خانه خود را تکانده‌اید؟ - ۲۹ بهمن ۸۶

مریم علیزاده
ماه اسفند که از راه می‌رسد بوی عید را هم با خود به همراه می‌آورد. این روزها انگار زندگی آدم‌ها را روی دور تند گذاشته‌اند. یک ماه بیشتر به پایان سال باقی نمانده و باید تمام کارهای عقب‌افتاده خود را تمام کنند.

خریدهای عقب‌افتاده، ملاقات‌های عقب‌افتاده، طرح‌ها و ایده‌های عقب‌افتاده به شدت در این ماه فعال می‌شوند. انگار قرار است دنیا به آخر برسد و سال دیگری در کار نیست. رفت‌و‌آمد و ترافیک زیاد خیابان‌ها هم در چنین روزهایی نشان‌دهنده همین امر است.
یکی از تغییراتی که با نزدیک شدن نوروز دیده می‌شود و چهره شهر را عوض می‌کند، خانه‌تکانی است. نوروز به همراه خود شادمانی، نشاط، تمیزی و تازگی می‌آورد و چه چیز از این باشکوه‌تر و دلپذیرتر که با هر گردش طبیعت تمام اشیا و اثاثیه منزل پاکیزه شوند. کمتر خانواده‌ای است که در اسفندماه مشغول خانه‌تکانی نباشد.
این روزها از بالای پشت بام یا ایوان خانه‌های شهر، فرش‌های شسته‌شده آویزان است. خیلی از پنجره‌ها بی‌پرده می‌شوند و کافی است یک ساعت در شهر بچرخید تا صدها نفر را ببینی که بالای نردبان رفته‌اند و شیشه‌ها و دیوارها را تمیز می‌کنند. اصطلاح خانه‌تکانی را بیشتر در مورد شستن، تمیز کردن، نو خریدن، تعمیر کردن ابزارها، فرش‌ها و لباس‌ها به مناسبت فرا رسیدن نوروز به کار می‌برند. در این خانه‌تکانی که سه تا چهار هفته به طور می‌انجامد، بایستی تمام ابزارها و وسیله‌هایی که در خانه است، جابه‌جا، تمیز و تعمیر شده و دوباره جای خود قرار بگیرد. برخی از ابزارهای سنگین‌وزن یا فرش‌ها، تابلوها، پرده‌ها و وسیله‌های دیگر، فقط سالی یک بار، آن هم در خانه‌تکانی نوروزی جابه‌جا و تمیز می‌شوند.
هر چند که آپارتمان‌های کوچک و بدون پستو و انباری و زیرزمین امروزی تقریبا در تمام مدت سال تمیز هستند، اما تمیزترین خانه‌ها هم مدتی مانده به نوروز،‌ برای شگون آن هم که شده از بالا تا پایین روفته و شسته و برق انداخته می‌شوند.
از آنجا که حتی خانم‌های شاغل هم از انجام چنین امری مستثنا نیستند، از این رو نظافت باید تدریجی و با یک برنامه‌ریزی حساب شده انجام شود. اگر شما بدانید چه کارهایی و با چه ترتیبی باید انجام شوند، مطمئن باشید نیمی از کار را انجام داده‌اید.
چگونه شروع کنیم؟
- بهتر است در ابتدا فهرستی از تمام چیزهایی که باید تمیز شوند، تهیه کنید. به عنوان مثال در لیست خود بنویسید که در فلان اتاق چه چیزهایی باید نظافت شوند. برای انجام هر بخش از کار، روز خاصی را در نظر بگیرید و پس از تمیز شدن آن، آن را از فهرست حذف کنید.
- توصیه می‌کنیم ابتدا بخش‌های داخلی مانند داخل کمدها و کابینت‌ها نظافت شوند.
- پیشنهاد ما به خانم‌های خانه این است که انجام این کار را به تنهایی بر عهده نگیرند. بهتر است کار را بین خود و فرزندانتان تقسیم کنید. این امر نه تنها باری از روی دوش شما برمی‌دارد، بلکه عادت‌های خوبی را هم به فرزندان شما می‌آموزد.
