مقدمه‌ای بر حقوق و اقتصاد (۲۷)

کوتر و یولن

ترجمه و تلخیص: علی سرزعیم

توجیه اقتصادی این مساله هم این است که اگر تولیدکننده بخواهد خسارت نادر افرادی را که استفاده نادرست می‌کنند، بپردازد باید پوشش ریسک مساله را در قیمت وارد کرده و قیمت را خیلی بالا ببرد. به این ترتیب عده زیادی که استفاده درست از محصول می‌کنند باید هزینه عده کمی را بپردازند. شاید افزایش قیمت تا حدی باشد که عده‌ای از خیر استفاده از کالا بگذرند در حالی که اگر خود مصرف‌کننده مسوولیت و ریسک عملش را می‌پذیرفت رفتارش را اصلاح می‌نمود. در حال حاضر روند به این سمت است که در هر صورت تولیدکننده مقصر شناخته شود حتی اگر مصرف‌کننده رفتار نادرستی داشته باشد. مثلا اگر کسی مست رانندگی کرد و تصادف کرد، باز هم تولیدکننده مقصر شناخته شود؛ چرا که می‌توانست موجب شود تا میزان خسارت تقلیل یابد.

د. تحلیل اقتصادی الزام به هشدار

عرضه محصولاتی که استفاده از آنها دارای مخاطراتی است معمولا باید با هشدار همراه باشد. کسی که به رغم هشدارها از آن استفاده می‌کند این پیام را می‌رساند که منفعت استفاده از آن برایش بیشتر از زیان و ریسکش بوده است. هرچه هشدار بیشتر باشد، احتیاط استفاده‌کنندگان بیشتر شده و میزان استفاده کمتر می‌گردد و به تبع آن خطر و هزینه حادثه کاهش می‌یابد. اما اگر هشدار کم باشد، استفاده از آن زیاد شده و به تبع آن خطر و هزینه حادثه زیاد می‌شود. رابطه میان میزان هشدار و هزینه حادثه در شکل زیر نشان داده شده است:

اگر میزان بهینه هشدار به انداز x* باشد، آنگاه تنها به اندازه A حادثه رخ خواهد داد اما هشدارهای کمتر از آن منجر به حوادثی به اندازه B۱+B۲ می‌شود.

۱. استانداردهای پیشینی و پسینی

گاه شناخت میزان زیان بخشی یک محصول در طی زمان و پس از کسب اطلاعات فراوان به دست می‌آید. مثلا زیان بار بودن قرص آسپرین به مرور زمان مشخص شد. آنچه در زمان حاضر هشدار کافی در نظر گرفته می‌شود،ممکن است در آینده هشدار ناکافی قلمداد شود.

۲. کارآیی، تعهد قطعی و تعهد بدلیل عدم هشداردهی به میزان کافی

یک شیوه مجازات این است که حتی اگر تولید‌کننده هشدار کافی داده باشد، مطلقا مقصر قلمداد شود. به شرحی که خواهد آمد این سیستم موجب می‌شود تا هشدار دهی به صورت کافی صورت نگیرد.

رفتار مصرف‌کننده: مازاد مصرف‌کننده از تفاضل منفعتی که مصرف‌کننده از استفاده از یک کالا می‌برد و قیمت آن و هزینه‌ای که بابت احتیاط صرف می‌کند و ریسک متضرر شدن بابت استفاده از یک کالا مشخص می‌شود. هرچه هشداردهی تولیدکننده بیشتر باشد، ترس مصرف‌کننده بیشتر شده و کمتر از یک کالا می‌خرد. در عین حال اگر از بابت مصرف یک کالا متضرر شود، غرامتی دریافت می‌کند.