تضمین کنند.

در کنار عامل فوق، تامین جهیزیه نقش مهم‌تری نیز دارد. معمولا زنان خانواده که جهیزیه تامین می‌کنند با دوستان و زنان فامیل در مورد اقلام جهیزیه و رنگ و قیمت‌ها مشورت می‌کنند یا به نزدیکانشان جهیزیه دخترشان را نشان می‌دهند. این یک بازی است که خانواده‌ها انجام می‌دهند تا علامت بدهند که دختر ما آماده ازدواج است، فرد باسلیقه‌ای است و الان زمانی است که اگر شما خواستگار خوب می‌شناسید، بهتر است دختر ما را به وی معرفی کنید. به این نوع بازی‌ها بازی علامت‌دهی گفته می‌شود. در این بازی‌ها بحث می‌شود که معمولا بهترین تعادل برای افرادی که وضع بهتری دارند، تعادل سَوا است. این تعادلی است که با ارسال علامت‌های مختلف وضع خانواده‌ها از هم جدا می‌شود. دقیقا به همین دلیل است که برخی خانواده‌ها برای اینکه تمکن مالی خود را نشان دهند به دوستان و نزدیکان علامت می‌دهند که جهیزیه خود را از خارج خریده‌اند.

سوال: حال فرض کنید که بانک‌ها حسابی را معرفی کنند که به نام حساب جهیزیه معروف باشد و دختر خانواده تنها پس از عقد می‌تواند از آن حساب برای خرید جهیزیه برداشت کند. فرض کنید نرخ بهره این حساب به اندازه کافی بالا باشد، فکر می‌کنید چقدر این سیاست می‌تواند در ترغیب خانواده‌ها به پس‌انداز در مقابل خرید وسایل موثر باشد؟ به نظر شما چنین حسابی آیا می‌تواند علامت‌ کافی برای تشکیل تعادل سَوا باشد؟ علامت در بازی جهیزیه چه اطلاعاتی را باید به همراه داشته باشد؟

*دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه آستین

Mh.rahmati@gmail.com