- به اطراف خود کمی نظم و ترتیب بدهید. شاید لوازم و خرده‌ریزهایی در گوشه و کنار خانه‌تان باشد که سال‌ها است خاک می‌خورند و کسی از آنها استفاده نکرده، با دور ریختن آنها، خودتان را از شر آنها راحت کنید.
رکن اصلی خانه‌تکانی
شاید بتوان گفت، رکن اصلی در هر خانه‌تکانی مواد شوینده و پاک‌کننده است. از لحظه آغاز به خانه‌تکانی تا پایان آن، شما با انواع و اقسام این مواد سروکار دارید. منظور از پاک‌کننده‌ها موادی هستند که ذره‌های چربی و چرک را از پارچه یا اجسام دیگر بزدایند و در انواع مختلف تهیه می‌شوند. اولین ماده‌ای که به عنوان شوینده ساخته شد، صابون بود. از عمر صابون صدها سال می‌گذرد. آخرین دستگاه‌های صابون کشف‌شده، مربوط به دو هزار سال پیش است. ۷۰۰سال است که صابون به طور صنعتی و به مقادیر زیاد ساخته می‌شود و ۲۰۰سال است که ساخت آن، متحول گشته و به صورت مدرن درآمده است. از آن زمان تاکنون، تعداد شوینده‌ها و انواع آن به حدی رسیده که قابل‌شمارش نیست، به طوری که امروزه با حجم انبوهی از شوینده‌ها به همراه تبلیغات آنها مواجه شده‌ایم.
انواع پاک‌کننده‌ها
پاک‌کننده‌ها شامل صابون، شامپوها، پودرهای لباسشویی، سفیدکننده‌ها و رنگ‌برها هستند.
صابون‌ها خود شامل صابون‌های جامد و مایع هستند. کیفیت و مرغوبیت صابون به نوع چربی و روغن به کار رفته در آن بستگی دارد. از این رو از خالص‌ترین و بی‌بوترین آنها استفاده می‌شود.
پودرهای لباسشویی نیز در دو دسته پودرهای مخصوص ماشین لباسشویی و رختشویی با دست، عرضه می‌شوند.
پودر ماشین لباسشویی نسبت به پودرهای رختشویی چند ماده اضافه‌تر دارند که بر قدرت پاک‌کنندگی آنها می‌افزاید.
سفیدکننده‌ها نیز همان‌طور که از نامشان پیدا است به عنوان سفیدکننده، ضدعفونی‌کننده و پاک‌کننده استفاده می‌شوند. امروزه رایج‌ترین ماده‌ای که از آن به عنوان سفیدکننده استفاده می‌شود، آب ژاول است که خاصیت ضدعفونی کنندگی هم دارد.
آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن هم یک ماده رنگ بر و سفیدکننده است. علاوه‌بر موارد یادشده، موادی مانند الکل، آمونیاک، استن، اسید نیتریک، اسید اگزالیک، تربانیتن، جوش شیرین و کربنات سدیم نیز خاصیت رنگ‌بری و پاک‌کنندگی دارند.
امروزه با توجه به تنوع تولید در تولیدات کارخانه‌ای مواد شوینده و سفیدکننده، شست‌و‌شو و به طور کلی تمیزکاری در خانه، نه تنها سرعت یافته؛ بلکه نسبت به گذشته که استفاده از مواد طبیعی مانند نمک‌طعام، آب لیموترش، گلیسرین و سرکه سفید و جوش شیرین رواج داشت، ساده‌تر شده است. اما استفاده از این محصولات شیمیایی کارخانه‌ای، نیازمند رعایت نکاتی است که در این گزارش به آنها اشاره می‌شود.
یکی از مزایایی که استفاده از این تولیدات دارد، این است که روی هر کدام از آنها برچسبی نصب شده و موارد استفاده و کاربردهای آن بر روی برچسب ذکر شده است. این امر از گیج شدن شما در مواجهه با انواع این مواد جلوگیری کرده و انتخاب را برای شما ساده‌تر می‌کند. البته محصولاتی نیز به بازار عرضه شده که همزمان می‌توان از آنها برای نظارت چندین محل مثل سینک ظرفشویی، سرامیک، کاشی، دیوار، وان حمام و ... استفاده کرد. این برچسب‌ها مزایای دیگری هم دارند. چراکه نحوه مصرف و اینکه چه میزان آن برای استفاده یک بار کافی است نیز بر روی این محصولات قید شده و کار را راحت‌تر کرده است. دستورالعمل‌های قید شده برای تاثیر کامل ضدعفونی‌کننده بر روی میکروب‌ها باید به دقت به کار گرفته شوند.
