اصلاحات در هند

یاسر میرزایی

منبع: اکونومیست

اکونومیست پیشنهاد می‌کند یارانه نقدی جایگزین یارانه‌های کالایی گردد

نظام پرداخت یارانه در هند حتی نسبت به استانداردهای ضعیف خود این کشور نیز بسیار بد عمل می‌کند. دو پنجم غذاهایی که توزیع می‌شود در میانه راه به جیب این و آن می‌رود و سوخت ارزان‌قیمت به راحتی در بازار سیاه و بین دارندگان خودروها تقسیم می‌شود و سالانه هزینه‌ای نزدیک به ۲۷ میلیارد دلار بر دوش دولت می‌گذارد. تجربه دیگر کشورها نشان داده است که اعطای یارانه‌ نقدی به جای یارانه کالایی هم کارآتر و هم کمتر مبتلا به فساد است، اما هند با این مشکل بزرگ در اجرای یارانه نقدی مواجه است که هویت خانوارها اصلا مشخص نیست و بنابراین ایجاد حسابی بانکی برای هر خانوار با دشواری‌های عظیم اجرایی روبه‌رو است.

البته تکنولوژی‌های جدید اطلاعات، راهی برای این مشکل پیشنهاد کرده است. قرار است پروژه‌ای بزرگ آغاز شود که در آن هویت هر فرد بر اساس ویژگی‌های منحصر به فرد بیولوژیکی‌اش سنجیده شود و بر اساس آن یک حساب بانکی برای هر هویت مشخصی ایجاد شود. این پروژه را ناندان نیلکانی، میلیاردر صنعت فناوری اطلاعات هند اجرا می‌کند. طبق پیش‌بینی او تا پایان سال ۲۰۱۴، ۶۰۰ میلیون هندی در این نظام ثبت‌نام می‌شوند و بنابراین زیرساخت لازم برای اجرای یارانه نقدی پی‌ریزی می‌شود.

اگر این طرح اجرا شود، انقلابی در سامان رفاه هند ایجاد می‌شود. اعطای یارانه نقدی وقتی با پیش‌شرط‌هایی همراه شود می‌تواند آثار اجتماعی مفیدی به بار آورد. مثلا اعطای یارانه می‌تواند به شرط فرستادن فرزندان دختر به مدرسه باشد. چنین طرح‌هایی پیش از این در برزیل و مکزیک اجرا شده است و آثار درخشانی داشته است. در حال حاضر در خود هند نمونه‌های محدودی از اعطای مشروط یارانه اجرا می‌شود؛ مثلا اعطای یارانه به شرط زایمان در بیمارستان و تعهد زنان باردار برای قرار گرفتن در مراقبت‌های بهداشتی ویژه.

به نظر می‌رسد که هند دارد قدم‌های اولیه را برمی‌دارد. برخی سیاست‌گذاران این کشور اشاره‌هایی به اصلاحات نظام یارانه‌ای کرده‌اند. طبق محاسبه یک اتاق فکر در دهلی تنها حذف یارانه پارافین که به عنوان سوخت گرمایی و پخت و پز در هند استفاده می‌شود، می‌تواند نزدیک به ۷۰ دلار برای هر خانوار فقیر یارانه نقدی به دنبال داشته باشد.

طرح اصلاح یارانه‌ها مخالفان خود را دارد. البته انگیزه‌های خودخواهانه (جلوگیری از قطع رانت‌های موجود در طرح فعلی) وجود دارد ولی استدلال‌هایی که ارائه می‌شود ظاهری نوع‌دوستانه دارند. برخی می‌گویند که فقرا بلد نیستند پولشان را به درستی خرج کنند؛ اما تحقیقات میدانی می‌گوید اتفاقا حاصل اعطای یارانه نقدی این است که دریافت‌کنندگان خود را بهتر تغذیه می‌کنند. برخی می‌گویند وقتی بازار سیاه بزرگی برای کالاهای یارانه‌ای وجود دارد، اعطای یارانه نقدی برای برخی تقاضا را برای این بازار بالا می‌برد و بنابراین این بازار عظیم‌تر می‌شود[واضح است که این در صورتی است که طرح اصلاح به صورت مرحله به مرحله باشد و در مراحل میانی هر دو نوع یارانه اعطا شود.]

پیشنهاد اکونومیست این است که سیاست‌مداران هندی بدون توجه به مخالفت‌های موجود علیه طرح اصلاح یارانه‌ها کار را در سه مرحله پیش ببرند. نخست نظام پرداخت را به طرح هویت‌یابی بیولوژیک متصل کنند. در مرحله بعد یارانه‌های مربوط به کودهای شیمیایی و سوخت را قطع و با یارانه نقدی جایگزین کنند و در مرحله آخر یارانه غلات و شکر قطع شود. قطعا وقتی مردم فقیر پول در جیب داشته باشند، می‌توانند کالایی را که قبلا به صورت رایگان به آنها داده می‌شد تهیه کنند. البته اصلاح نظام یارانه‌ها نباید به همین جا ختم شود. یارانه‌ها باید در آینده مشروط شود تا نظام رفاه این کشور کارآمدتر جلوه کند. توسعه تکنولوژی اطلاعاتی فرصتی ویژه برای هند است تا خود را از بار هولناک نظام کنونی یارانه‌ها برهاند.