روزی که فرهنگستان ایران شکل گرفت

فرهنگستان ایران در ۲۹ اردیبهشت۱۳۱۴ برای اصلاح زبان و خط فارسی تاسیس شد. وظایف آن عبارت بود از «ترتیب فرهنگ به قصد رد و قبول لغات و اصطلاحات در زبان فارسی، اختیار الفاظ و اصطلاحات در هر رشته‌ از رشته‌های زندگانی، پیراستن زبان فارسی از الفاظ نامتناسب خارجی، تهیه دستور زبان، جمع‌آوری لغات و اصطلاحات پیشروان و صنعتگران و الفاظ و اصطلاحات قدیمی و اشعار و امثال و قصص و نوادر و ترانه‌ها و آهنگ‌های ولایتی، هدایت افکار به حقیقت ادبیات و چگونگی نظم و نثر، تشویق شعرا و نویسندگان در ایجاد شاهکارهای ادبی، تالیف و ترجمه کتب سودمند و مطالعه و اصلاح خط فارسی». این نهاد طبق اساسنامه خود با ۲۴ عضو شروع به کار کرد. نخستین جلسه آن روز دوشنبه ۱۲ خرداد ۱۳۱۴ در عمارت سابق دانشکده حقوق به ریاست محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) نخست‌وزیر وقت تشکیل شد و تا شهریور ۱۳۲۰ به مدت شش سال به فعالیت پرداخت. در این مدت طرح‌های تازه‌ای در زمینه زبان و ادبیات ریخته شد و تعدادی اصطلاحات فنی و علمی به وسیله فرهنگستان برگزیده و رواج داده شد که مجموعه‌ای از آن به نام « واژه‌های نو» انتشار یافت.فرهنگستان در سال ۱۳۳۳ رسما تعطیل شد. ریاست فرهنگستان به ترتیب بر عهده اشخاص ذیل بود: محمدعلی فروغی (اردیبهشت ۱۳۱۴)، حسن وثوق (آذر ۱۳۱۴)، علی اصغر حکمت (اردیبهشت ۱۳۱۷)، اسماعیل مرآت (مرداد ۱۳۱۷)، عیسی صدیق اعلم (مهر ۱۳۲۰)، محمد علی فروغی (آذر ۱۳۲۰) و حسین سمیعی (ادیب‌السلطنه) (۱۳۲۱).

فرهنگستان ایران (دوم)

در سال ۱۳۴۲، نه سال پس از تعطیل شدن فرهنگستان اول، استاد محمد مقدم پایه‌گذار گروه‌های آموزشی زبان‌شناسی، درباره خطر هجوم واژه‌های بیگانه هشدار داد. در رسانه‌ها نیز بحث‌های بسیاری درباره لزوم حراست از زبان پرمایه فارسی و پروراندن آن برای جواب‌گویی به مقتضیات پیشرفت‌های علمی و فنی جدید درگرفت. با این مقدمات زمینه بازگشایی فرهنگستان فراهم شد و سرانجام در پنجم مرداد سال ۱۳۴۷ فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم) تاسیس شد. در این دوره فرهنگستان در پی تشکیل جلسه‌های شورای خود در سال ۱۳۴۹، چهار پژوهشکده واژه‌گزینی، گردآوری واژه‌های فارسی، زبان‌های باستانی و میانه و دستور را به همت وزیر فرهنگ و هنر و ده نفر از اعضای پیوسته ایجاد کرد که تا سال ۱۳۵۷ دایر بود.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی

(فرهنگستان سوم)

این فرهنگستان در ۲ مرداد ۱۳۶۹ تاسیس شد. ارکان این نهاد عبارتند از: رییس‌جمهور ایران که رییس عالی فرهنگستان است، هیات امنای فرهنگستان‌های ایران، شورای فرهنگستان، رییس فرهنگستان و دبیر فرهنگستان.

اولین رییس این فرهنگستان حسن حبیبی، معاون اول رییس‌جمهور بود.