علاوه‌بر آن گاهی بر روی این برچسب‌ها هشدارهایی هم در مورد مصرف و نگهداری آن به مصرف‌کننده گوشزد شده است.
انتخاب ماده شوینده
گاهی اوقات، انتخاب یک ماده شوینده مناسب از میان انواع متنوع آن برای خانم‌های خانه دشوار به نظر می‌رسد. به این منظور بهتر است به نکاتی توجه شود.
پاک‌کننده‌های دستشویی و وان‌حمام بهتر است ضدعفونی‌کننده نیز باشند، اما برای تمیز کردن سطوح کاشی و سرامیک لزومی ندارد که از ضدعفونی‌کننده استفاده کنیم.
برای شیشه و آیینه، از شیشه‌پاکن‌ها استفاده کنید. به این نکته توجه کنید که هرگز مواد شیمیایی برای تمیز کردن سطوح چوبی به کار گرفته
نشوند. مبلمان و فرش و موکت هم شامپوهای مخصوص به خود دارند.
نکات ایمنی در استفاده از مواد شوینده
هر چند که تولید انواع و اقسام مواد پاک‌کننده، کار نظافت و خانه‌تکانی منزل را راحت کرده، اما گاهی اوقات استفاده نادرست از این مواد مشکلات فراوانی مثل مسمومیت، سوزش و خارش پوست به همراه دارد که خانه تکانی را به یک دردسر تمام‌عیار تبدیل می‌کند. دردسری که سلامت تمام اعضای خانواده به خصوص خانم‌های خانه‌دار را تهدید می‌کند. از این رو لازم است برای استفاده از این مواد به نکات زیر توجه شود.
۱ -مواد شوینده را قابل دسترس کودکان قرار ندهید.
۲ -به هنگام استفاده از این مواد حتما از دستکش و ماسک استفاده کنید.
۳ -مراقب باشید که به پوست، چشم و حتی لباس شما نپاشد.
۴ -در صورتی که حتی قطره‌ای از آن با چشم شما تماس پیدا کرد، به سرعت چشمتان را با آب فراوان بشویید.
۵ -هنگامی که برای شست‌وشوی سرویس‌های بهداشتی از مواد فوق استفاده می‌کنید، حتما پنجره‌ای را در آن مکان باز کرده و در صورت وجود هواکش آن را روشن کنید. در ضمن برای شست‌وشو از آب داغ استفاده نکنید، زیرا بخارات ناشی از محلول آب داغ و مواد شوینده، سبب مسمومیت تنفسی می‌شود.
۶ -از کار با موادشیمیایی قابل اشتعال در نزدیکی شعله گاز بپرهیزید، زیرا ممکن است همین بی‌احتیاطی سبب بروز آتش‌سوزی در خانه شود.
۷ -هرگز مواد شوینده مختلف را با هم مخلوط نکنید. اگر یک محصول شوینده برای پاک کردن سطحی کافی و کارساز نباشد، ابتدا با دستمال نمدار مواد قبلی را کاملا از روی سطح زدوده و سپس مواد جدید را استفاده کنید.
۸ -در هر حال اگر خدایی نکرده یکی از اعضای خانه دچار مسمومیت ریوی با یکی از این مواد شد، بهترین اقدام، خروج سریع فرد از محل سربسته و استفاده از هوای آزاد و تماس با اورژانس برای تجویز اکسیژن و مصرف داروهای ضدالتهابی است.
علاوه‌بر موارد یادشده کارشناسان بهداشت توصیه می‌کنند که در هنگام خرید مواد شوینده حتما به مهر استاندارد آن توجه کنند. این مواد حتما باید دارای استاندارد باشند.
۱۰فرمان برای خانه‌تکانی موفق
برای آنکه در پایان از این امر جهادی سربلند بیرون بیایید، بهتر است یک سری نکات کلی را به خاطر داشته باشید تا سالم و سرحال و با انرژی به استقبال نوروز بروید.
