عسگر فرجی چگونه نجات یافت؟

عکس:آکوسالمی

دکتر همایی (سمت راست) به همراه بیمارش عسگر فرجی

دکترمحمدمحسن همایی موفق شد برای اولین بار در جهان اریتروپویتین (داروی خونساز) را از سد مغزی بیمار عبور دهد. هفته گذشته یکی از مهم‌ترین رویدادهای پزشکی جهان، در یکی از بیمارستان‌های خصوصی در تهران رقم خورد و بیماری با آسیب شدید مغزی که در اثر مصرف زیاد یک نوع دارو دچار ضایعه شدید مغزی شده بود توسط یک متخصص بیهوشی توانست از مرگ نجات پیدا کند و به زندگی طبیعی خود بازگردد.

دکترمحمدمحسن همایی متخصص بیهوشی، فلو و فوق‌تخصص مراقبت‌های ویژه (ICU) که این رویداد مهم پزشکی را به نام خود ثبت‌کرده‌است با استفاده از یک داروی خون‌ساز و ترکیب آن با داروی دیگر، موفق شد بیمار با آسیب شدید مغزی را در طول کمتر از یک هفته به حالت طبیعی برگرداند. این اتفاق از نظر علم پزشکی یک پدیده است.پدیده‌شناسی (Evidence Based medicine) در علم پزشکی یک رشته است به این معنی که پدیده‌های ناگهانی در پزشکی قابل گزارش و بررسی است و نیازی به تحقیقات روی بیماران دیگر را ندارد.

اما این ابتکار دکتر همایی (برای اولین بار در جهان) که توانسته بیمار با ضایعه شدید مغزی را درمان کند، با واکنش‌های قابل تاملی از سوی مقامات وزارت بهداشت روبه‌رو شده است.

برخی مسوولان این وزارتخانه به جای آنکه اصل ماجرا را از بیمار یا پزشک معالج جویا شوند اعلام کرده‌اند بهبود این بیمار ممکن است تحت‌تاثیر درمان‌های دیگر اتفاق افتاده باشد!

برای اطلاع از جزئیات این رویداد پزشکی با دکتر محمدمحسن همایی در بیمارستان آزادی تهران گفت‌وگو کردیم. عسگر فرجی به همراه خانواده‌اش نیز در این ملاقات حاضر بودند.

عسگر فرجی بیمار ۲۹ساله که سابقه اعتیاد به داروهای خاصی را داشته حدود چهار ماه پیش اعتیاد را ترک می‌کند و تحت درمان داروی کلونیدین و داروهای ضدافسردگی قرار می‌گیرد.

داروی کلونیدین داروی پایین آورنده فشار خون است که آرامش خفیف روانی در بیمار ایجاد می‌کند. اثر اصلی کلونیدین روی سیستم سمپاتیک است و باعث کند شدن ضربان قلب و سقوط فشار خون می‌شود.

عسگر فرجی در روز شنبه ۲۰/۶/۸۷ به علت مسمومیت ناشی از مصرف ۲۰ تا ۳۰ عدد قرص کلونیدین بی‌حال روی زمین می‌افتد و خانواده وی بعد از چند ساعت او را در منزل پیدا می‌کنند و در حالیکه به کمای کامل رفته بوده به بیمارستان آیت‌ا... کاشانی منتقل می‌کنند.

دکتر همایی در این زمینه می‌گوید: به گفته پدر بیمار، قلب بیمار زمانی‌که در منزل او را پیدا می‌کنند نمی‌زده. بیمار به محض ورود به اورژانس، ایست کامل قلبی و تنفسی (CPR) داشته و طبق گزارش موجود در پرونده پزشکی بیمار، به محض ورود، عملیات احیای قلبی - ریوی برای او انجام می‌شود.

همچنین در هنگام احیای قلبی- ریوی طبق گزارشات پرونده ۸ آمپول آدرنالین به بیمار تزریق می‌شود که این نشان‌دهنده آن است که مدت زمان ایست قلبی شاید طولانی بوده و پزشکان بیمارستان کاشانی مجبور شدند تعداد مکرر از آمپول آدرنالین استفاده کنند.

