فروپاشی امپراتوری بیرونی - ۲۲ آبان ۸۷

آندره اسلوند

مترجم:جعفر خیرخواهان

در حالی که نرخ ارز رسما آزاد نشده بود، آزادسازی جزیی اتفاق افتاد و نرخ ارز رسمی هر روز بی‌تناسب‌تر می‌شد. در سطح جامعه، نرخ ارز بازار سیاه را به عنوان نرخ ارز «واقعی» تصور می‌کردند. برای سال‌های متمادی، نرخ ارز استاندارد بازار سیاه، پنج روبل به ازای هر دلار بود، اما در ۱۹۹۰ از ۲۰ به ۳۰ روبل حرکت کرد یعنی از انتهای ۱۹۸۸ تا انتهای ۱۹۹۰ شش برابر شد. در نوامبر ۱۹۸۹، دولت اجازه حراج‌های ارز را به بنگاه‌های دولتی منتخب داد و نرخ ارز رسمی زیاده ارزش‌گذاری شده از ۱۰ روبل به دلار در پایان ۱۹۸۹ به ۲۵ روبل به دلار در ژانویه ۱۹۹۱ تغییر کرد. در دسامبر ۱۹۹۱، میانگین حقوق روس‌ها در نرخ ارز آزاد به کمتر از ۶ دلار یک ماه تنزل یافت که یک شرمساری فاحش برای فرادستان شوروی بود. در حالی که روبل ارزشش را از دست می‌داد، مردم دلارهای نقدی را ذخیره می‌کردند و در ۱۹۹۱ دلاری شدن دامنه‌داری در اقتصاد اتفاق افتاد.

در پنج سال نخست پرسترویکا، تولید رسمی اندکی رشد کرد، اما در ۱۹۹۰ حتی آمارهای رسمی هم نمی‌توانستند ادعای رشد کنند و در ۱۹۹۱ تولید به سقوط آزاد نزدیک شد. معقول‌ترین رقم کاهش در محصول به میزان دست کم ۱۵‌درصد بود. چون مردم مجبور بودند زمان بسیار بیشتری را در صف بسر ببرند تا پولشان را خرج کنند، برای آنها کار کردن تا پول بی‌ارزش بیشتری به دست آورند منطقی نبود و آنها زمان کار واقعی را کاهش دادند. کمبودها به تولید نیز آسیب زد چون کارخانه‌ها از کمبود همه نوع نهاده‌ها رنج می‌بردند.

در تابستان ۱۹۹۰، گروه هفت متشکل از ثروتمندترین دموکراسی‌ها در جهان، با رضایت گورباچف، از چهار نهاد مالی بین‌المللی درخواست کردند به بررسی اصولی اقتصاد شوروی بپردازند. سرانجام اتحاد شوروی‌ درهای خود را به روی چند کارشناس اقتصاد بین‌الملل گشود. نهادهای مالی بین‌المللی‌ صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و بانک جدیدا تاسیس شده اروپایی برای بازسازی و توسعه‌ گزارش جامعی در ابتدای ۱۹۹۱ منتشر کردند که حاوی حجم زیادی از اطلاعات قبلا سری بود و آنها توصیه عاقلانه‌ای برای اصلاحات اقتصادی رادیکال، شبیه لهستان می‌کردند. اما هیچ رهبر شوروی آماده شنیدن آنها نبود.

در نیمه دوم سال ۱۹۹۱، اتحاد شوروی با تخریب مالی روبه‌رو شد. سیاست اقتصادی شوروی بر باد رفت و طی یک و نیم سال آخر دولت شوروی، هیچ پیشرفتی در سیاست اقتصادی رخ نداد. فروپاشی اقتصادی شروع شده بود.