در دوره ساسانیان،‌ایران با تسلط بر خلیج فارس، بندرهایی چون بوشهر و سیراف که مراکز مهم بازرگانی بودند، و جاده ابریشم، توانست در امر بازرگانی بسیار پیشرفت کند و توجه‌ایران به مناطق شرقی‌تر موجب کشمکش و رقابتی میان امپراتوری ساسانی با امپراتوری روم شرقی (بیزانس) شد. ابریشم مهم‌ترین کالایی بود که رومیان خواستار آن بودند. از‌این رو، در کار بازرگانان‌ایرانی کارشکنی می‌کردند تا ابریشم و سایر کالاها را به بهایی ارزان‌تر تهیه کنند. بازرگانان‌ ایرانی هم آرام ننشستند و مراکزی در چین برای خود احداث کردند. با احداث بنادر و مهاجرنشین‌های‌ایرانی در شرق آسیا، رومیان تا‌اندازه‌ای قدرت رقابت را از دست دادند. در مورد تجارت زمینی که به خصوص از جاده ابریشم انجام می‌گرفت، اسناد بیشتری در اختیار داریم. زیرا‌ این جاده مشرق زمین را به غرب می‌پیوست و ‌ایران منطقه حائل یا میانی‌این جاده بین‌المللی محسوب می‌شد. سغدیان که بازرگانانی زبردست بودند در طول‌این راه در سرزمینی که بین کوه‌های جنوبی و استپ‌های شمالی چین گسترده می‌شد، از شهر سمرقند، زادگاه خود، تا شهر خومدان چین، مهاجرنشینانی تاسیس کرده بودند و بر شاهراه تجاری که از قلب ماوراءالنهر (ورا رود) تا قلب چین می‌رفت، از نظر اقتصادی فرمانروایی داشتند. اما لازمه تجارت در‌این مسیر پرداخت مالیات‌ها و عوارض گوناگونی بود که دولت‌ایران از محموله‌های در حال حرکت از شرق به غرب اخذ می‌کرد و بی‌گمان سود فراوانی برای خزانه سلطنتی داشت. در مقابل، دولت‌ایران نیز موظف بود که از جاده‌ها حراست و امنیت جاده‌ها را تضمین کند. در اواخر دوره ساسانی، دولت‌ایران عوارض گمرکی را افزایش داد و‌این امر موجب کاهش روابط تجاری میان ‌ایران و بیزانس شد. جنگ با ارمنستان نیز حجم تجارت در شمال و بازرگانی راه ابریشم را کاهش داده بود. اما در هر حال، ساسانیان حق انحصاری تجارت ابریشم را به مدتی طولانی در دست خود نگه داشتند. تجارت داخلی شاهنشاهی ساسانی نیز دارای اهمیت بود. کالاهای اصلی شامل اجناسی چون مواد غذایی، حبوبات، مشروبات، خشکبار، روغن خوراکی و مانند آن می‌شد که کمتر جنبه تجملی داشتند.در دوره ساسانی بلور معدنی آتیزو که نوعی از مرمر و مانند پشم است و بویی خوش دارد و سنگ متراکس (مهر درخش ) که اکنون انواع آن را سلیمانی می‌نامیم و سنگی شبیه عاج و سنگ مشهور به حدید از معادن فارس در خارج مشتری داشته، فیروزه خراسان، سنگ‌های جوینی و هراتی و لعل بدخشان و مروارید بحرینی به ممالک دیگر صادر می‌شده است. نفت، قالی و قالیچه، پوست و پوستین و هر گونه لباس‌های پوستی و رنگ‌های نباتی مخصوصا وسمه و حنا و روناس به چین فرستاده می‌شد. اسلحه مرو، آهن‌آلات، زرینه، عطریات و صدف‌های خلیج فارس در خارج کشور مشتری داشت.تجارت داخلی شاهنشاهی ساسانی نیز دارای اهمیت بود. کالاهای اصلی شامل اجناسی چون مواد غذایی، حبوبات، شراب، خشکبار، روغن خوراکی و مانند آن می‌شد که کمتر جنبه تجملی داشتند. همچنین پارچه، لباس، ظروف شاهنشاهی ساسانی و در آسیای مرکزی یافت می‌شد. احتمالا در هر دو ناحیه محصولات لبنی، گوشت، پشم و فرش‌های بافته‌ شده با وسایل و ظروف معاوضه می‌شد. مواد غذایی توسط روستاییان ساکن تهیه می‌شد.اطلاعاتی در دست نیست که آیا سیستم پستی همانند دوره هخامنشیان وجود داشته است، اما پیک‌ها و کاروان‌ها، پیغام‌ها و کالاها را به هر سو می‌رساندند.گسترش وسیع تجارت در دوره اسلامی به مقدار زیادی مرهون تجربیات پیشین ساسانیان و مردمان آسیای مرکزی بوده است.

طاهره رشیدی