اشتباه را روی ماسه بنویسید، پیروزی را روی سنگ

عکس :چاوز و مورالس روسای جمهور ونزوئلا و بولیوی

نسترن احمدی

ونزوئلا و بولیوی سفرای آمریکا را در این کشورها به دنبال دخالت واشنگتن در امور داخلی کشورهای آمریکای لاتین، از خاک کشورهایشان اخراج کردند. در پی این اقدام هندوراس، نیکاراگوئه و اکوادور هم حمایت خود را از این تصمیم اعلام کردند. هندوراس تا آرام شدن وضعیت فعلی از پذیرفتن استوارنامه سفیر جدید آمریکا خودداری کرده است. هوگو چاوز دیپلمات آمریکایی را به توطئه علیه دولت کاراکاس متهم کرد. او اظهار داشت که از هیچ سفیر جدید آمریکا در کاراکاس استقبال نخواهد شد مگر اینکه دولت آمریکا به مردم آمریکای لاتین احترام بگذارد. رییس‌جمهور ونزوئلا خاطرنشان کرد که روابط دیپلماتیک میان کاراکاس ـ واشنگتن تا زمان کناره‌گیری جورج بوش رییس‌جمهور آمریکا از قدرت کمرنگ باقی خواهد ماند.

او که واشنگتن را به کودتا و تلاش برای سقوط دولت کاراکاس متهم می‌کرد، به وزیر خارجه خود دستور داده تا برناردو آلوارس سفیر ونزوئلا در آمریکا را پیش از آن که از خاک آمریکا بیرون کنند، به کشور خود فراخواند.

در همین حال اوو مورالس رییس‌جمهور بولیوی، فیلیپ گلدبرگ سفیر آمریکا در لاپاز را مسوول توطئه چینی علیه دولت بولیوی دانست و او را عنصر نامطلوب خواند. رییس‌جمهور بولیوی در سخنانی در کاخ کمادو سفیر آمریکا در لاپاز را با سران و عوامل آشوب و ناآرامی در ایالت‌های جدایی‌طلب سانتاکروز تاریخا بنی پاندو وچوکیساکا مرتبط دانست. وی گفت: سفیر آمریکا در کشور ما علیه دموکراسی توطئه می‌کند و خواستار تجزیه بولیوی است.

از سوی دیگر در پی اخراج سفیر آمریکا از لاپاز به اتهام مداخله در امور داخلی بولیوی دولت آمریکا نیز سفیر بولیوی در واشنگتن را اخراج کرد.

شان مک کورمک سخنگوی وزیر خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد: در پاسخ به اقدام غیرقابل توجیه و مغایر با کنوانسیون ژنو ما به دولت بولیوی اعلام کردیم که گوستاو گوزمان، سفیر این کشور در آمریکا عنصر نامطلوب شناخته شده و باید این کشور را ترک کند.

این در حالی است که برای اولین بار پس از پایان جنگ سرد روسیه به ونزوئلا سلاح می‌فروشد و تصمیم به برگزاری مانورهای نظامی مشترک با این کشور می‌گیرد. بار دیگر بمب‌افکن‌های استراتژیک (راهبردی) روسیه بر فراز دریای کارائیب در حیاط خلوت آمریکا به پرواز درآمدند و کارشناسان نیز از آن به عنوان جنگ سرد جدید یاد کردند.

شان مک کورمک کشورش را دارای برتری نظامی در نیم‌کره غربی دانست و با نشان دادن تصاویری از بمب‌افکن‌های روسی که برای برگزاری مانور مشترک نظامی به ونزوئلا آمده‌اند، گفت: ما از نزدیک همکاری مسکو و کاراکاس را زیر نظر داریم.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به ویژه بر نگرانی آمریکا در قبال رییس‌جمهور بولیوی تاکید کرد و گفت: اوو مورالس تصمیمات بدی اتخاذ کرده است. وی همچنین اظهار داشت: ما برنامه مثبتی برای نیم‌کره غربی داریم و با کسانی که با ارزش‌های ما همراه باشند همکاری خواهیم کرد.