۱ - بهتر است قبل از شروع کار به مدت ۱۰ تا ۱۵دقیقه با حرکات ورزشی و نرمشی بدن خود را آماده کنید.
۲ -با برنامه‌ریزی و تقسیم کار از انجام حجم زیاد کار در یک مدت زمان محدود خودداری کنید.
۳ -استفاده از لباس‌های راحت نخی به منظور تبادل حرارت توصیه می‌شود، همچنین با استفاده از مایعات به میزان زیاد آب و املاح از دست رفته بدنتان را جبران کنید.
۴ -استفاده از ماسک و پیش‌بند در صورت تماس با موادشیمیایی بسیار مفید است.
۵ -در حین گردگیری از واردکردن فشار بیش از اندازه به کمر خودداری کنید.
۶ -برای شست‌وشوی بخش‌های فوقانی در و پنجره به ازای هر ۲ تا ۳دقیقه کار، مدت کوتاهی سر را پایین انداخته و به حالت استراحت قرار دهید.
۷ -در سطوح لیز و لغزنده حتما از دمپایی استفاده کنید.
۸ -حین استفاده از مواد شوینده‌ای مثل وایتکس برای جلوگیری از آسیب ریه از دستمال ضخیم بر روی دهان و بینی و دستکش پلاستیکی برای جلوگیری از آسیب پوست استفاده کنید.
۹ - بهتر است خانه‌تکانی در زمان غیبت کودکان در منزل انجام شود به این صورت ضریب حوادث کاهش می‌یابد.
۱۰ -لوازم برقی را در تماس با آب قرار ندهید و از ریختن آب بر روی کلید، پریز و سیم برق پرهیز کنید.
هر چند خانه تکانی در ظاهر دشوار به نظر می‌رسد، اما اگر تمام خانواده برای این امر مشارکت کنند چه بسا به یک سرگرمی تبدیل می‌شود. اگر از پس آن برمی‌آیید دست به کار شوید که نوروز نزدیک است. اما اگر این توانایی را در خود نمی‌بینید، اصلا نگران نشوید. صفحه‌های آگهی‌های روزنامه‌ها را که ورق بزنید انواع و اقسام شرکت‌ها نامشان در آنجا درج شده که با یک تلفن شما، هر چند نفر نیرو که بخواهید به منزلتان اعزام می‌کنند و شاید کاری را که شما باید چند هفته‌ای برای آن وقت بگذارید، آنها در عرض یک روز برایتان انجام دهند.
جالب است بدانید که گاهی اوقات این موسسه‌ها مجهز به دستگاه‌هایی برای شست‌وشوی مبلمان، موکت، سرامیک و ... هستند که انجام این کارها در یک چشم به هم زدن و به صورت مکانیزه انجام می‌شود.
این شرکت‌های خدماتی به ازای ۸ساعت کار مفید، هر یک از کارگران رقمی بین ۵۰۰۰ تومان تا ۱۰۰۰۰تومان دریافت می‌کنند. البته شب عید است و عیدی کارگران هم نباید فراموش شود.
فرش
شست‌وشوی فرش هم در خانه‌تکانی‌ها معضلی است. امروزه از خانه‌های حیاط‌دار خبری نیست و طبیعی است که در آپارتمان نمی‌توان فرش شست. نگران نباشید. چیزی که فراوان است، رشد قارچ گونه موسسات قالیشویی است. این شرکت‌‌ها برای شست‌وشوی هر متر فرش دستباف حدود ۱۵۰۰تومان و برای شست‌وشوی هر متر فرش ماشینی حدود ۱۰۰۰تومان دریافت می‌کنند و معمولا فرش را ۳ تا چهار روزه تحویل می‌دهند.
به هر حال خانه‌تکانی چه به دست خودتان انجام شود و چه آن را به موسسات خدماتی بسپارید، امری است اجتناب‌ناپذیر. پس تا دیر نشده دست به کار شوید و سریع‌تر آن را به اتمام برسانید تا در شب‌های نزدیک به نوروز بیشتر وقت رسیدن به خود، خرید و انجام مقدمات استقبال از سال نو را داشته باشید.