بعد از تمهیدات لازم قلب بیمار برمی‌گردد؛ اما ظاهرا بیمار در کمای کامل بوده که این بر اثر مدت کم‌خونی بوده که مغز در اثر ایست قلبی با آن روبه‌رو شده بود.

دکتر همایی، پزشک بیمارستان آزادی در این زمینه می‌گوید: GCS (سطح هوشیاری) عسگر فرجی با استناد به پرونده بیمار در آن زمان معادل ۳ بوده است. (GCS انسان معمولی معادل ۱۵ است).

لذا بیمار به دنبال عملیات احیای قلبی-ریوی، برمی‌گردد اما تنفس نداشته و تحت تنفس مکانیکی در اورژانس تحت نظر می‌ماند و چون در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) بیمارستان‌ کاشانی در آن زمان تخت خالی موجود نبود مسوولان بیمارستان جهت پذیرش بیمار در بیمارستان‌های دیگر، کسب اطلاع می‌کنند.

گزارش موجود در پرونده بیمار نشان می‌دهد متخصص بیهوشی بیمارستان کاشانی بعد از احیای قلبی-ریوی عسگر فرجی، وی را معاینه می‌کند و نتایج زیر را در گزارش ثبت می‌کند: «بیمار به میدریاز فیکس دو طرفه دچار شده است (علایم اولیه ضایعه شدید مغزی را نشان می‌دهد)، بدون واکنش به نور و بدون پاسخ به تحریکات دردناک و بدون تنفس.»

متخصص بیهوشی بیمارستان کاشانی بعد از ۲۴ ساعت از بستری شدن فرجی در اورژانس مجددا وی را معاینه می‌کند و این چنین گزارش می‌دهد: «بیمار ویزیت شد، به تحریکات پاسخ نمی‌دهد، مردمک‌های چشم دیلاته، به تحریکات نوری پاسخ نمی‌دهد، وضعیت همودینامیک استیپل است، نیاز مبرم به نگهداری در بخش مراقبت‌های ویژه دارد، فعلا تحت تنفس مکانیکی است و تخت ICU موجود نیست.»دکتر همایی، پزشک فوق‌تخصص مراقبت‌های ویژه در این زمینه می‌گوید: «آسیب مغزی که به دنبال ایست قلبی رخ می‌دهد، ۲۴ ساعت بعد پروگنوز (پیش‌آگهی) آن تعیین‌کننده به این معنی که این پروگنوز به طرف بهبود است یا خیر. بعد از ۲۴ ساعت اگر علایم بیمار تغییر نکند پروگنوز بیمار بد است (یعنی اینکه GCS بیمار تغییر نکرده است.)

عسگر فرجی، بیمار با ضایعه شدید مغزی بعد از دو روز بستری در اورژانس بیمارستان کاشانی به دلیل آشنایی با یکی از پزشکان بیمارستان آزادی، به این بیمارستان منتقل می‌شود.

طبق گزارش پزشک اورژانس بیمارستان آزادی که بیمار را در هنگام ورود پذیرش کرده بیمار میدریاز فیکس، بدون پاسخ به نور، بدون پاسخ به تحریکات دردناک و تحت تنفس مکانیکی است و با همین وضعیت به بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان آزادی منتقل می‌شود. بیمار به مدت ۲۴ ساعت با همین کیفیت در بخش ICU بستری می‌ماند و هیچ تغییری در سطح هوشیاری وی پدیدار نمی‌شود تا اینکه دکتر همایی متخصص بیهوشی و فوق‌تخصص مراقبت‌های ویژه درمان و پیگیری ضایعه شدید مغزی بیمار عسگر فرجی را به دست می‌گیرد. دکتر همایی ۴۸ ساعت پس از حادثه‌ای که برای بیمار رخ داده وی را ویزیت می‌کند و این گونه گزارش می‌دهد: «مردمک‌ها همچنان بدون واکنش به نور، به تحریکات دردناک پاسخ نمی‌دهد و تحت تنفس مکانیکی است.»