اوباما همچنین در این باره گفت: «هوگو چاوز در صدد انحراف افکار عمومی از ناتوانی خود در پاسخگویی به نیازهای اساسی مردم ونزوئلا و مخالف معیارهای بنیادین دموکراسی است.» اوباما به علاوه مدعی شد رییس‌جمهور ونزوئلا اجازه قاچاق مواد مخدر در این کشور را می‌دهد.

مک کین به علاوه دولت هوگو چاوز را به حمایت از تروریست‌هایی متهم کرد که در صدد بی‌ثبات کردن همسایه دموکراتیک خود یعنی کلمبیا هستند. مک کین همچنین با ابراز مخالفت خود با همکاری نظامی ونزوئلا و روسیه مقامات کاراکاس را به مشارکت در قاچاق مواد مخدر متهم کرد.

قاچاق مواد مخدر شاید از جمله معدود موضوعاتی باشد که هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات بر سر آن توافق دارند. در آخرین اظهارات، بوش هم ونزوئلا و بولیوی را مسوول قاچاق مواد مخدر در منطقه دانسته است.

چاوز هم در پاسخ به این ادعا به آمریکا توصیه کرد تا کشورهای دیگر را مقصر مشکلات داخلی خود نخواند. او گفت بهتر است ایالات متحده از داخل کشور خود با قاچاق مواد مخدر مبارزه کند.

برخی تحلیل‌گران بر این باورند که انتخاب رهبران چپگرا در آمریکای لاتین به انزوای بیشتر ایالات متحده در این منطقه منجر شده و با حضور کشور نفتخیز ونزوئلا آنها دیگر به کمک‌های واشنگتن نیاز نخواهند داشت.

چاوز تصریح کرد دولت آمریکا سبب شد تا ونزوئلا سفیر این کشور را اخراج کند پس منتظر انتخابات آینده آمریکا خواهد ماند و پس از روی کار آمدن دولت جدید در این کشور، سفیر خود را به آمریکا اعزام خواهد کرد.

اما در همین حال است که رییس‌جمهور ونزوئلا نگاهی بیش از تئوری به این قضیه می‌اندازد و اظهار امیدواری می‌کند که این تنش‌های سیاسی میان آمریکا و ونزوئلا لطمه‌ای به روابط تجاری دو کشور وارد نکند.

هوگو چاوز گفت با وجود این که روابط دیپلماتیک کشورش با آمریکا به حداقل کاهش یافته است اما دولت ونزوئلا روابط تجاری و اقتصادی خود را با دولت آمریکا ادامه می‌دهد و این همکاری‌ها متوقف نخواهد شد.

وزیر امور خارجه چین از سفر رییس‌جمهور ونزوئلا به آن کشور خبر داد. چاوز در هفته آینده برای بررسی امکان گسترش مناسبات تجاری، قضایی و ورزشی با چین به چین سفر خواهد کرد.

چاوز در طول سفر سه روزه خود از ۲۳ تا ۲۵ سپتامبر ضمن دیدار با هو جین تاهو، رییس‌جمهور چین، جنبه‌های محتمل گسترش روابط تجاری با چین را زیر نظر خواهد گرفت.

البته هنوز هیچ کدام از طرفین اعلام نکردند که مبحث انرژی هم در این مذاکرات گنجانده خواهد شد یا خیر. ولی وزیر امور خارجه چین تصریح کرد همکاری‌های ما هیچ گونه تاثیری بر واردات نفتی کشورهای دیگر از ونزوئلا نخواهد داشت و علیه هیچ کشور دیگری نخواهد بود.

