روایت عاشورا در قاب سینمای ایران
کدام فیلم‌ها در ۳۴ سال گذشته به حادثه عظیم پرداخته‌اند
«روز واقعه»
«روز واقعه» فیلمی به کارگردانی «شهرام اسدی» با فیلمنامه‌ای از بهرام بیضایی است که موضوع‌اش در حواشی واقعه عاشورا اتفاق می‌افتد. این فیلم ماجرای عبدا... جوان نصرانی تازه مسلمان‌شده‌ای است که در روز عروسی خود با راحله، ندایی می‌شنود که «کیست که مرا یاری کند؟» عبدا... پس از شنیدن آن صدا منقلب شده و مجلس عروسی را ترک می‌کند و به جست‌وجوی صدا بر می‌آید. آن هم در حالی که برادران متعصب راحله ترک مجلس عروسی را توهینی به خود دانسته و در پی‌اش روان می‌شوند. عبدا... در طول مسیرش با اتفاقاتی روبه‌رو می‌شود و به نشانه‌هایی برمی‌خورد که نشان‌دهنده این است که امام حسین (ع) می‌دانسته او در جست‌وجوی صدایی که به یاری‌اش می‌طلبد می‌رود. عبدا... به تاخت بیابان‌ها را طی می‌کند و خود را به صحرای کربلا می‌رساند. منتهی وقتی به کربلا می‌رسد که عصر عاشورا است.
«رستاخیز»
فیلمِ «رستاخیز» دیگر فیلمی است که مستقیما به قیام امام حسین(ع) می‌پردازد و به عنوان فیلم تاریخی، مذهبی و حماسی سینمای ایران از مقطعِ تاریخی مرگ معاویه تا شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورا را روایت می‌کند.
فیلمبرداری این فیلم که از ۱۶ بهمن ۱۳۸۸ همزمان با اربعین حسینی در شهرستان بم آغاز شده بود، پس از پشت سر گذاشتن بیش از ۲۵۰ جلسه فیلمبرداری در شهرها و مناطقی چون بم، کلوت‌های شهداد کرمان، شاهرود، اصفهان، کاشان، فومن، شهرک پرند تهران و شهرک سینمایی دفاع مقدس در ۱۴ شهریور ۱۳۹۰ به اتمام رسید. فیلم «رستاخیز» به سه زبان و با سه نام متفاوت به نمایش درخواهد آمد؛ زبان اصلی «رستاخیز» فارسی خواهد بود و به زبان‌های عربی و انگلیسی دوبله و اکران خواهد شد. علاوه بر «رستاخیز» که نام فارسی فیلم است، «یوم الحریه» (روز آزادی) نام عربی فیلم و «He who said no» (آن که گفت نه) نام انگلیسی فیلم خواهد بود.
احمدرضا درویش درباره تجربه خود در ساخت یک اثر تاریخی و مذهبی می‌گوید :« ده، پانزده سالی می‌شد که یکی از دغدغه‌هایم این بود که در خصوص موضوع عاشورا و ماجرای قیام امام حسین (ع) تجربه‌ای داشته باشم. حدود سال ۱۳۸۰ بود که فرصتی به وجود آمد تا فکر کنم چگونه می‌شود به این ماجرا وارد شد. در حین فیلمبرداری «دوئل»، صحبت‌ها و مشورت‌های اولیه صورت گرفت و طرح اولیه فیلمنامه و تحقیقات آن از سال ۱۳۸۳ شروع شد.» در «رستاخیز» که آخرین مراحل آماده‌سازی را طی می‌کند بازیگران ذیل به ایفای نقش می پردازند. آرش آصفی، پوریا پورسرخ، حسن پورشیرازی، فرهاد قائمیان، بابک حمیدیان، بهادر زمانی، یاور احمدی فر، انوشیروان ارجمند، انوش معظمی، کوروش زارعی، محمود محکمی، سعید علیپور، امیر مولوی، علی جاویدفر، میرطاهر مظلومی، حمید جدیدی، قادر پزشکی، محمدرضا حق‌گو، علی عباسی، تورج فرامرزیان، بابک والی، رضا اکبری ارطه، ابراهیم سلطانی، خلیل الله خواجه نظام، پژمان جعفری سمرقندی و ... مهمان: پرویز پورحسینی، شقایق فراهانی، مهتاب کرامتی، لیلا بلوکات، زهره حمیدی، سروش گودرزی و سیدجواد یحیوی. عرب: جمال سلیمان، طلحت حمدی، رضوان عقیلی و فواز سرور از سوریه، داوود حسین از کویت، جواد الشکرچی از عراق،فادی ابراهیم از لبنان. آثار دیگری هم در سینمای ایران بوده‌اند که به صورت غیرمستقیم در قالب به تصویر کشیدن یکی از یاران امام یا مصادف بودن با ایام محرم به این واقعه توجه داشته‌‌اند.
«سفیر»
«سفیر» از اولین تجربه‌های مهم سینمای ایران در پرداختن به تاریخ اسلام و یکی از ماجراهای منتهی به عاشورای حسینی محسوب می‌شود که حدود ۳۰ سال پیش توسط فریبرز صالح ساخته شد.
