شرحی بر کتاب آندره اسلوند درباره روسیه پس از فروپاشی شوروی(۲۰)

مترجم: جعفر خیرخواهان

این نامه حاوی هیچ دلیل سیاسی مشخصی نبود فقط درباره کار «نامنظم و نادرست» لیگاچف شکایت می‌کرد. آن نشانه‌ای از برخورد شدید بین دو رهبر جاه‌طلب و یک‌دنده بود. یلتسین بعدها اعتراض کرد که لیگاچف جزم‌اندیش و اقتدارگرا بود. گورباچف سعی کرد این درگیری را نادیده بگیرد، اما در جلسه مقدماتی کمیته مرکزی در اکتبر ۱۹۸۷ یلتسین با بی‌مقدمه سخن گفتن، پروتکل حزب را نقض کرد. این دفعه سخنرانی وی سیاسی بود. او شکایت کرد که «هیچ چیز در شیوه کار دبیرخانه کمیته مرکزی یا رفیق لیگاچف تغییر نکرده است.» او با زورگویی روسای حزب مخالفت کرد و از دموکراسی درون حزب کمونیست، شامل بالاترین ارکان آن حمایت کرد. یلتسین همچنین از چرب‌زبانی بیجای گورباچف انتقاد نمود. او شکایت کرد که از سرعت پروستریکا کاسته شده است و این که «ایمان مردم به اصلاحات شروع به کاهش کرده است.» با این حال او به بازگشت اصول لنینیست متوسل شد و کمونیسم را رها نکرد. یلتسین تندرو شدن روحیات عمومی را حس کرد که به‌ زودی به موجی انقلابی رسید و تشخیص داد که این اصلاحات ناکافی بود.

گورباچف که ظاهرا حیرت کرده بود انتقادات یلتسین را جمع‌بندی کرد و از سایر اعضای کمیته مرکزی دعوت کرد که نظرشان را ارائه دهند. باسمه‌ کارهای قدیمی حزب، یکی پس از دیگری، با حملات بی‌‌وقفه به سبک کمونیست‌ها، یلتسین را زیر رگبار انتقاد گرفتند. حتی لیبرال‌هایی مثل الکساندر یاکولف و نخست‌وزیر معتدل نیکولای ریژکوف به جمع حمله‌کنندگان پیوستند.

گورباچف دستور رای‌گیری داد و کمیته مرکزی به اتفاق آرا سخنرانی یلتسین را به عنوان یک «خطای سیاسی» محکوم کردند. چند هفته بعد، او به خاطر درد شدید سینه در بیمارستان بستری شد. در حالی که یلتسین در بیمارستان بود، گورباچف در ۱۱ نوامبر ۱۹۸۷ دستور داد او را به کمیته حزب مسکو بیاورند. وی که با داروی آرام‌بخش به حال آمده بود مجبور شد زیر ضربات بی‌ایمان حملات سیاسی به رهبری گورباچف قرار گیرد. همه سخنرانان به یلتسین حمله کردند که سوء‌مدیریت باورنکردنی داشته است. یلتسین از حملات زهرآگین آنها تکان خورد و خرد شد. او به گناه خویش به شیوه حزب سابق اعتراف کرد و کمیته حزب با وحدت کامل او را بیرون کرد.

گورباچف در این لحظه زشت، مقهور بازجویی استالینی به سبک قدیم شد. اما با نقل قول از تالی رند، آن بدتر از یک جنایت و اشتباه بزرگ بود. این نقطه عطفی سیاسی برای پروستریکا و نشانه شکاف لیبرال‌ها با گورباچف بود. برای نخستین‌بار، گورباچف توسط یک لیبرال در راس، غافلگیر شده بود و هرگز موقعیت خویش به عنوان رهبر تندروها را به دست نیاورد. یلتسین با غریزه سیاسی قوی خویش، همچنان بر موج تندروی سوار شد.

اما پس از این نشست حزب، گورباچف به روش ملایم معمولی‌اش برگشت. او شخصا به یلتسین تلفن کرد و پیشنهاد پست وزیر ساختمان‌سازی را داد که یلتسین پذیرفت و برای مدتی از صحنه عمومی ناپدید شد. دو سال بعد، یلتسین تفسیر دست و دلبازانه‌ای کرد:در زمان استالین، سیاستمداران سابق اعدام می‌شدند، خروشچف آنها را مسموم می‌کرد، در «عصر رکورد اقتصادی» برژنف، آنها را سفیر کشورهای دور می‌کردند. اینجا نیز پروستریکای گورباچف رسم جدیدی تعیین کرده است: به سیاستمدار برکنار شده شانس بازگشت به زندگی سیاسی داده می‌شود.