در عین حال از گوشه و کنار خبر می‌رسد که ونزوئلا به دنبال خریداران جدید برای نفت خود است و این برنامه را برای عملی کردن تهدید خود مبنی بر توقف صادرات نفت به ایالات متحده چیده است. در حال حاضر چین تنها ۴ درصد نفت خود را از ونزوئلا تامین می‌کند.

چاوز با زیرکی برنامه سفر سه روزه خود را همزمان با خرده‌گیری‌های چین از سیاست‌های آمریکا ترتیب داده است. البته برنامه گسترش مناسبات با چین پیش از این مطرح بود. ونزوئلا پیش‌تر اعلام کرده بود که در تاریخ اول نوامبر ماهواره‌ای را از خاک چین به فضا پرتاب خواهد کرد.

در هر صورت اگر ونزوئلا هر گونه تصمیمی برای تحریم ایالات متحده داشته باشد باید از حالا به فکر بازار جایگزین و جبران خسارت‌های احتمالی ناشی از آن باشد.

این دیدار به دنبال آن ترتیب داده شد که رییس‌جمهور ونزوئلا تهدید کرد در صورتی که دولت آمریکا به مداخله در امور داخلی کشورهای آمریکای لاتین مبادرت ورزد، ونزوئلا دیگر به این کشور نفت صادر نخواهد کرد.

ونزوئلا چهارمین تامین‌کننده نفت ایالات متحده به حساب می‌آید.

آلوارس سفیر ونزوئلا در آمریکا هم در این رابطه اظهار داشت: «کشور ما تاکنون هیچ حرکتی نکرده است که در جهت به خطر انداختن مناسبات تجاری و بازرگانی ونزوئلا با آمریکا باشد.»

وی چنین ادامه داد که ونزوئلا هم چهارمین تولیدکننده نفت آمریکا به حساب می‌آید و صادرات آمریکا به این کشور روند رشد خود را طی خواهند کرد.

او افزود: «ارزش مبادلات تجاری ما با آمریکا در سال گذشته از ۵۰میلیارد دلار هم بیشتر شده است. این رقم حاکی از رشد ۷۲ درصدی مبادلات تجاری دو کشور از سال ۲۰۰۴ تاکنون است.»

آلوارس تصریح کرد: «ما بر ثبات روابط تجاریمان با آمریکا تاکید داریم و در عین حال اخراج سفرا از خاک دو کشور حاکی از کاهش مناسبات سیاسی در مقیاس و سطوح پایین است.»

در بولیوی هم اخراج سفیر آمریکا نگرانی‌های اقتصادی را برانگیخته و تحلیل‌های متفاوتی از کارشناسان دیده می‌شود.

برزیل یکی از کشورهایی است که بولیوی روی آن حساب می‌کند، اما تظاهرات در بولیوی به انفجار و آسیب خط لوله نفتی آن کشور منجر شده و همین امر صادرات نفتی بولیوی به برزیل را با کاهشی ۱۰درصدی به روزانه سه میلیون متر مکعب کاهش داده است.

معاون اسبق وزارت انرژی در این کشور اظهار داشته است: «تنها راهی که می‌توان بولیوی را به زانو درآورد آن است که خط لوله نفتی را بست.»

وزیر فعلی اقتصاد بولیوی در همین ارتباط توضیح داد: «ناآرامی‌ها خسارتی عظیم برای ما در پی داشته است. ۱۰ تا ۱۵ روز وقت لازم داریم تا تعمیرات را انجام دهیم، اما تا آن هنگام اجازه نخواهیم داد هیچ لطمه‌ای به میزان صادرات ما به برزیل وارد شود.»

بولیوی پس از ونزوئلا بزرگترین ذخایر نفتی در آمریکای جنوبی را داراست و این کشور حاضر نیست به هیچ قیمتی این ذخایر و درآمد حاصل از آن را از دست بدهد.