صالح توضیح داد: ساخت فیلم‌سینمایی «سفیر» تیری در تاریکی نبود، بلکه پدیده‌ای روشن بود که در یک برهه خاص به زایش رسیده بود و لازم و ضروری و به‌جا می‌نمود که ماحصلی مثبت و معنوی داشته باشد. طرح اولیه ساخت این فیلم طرح کوتاهی برای یک فیلم تلویزیونی بوده است.وقتی کارگردانی «سفیر» به من پیشنهاد شد، پس از مطالعه دیدم سوژه بسیار وسیع‌تر، جادارتر و با ارزش‌تر از آن است که در اختیار من گذاشته‌اند، بنابراین پس از مشورت با آقای حدادعادل که آن موقع در تلویزیون حضور داشتند و با موافقت ایشان فیلمنامه کوتاه را با همکاری زنده‌یاد کیهان رهگذر به فیلمنامه‌ای سینمایی مبدل کردیم و بودجه آن را هم شهید بزرگوار یوسف‌کلاهدوز از سپاه پاسداران تامین نمودند و ماحصل کار، آن شد که ملاحظه می‌کنید. «سفیر» با بازی فرامرز قریبیان، زنده‌یاد عزت‌الله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا، زنده‌یاد محمد تقی کهنمویی، کیومرث ملک‌مطیعی، سامی تحصنی، حسین خانی‌بیک، احمد بهروزی، محسن اصلانی و زنده‌یاد منوچهر حامدی در ۹۴ دقیقه روایت «قیس‌ابن مسهر»، نماینده امام حسین(ع) است که با نامه‌ای برای «سلیمان خزاعی» به‌طرف کوفه می‌رود و در راه به‌دست راهداران «ابن‌زیاد»، والی کوفه دستگیر و به زندان افکنده می‌شود. «قیس» پیش از دستگیری نامه را از بین می‌برد و در زندان زندانیان را بر ضد زندانبان‌ها می‌شوراند. حسین ابن نمیر، فرمانده راهداران، قیس را به زندان ابن زیاد در کوفه منتقل می‌کند. ابن زیاد به پیشنهاد مشاورش، خالد از قیس می‌خواهد که در مسجد سخنرانی کند و به دروغ به مردم بگوید که امام قصد بیعت با یزید را دارد. قیس می‌پذیرد، اما در روز موعود علیه یزید سخنرانی می‌کند. ابن زیاد، که به خشم آمده هم پس از سرکوب مردم، قیس را از بالای برج ارک به پایین انداخته و او را به شهادت می‌رساند. این فیلم در سال ۶۱ در سینماهای ایران اکران شد و عنوان پرفروش‌ترین فیلم سال را به دست آورد و بعد از آن نیز در سینماهای لبنان به نمایش درآمد که در آنجا نیز فروش بالایی داشت.
«عصر روز دهم»
اما «عصر روز دهم» که خبر ساخت آن اولین بار از سوی زنده‌یاد «رسول ملاقلی‌پور» مطرح شد و حتی تحقیقاتی نیز برای نگارش فیلمنامه در کربلا انجام داد، اولین و تنها فیلمی است که بخشی از داستانش در کربلای امروز روایت می‌شود و در آنجا فیلمبرداری شده است. این فیلم که سرانجام توسط مجتبی راعی مقابل دوربین رفت، صحنه اصلی‌اش در ظهر عاشورا و هنگام عزاداری مخصوص (تواریج) در بین‌الحرمین فیلمبرداری شده است. مجتبی راعی گفت: در ظهر عاشورا آنقدر مردم در شور و حال عزاداری بودند که کسی متوجه فیلمبرداری «عصر روز دهم» در «بین الحرمین» نبود. به نظر من خالص‌ترین عزاداری در کربلا به نام «تواریج» انجام می‌شود که هر جور آدمی در آن جمع است. به محض اینکه خبر شهادت امام حسین (ع) و یارانش به «تواریج» می‌رسد این افراد پابرهنه به سمت قتلگاه می‌دوند و دوست داشتم همان شور و حال را در فیلم منتقل کنم. فیلم‌هایی همچون «افق» به کارگردانی زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور و فیلم «شب دهم» ، فیلم «بال‌های سپید» و فیلم «دست‌های خالی» ابوالقاسم طالبی و فیلم «دل‌شکسته» و فیلم «من و زیبا» فیلم‌هایی هستند که به حادثه عاشورا پرداخته‌اند.
«سفیر»، «روز واقعه»، «افق»، «دل‌شکسته»، «دست‌های خالی»، «بال‌های سپید»، «شب دهم»، «عصر روز دهم»، «من و زیبا» و فیلم «رستاخیز» که آخرین روزهای آماده‌سازی را سپری می‌کند از جمله آثار سینمای ایران هستند که مستقیما یا در بخش‌هایی به امام حسین(ع) و واقعه عاشورا پرداخته‌اند. به گزارش ایسنا، سینمای ایران در طول ۳۴ سال حیاتش در بعد از انقلاب اسلامی تنها در فیلم «روز واقعه» به حادثه عظیم عاشورا پرداخته است و اخیرا نیز فیلم «رستاخیز» به کارگردانی احمدرضا درویش با این موضوع در حال آماده شدن است.