دکتر همایی می‌گوید: اگر بیمار بعد از ۴۸ ساعت از ایست قلبی، هیچ علایم عصبی از خود نشان ندهد از نظر کلینیکی آسیب مغزی بسیار شدید است. وی می‌افزاید: در واقع پیش‌فرض ما این بوده که این بیمار (عسگر فرجی) به علت ایست قلبی دچار آسیب شدید مغزی شده است.

دکتر همایی دلایل پزشکی استفاده از داروی اریتروپویتین بر روی مغز این بیمار را اینگونه تشریح می‌کند: محققین مختلف در جهان طی چند سال گذشته مقالات متعددی را درباره داروی اریتروپویتین ارائه کرده‌اند. مطالعات تجربی نیز نشان داده اریتروپویتین دارویی است که برای بیماران کلیوی بسیار Safe و سالم است چه آنکه هم‌اکنون این دارو در داروخانه هلال‌احمر موجود است و با نسخه به بیماران کلیوی ارائه می‌شود. اریتروپویتین داروی خونساز است. اما چون این دارو از لحاظ شیمیایی مولکول سنگین است لذا قادر به عبور از سد مغزی خون نیست و در دنیا در اینکه این دارو اثرات مغزی دارد و باعث برگشت آسیب شدید مغزی می‌شود شکی نیست، اما تا به حال پزشکان به‌رغم تلاش‌های فراوان نتوانسته‌اند این دارو را از سد مغزی عبور بدهند.»

دکتر همایی می‌افزاید: تنها نکته کلینیکی که ما بر روی بیمار عسگر فرجی انجام دادیم استفاده از داروی خونساز اریتروپویتین همراه داروی دیگر بوده و از این طریق موفق شدیم این دارو را از سد مغزی عبور دهیم. فوق تخصص مراقبت‌های ویژه و متخصص بیهوشی بیمارستان آزادی تصریح می‌کند اریتروپویتین را به همراه گلوکز هایپرتونیک بعد از ۶۰ ساعت از حادثه ایست قلبی عسگر فرجی، به وی تزریق کردیم و به طور معجزه‌آسایی فاز مرگ سلولی بیمار متوقف شد.

این پزشک مبتکر مدعی است اولین پزشکی است که توانسته اریتروپویتین را با این روش از مغز بیمار عبور دهد که البته این ابتکار را در آینده به صورت مقاله علمی به دنیا ارائه خواهد کرد.اثر این دارو ۴۸ ساعت بعد از تزریق در بیمار مشاهده شد و به تدریج در بیمار حرکات تونیک و کلونیک (حرکاتی شبیه تشنج) عضلانی در بیمار پدیدار شد و نشان داد دارو روی بیمار اثر گذاشته است. دکتر همایی بلافاصله بعد از این اثرات، تشنج را با داروهای آرام‌بخش از بین برد و مجددا تزریق دارو را ادامه داد تا اینکه در روز سوم به طور ناگهانی بیمار از تخت ICU بلند شد و شروع به راه رفتن کرد.

دکتر همایی در این زمینه توضیح می‌دهد: اگر یک انسان به هر علتی مثلا به علت هر بیماری چند روز متوالی روی تخت بیمارستان بستری شود به راحتی نمی‌تواند بلافاصله از تخت پایین بیاید و شروع به حرکت کند. این یک پدیده است. پدیده‌شناسی در علم پزشکی یک رشته است به این معنی که پدیده‌های ناگهانی در پزشکی قابل گزارش و بررسی است و نیازی به تحقیقات بر روی یکسری بیمار ندارد. لذا چون این بیمار در اثر یک دارو متحول شده باید در قالب پدیده گزارش شود.

ابن نوع مطالعات به صورت Case Report در دنیا قابل ارایه است.