از سوی دیگر بولیوی، یکی از فقیرترین کشورهای آمریکای لاتین، روابط خود با ایالات متحده را به پایین‌ترین سطح ممکن رسانده است که پیامدهای منفی برای آن کشور در پی خواهد داشت. قراردادهای وارداتی بولیوی با آمریکا در پایان سال میلادی جاری به سر می‌رسد و این تنش‌ها می‌تواند بر قراردادهای آینده و حتی تمدید قرارداد فعلی سایه افکند. از سوی دیگر بولیوی همواره به کمک آمریکا در مبارزه با قاچاق مواد مخدر تکیه کرده بود و احتمال کاهش کمک‌های ایالات متحده به بولیوی می‌رود.

بر اساس گزارش‌های اداره بازرگانی ایالات متحده آمریکا، ارزش واردات کالا از بولیوی به این کشور در سال ۲۰۰۷ در حدود ۳۶۳ میلیون دلار بوده و آمریکا ۲۷۸ میلیون دلار صادرات به بولیوی داشته است. این در حالی است که تولید ناخالص داخلی بولیوی ۱۳ میلیارد دلار تخمین زده شده است.

بولیوی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار در سال از آمریکا کمک مالی دریافت می‌کند و ۳۰ هزار شغل در این کشور وابسته به برنامه‌های نوسازی و توسعه آمریکا در این کشور است. کنگره آمریکا این بودجه را به شرط توافق و همکاری دولت بولیوی با حزب مخالف تصویب کرده و اکنون که این ناآرامی‌ها در کشور بیشتر شده، نگرانی‌ها از تصویب نشدن بودجه اینچنینی در سال آینده قوت گرفته است.

منطقه آمریکای لاتین بزرگترین تهیه‌کننده خارجی نفت برای آمریکا و یک شریک محکم و قدرتمند در توسعه سوخت‌های جایگزین است. این منطقه سریع‌ترین شریک تجاری در حال رشد آمریکا است. همه این موارد، روابط عمیق- راهبردی اقتصادی و فرهنگی آمریکا با این منطقه را تقویت می‌کند، اما همچنین نگرانی‌های عمیق را تقویت می‌کند.

کشورهای این منطقه نه تنها قوی‌تر شده‌، بلکه روابط خود را با کشورهای دیگر از جمله هند و چین گسترش داده‌اند. توجه آمریکا هم طی سال‌های اخیر به جاهای دیگر معطوف شده است، به ویژه در چالش‌های خاورمیانه.

نتیجه این امر شکل‌گیری آینده منطقه‌ای است که با شکل‌گیری گذشته آن بسیار فاصله دارد. آمریکای لاتین پیشرفت قابل توجهی ایجاد کرده است که با چالش‌های پیوسته‌ای هم روبه‌رو است. دموکراسی افزایش یافته و اقتصادها باز شده‌اند. بسیاری از کشورها برای کاهش فقر و نابرابری و همچنین تامین امنیت عمومی تلاش کرده‌اند.

شورای روابط خارجی آمریکا توصیه کرده است که سیاست آمریکا در چهار زمینه مهم - فقر و نابرابری، امنیت عمومی، مهاجرت و امنیت انرژی - بار دیگر شکل داده شود، زیرا این موارد نگرانی‌های اصلی دولت‌ها و شهروندان آمریکای لاتین است. تلاش‌های آمریکا برای پرداختن به این چالش‌ها باید هماهنگ با موسسات چند جانبه، سازمان‌های جامعه مدنی، دولت‌ها و رهبران محلی انجام شود.

با توجه به روند استمرار جریان چپگرایی در آمریکای لاتین و حضور و نفوذ فزاینده روسیه، چین، اتحادیه اروپایی و حتی ترکیه و جمهوری اسلامی ایران در این منطقه، آمریکای لاتین دیگر حیاط خلوت آمریکا نبوده و دوره‌ای جدید و متفاوت را در زندگی سیاسی خود تجربه می‌کند و بالطبع چالش‌هایی را برای منافع ایالات متحده در این منطقه رقم خواهد زد.