تحولات در بازار غرب را ساده تحلیل نکنیم

مجید قاسمی فیض‌آبادی

طی سال‌های اخیر غرب برای سلطه مستقیم بر منافع نفتی، جنگ خلیج‌فارس و سپس حمله به عراق را به راه انداخت و امروز برای کنترل روند رو به رشد قیمت نفت و کاهش آن، باید رشد تقاضای فزاینده برای نفت به سرعت متوقف شود. کاهش ارزش سهام و نرخ بهره بانک‌ها عملیاتی معکوس در بازارهای مالی و پولی اقتصاد غرب با تراز بازرگانی مثبت، که حوزه عمل فراتر از مرزهای جغرافیایی خود دارد تاثیر چندانی در اقتصاد داخلی و تراز حسابداری ملی آنها ندارد، اگر چه در این بین برخی افراد حقیقی و حقوقی متضرر و برخی بهره‌مند می‌شوند. از آنجایی که از ویژگی‌های مهم اقتصاد بازار، منافع خصوصی و ملی کاملا به هم گره خورده است حمایت‌های دولتی از بنگاه اقتصادی نیز سرریز شدن بیت‌المال به حساب اشخاص منظور نمی‌گردد و با استفاده از ابزارهای پولی و مالی و حمایت و پشتیبانی دولت می‌توانند شرایط بازار را متعادل نمایند. در منطق اقتصاد بازار، اخلاق و عدالت‌محوری به معنای استفاده از منابع تعریف نشده است اما نتیجه همه اتفاقات و به خصوص کاهش ارزش سهام و تاثیر آن بر تولید و اشتغال در بیرون از اقتصاد ایالات متحده کاهش تقاضای نفت در بازارهای خاورمیانه از یک سو و برای اقتصادهای غیروابسته و درون‌زا کاهش قیمت‌های جهانی در محصولات مصرفی یا واسطه باعث افزایش واردات و عدم رقابت محصولات داخلی با توجه به کیفیت و قیمت با کالاهای وارداتی خواهد بود که نتیجه آن در داخل تولید و کاهش اشتغال را به همراه خواهد داشت. تاثیر رکود اقتصادی در کشورهای صنعتی، تاثیر مستقیمی بر اقتصادهای نفتی خواهد داشت که می‌تواند درآمدهای فزاینده آنان را طی سال گذشته به کمتر از نصف کاهش دهد. سطح توقع ایجاد شده از درآمدهای نفتی، افزایش هزینه‌های دولتی و واردات بی‌رویه، کسری بودجه شدیدی را به جریان مالی دولت‌ها با اقتصاد تک‌محصولی تحمیل خواهد کرد که به شدت حجم مبادلات داخلی را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. با تبلیغات وسیع به عمل آمده در بازارهای مالی کشورهای صنعتی که ناخواسته نیز در داخل کشور و کشورهای خاورمیانه تاثیرگذار بوده است این فرصت را به هند و چین خواهد داد که بخشی از مصرف انرژی‌های فسیلی را با استفاده از انرژی‌های هسته‌ای کاهش داده و گسترش نیروگاه‌های هسته‌ای در هند و چین و اروپا طی دو سال گذشته و قراردادهای سنگین کشورهای سنگین با عربستان و امارات و هند و آمریکا و افزایش عملیات ساختمانی نیروگاهی در اروپا در راستای همین سیاست می‌باشد تا تقاضا برای نفت به طور منطقی کاهش یابد.اگرچه صرفا تامین انرژی الکتریکی با استفاده از نیروگاه‌های هسته‌ای نمی‌تواند جایگزین موثری برای نفت باشد، ولی می‌تواند فرصتی قابل ملاحظه برای جایگزینی انرژی‌های غیرفسیلی در بخش حمل و نقل ایجاد نماید. نگاه ساده به اتفاقات امروز دنیا که محاسبات آنها با استفاده از ابرکامپیوترها صورت گرفته و نخبگان مجموعه کشورهای جهان غیرصنعتی به طور متمرکز در کشورهای ثروتمند با نمایش ابزاری تکنولوژی در مراکز تحقیقاتی غرب متمرکز می‌باشند، توان سیاست‌گذاری برای اقتصاد جهانی را کاهش نداده است. کشورهایی که تا سه دهه اخیر سیاست‌های پنجاه ساله برای جهان سوم تدوین می‌کردند ساده‌لوحانه است که اتفاقات اقتصادی در غرب را برای بهره‌گیری بیشتر و کنترل بازار جهانی ساده تحلیل کنیم، حرکت‌های سینوسی با توالی‌های متفاوت صرفا برای کنترل بر منابع طبیعی و فرآورده‌های معدنی آنان می‌باشد. از کاهش ارزش سهام و نرخ بهره در غرب چهارشنبه‌سوری راه نیندازیم که بازارهای سرمایه‌داری در حال متلاشی شدن است؛ بلکه به نظر می‌آید چاقویی برای بریدن سهم بیشتر از کیک اقتصاد پر زرق و برق از افزایش نفت و گاز در خاورمیانه است. روزی غرب برای دستیابی قاطع به منابع نفتی خاورمیانه یازده سپتامبر پیچیده را طراحی کرد که نگاه‌های سطحی و خبرهای اولیه از آتش در خانه امن استکبار جهانی می‌داد که ظاهرا با سقوط برج‌های دوقلو سمبل غول اقتصادی ایالات متحده و شکاف در مرکز فرماندهی شیطان بزرگ، پنتاگون ایجاد شد که خیلی‌ها اضمحلال قطعی لیبرال دموکراسی غرب را نوید می‌دادند ولی نتیجه آن حمله نظامی به عراق و افغانستان و طراحی حضور مستقیم غرب بر منابع انرژی جهان بود و سپرده‌های زیادی از اعراب در بانک‌های اروپایی و آمریکایی که به ظاهر وابسته به القاعده بودند بلوکه شد و زندان‌های گوانتانامو مملو از مسلمانانی شد که باید برای نجات جان خود استغاثه به غربی‌‌ها کنند.کما اینکه با جنگ عراق علیه کویت نیز که با چراغ سبز غرب صورت گرفته بود نتیجه آن دعوت رسمی از غرب برای حضور نظامی در منطقه با تمام سلاح‌های زنگ زده و آزمایش سلاح‌های مدرن آنان تمام ذخیره چندین ساله دولت‌های نفتی خاورمیانه را که خزانه‌های بانک‌های غربی از تامین بهره آن عاجز بودند یکباره به نفع خود مصادره کرده، به همین دلیل باید تحولات بازار غرب را ساده تحلیل نکنیم.