شیل گازی در جدال با خوراک پتروشیمی‌ها

گروه بورس جهانی- حمزه بهادیوند چگینی: در خلال سال‌های آینده تا ۲۰۱۶ و با توسعه اکتشاف گاز از منابع شیل در ایالات متحده انتظار می‌رود تولید گاز مایع در ایالات متحده تا میزان ۴۰ درصد افزایش یافته و از رقم ۲/۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۱/۳ میلیون بشکه در سال ۲۰۱۶ برسد. براساس گزارش موسسه پلاتس این امر سبب می‌شود حیات جدیدی را در صنایع پتروشیمی دنیا و ایالات متحده به‌طور خاص شاهد باشیم که جایگزینی کامل گاز را به جای سایر خوراک مرسوم از جمله نفتا در این صنعت نوید می‌دهد. گفته می‌شود گاز حاصل از منابع شیل به طور میانگین ۷۵ درصد متان، ۱۶ درصد اتان، ۵ درصد پروپان و یک درصد ترکیبی از بوتان، پنتان، هگزان و سایر گازها را شامل می‌شود. متان حاصل از این نوع گاز، در حال حاضر به بهای گاز طبیعی در بازارها قابل خرید و فروش است به طوری‌که هر هزار مترمکعب از این گاز در بازار هوستون آمریکا در اواخر سال گذشته به قیمت‌های نقدی در حدود ۲ دلار و ۵۰ سنت معامله می‌شد، به عبارتی تنها متان موجود در گاز مایع ناشی از منابع شیل به اندازه کافی انگیزه‌های کافی را برای استخراج این نوع حامل انرژی در جهان ایجاد می‌کند و قادر است زمینه‌های لازم را برای تداوم انقلاب شیل در نفت و گاز فراهم کند.

نکته دیگر اینکه بر خلاف پروپان که می‌تواند به عنوان سوخت در بازار خرید و فروش شود یا به عنوان خوراک مجتمع‌های پتروشیمی مورد استفاده قرار گیرد اتان موجود در این محصول به طور انحصاری خوراک تولیدی برای تولید اتیلن است و از این منظر می‌تواند بخش پتروشیمی جهان را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد.

در حال حاضر با اشاره مجدد به این نکته که ۴۰ درصد مازاد تولید و اکتشاف منابع گاز از محل منابع شیل به معنای افزایش لااقل ۱۰ درصدی خوراک از محل پروپان و اتان است باید گفت این رقم مازاد بر منابع موجود از سایر روش‌های تولیدی است و قادر است اولا قیمت خوراک را با روندی کاهشی مواجه سازد و ثانیا سایر انواع خوراک را که در حال حاضر از محل نفت و با قیمت‌هایی بالاتر در اختیار تولیدکنندگان محصولات پتروشیمی قرار می‌دهد و از توجیه اقتصادی بالایی برای این بخش برخوردار نیستند با کاهش تقاضا مواجه سازد.

از زمان بحران جهانی در سال ۲۰۰۸ که قیمت حامل‌های انرژی با کاهشی چشمگیر در جهان مواجه شد و بازارها ناگهان فروریخت، قیمت اتیلن بیش از دوبرابر شد به طوری‌که ناگهان قیمت اتیلن که در اول دسامبر ۲۰۰۸، ۳۷۷ دلار در هر تن بود به حدود ۹۰۰ دلار در میانه سپتامبر ۲۰۰۹ رسید. در همان دوران قیمت گاز طبیعی در ایالات متحده بیش از ۵۰ درصد سقوط کرد در حالی‌که قیمت اتان در حدود ۲۰ درصد افت کرده بود. با توجه به این آمار باید گفت افزایش قیمت اتیلن که با کاهش کمتر قیمت اتان در مقایسه با گاز همزمان شده بود نگرانی‌هایی را برای تولیدکنندگان به وجود آورد که ضرورت بررسی روش‌هایی را برای افزایش بهره‌وری و سودآوری کارخانه‌های خود ایجاب کرد.

در آن دوره و پس از این اتفاق قیمت اتیلن حتی به بیش از هزار دلار نیز رسید که رکوردی برای آن زمان و در تناسب با آن شرایط برای بازار این محصولات محسوب می‌شد و از طرفی خط قرمزی برای قیمت این محصول بود و استفاده از برخی دیگر از انواع خوراک را که ارزان تر بود برای تولید این محصول پیش روی تولیدکنندگان قرار داد.

در حال حاضر نیز پیش‌بینی موسسه پلاتس از روند تولید اتیلن در ایالات متحده آن است که می‌توان امیدوار بود تغییر نوع خوراک و سایر سیاست‌های هزینه‌ای در بخش پتروشیمی در این کشور قادر است ظرفیت تولید اتیلن را تا سال ۲۰۱۷ تا ۸ میلیون متریک تن در سال افزایش دهد که ۷۵/۱ میلیون متریک تن از این افزایش ظرفیت از طریق واحدهای موجود پتروشیمی در این کشور است.

با این روند و در صورتی که این پیش‌بینی محقق شود، این کشور نیازمند لااقل ۱۲ میلیون تن اتان است که این رقم به عقیده برخی تحلیلگران اگر از سایر منابع مانند گازهای مایع حاصل از منابع شیل تامین نشود قیمت خوراک را در جهان با افزایش مواجه می‌کند و بر این اساس کارشناسان معتقدند نیاز به تامین خوراک از سایر منابع ضرورتی است که از هر نظر می‌تواند انقلاب شیل را تسریع کند.

البته از آنجا که افزایش تقاضا تدریجی است ممکن است اثری کمتر از آنچه نگرانی کارشناسان را برانگیخته باشد، اما در کل این افزایش تقاضا به تدریج به بازار تحمیل می‌شود. این در حالی است که در حال حاضر تنها آمریکا با ۵/۵ میلیون تن مازاد اتان تا سال ۲۰۱۵ مواجه است. با همین استدلال باید گفت مشکل خاصی در این زمینه رخ نخواهد داد و احتمال آن که قیمت‌ها روندی شدید را تجربه کنند کم است. البته پلاتس پیش‌بینی می‌کند با تمام سیاست‌های توسعه‌ای که دولت آمریکا در نظر دارد باز هم سالانه ۵/۳ میلیون تن کسری در زمینه تولید اتان در این کشور اتفاق خواهد افتاد که این رقم به افزایش قیمت‌ها تا سال ۲۰۱۷ دامن می‌زند.

با این احوال اگر توسعه منابع انرژی و خوراک را منهای منابع گازی شیل مورد بررسی قرار دهیم باید گفت وضع از آنچه پیش‌بینی شده بدتر می‌شود و کاهش خوراک به افزایش قیمت‌ها - هم در بخش خوراک و هم کالای نهایی - منجر می‌شود. از طرف دیگر این روند می‌تواند به بروز یک رقابت فرسایشی در زمینه تولید و تقاضا برای خوراک مهمی همچون اتان منجر ‌شود.

در نهایت باید گفت حرکت کشورهای دنیا به خصوص کشورهای آمریکای شمالی از خوراک سنگین تولید پتروشیمی به سمت خوراک سبک، این نگرش را در دنیا تقویت می‌کند که منابع گازی شیل به عنوان تامین‌کننده این نوع خوراک قادرند افق جدیدی را در برابر این نوع محصول در جهان بگشایند که تلاش بیشتری را برای توسعه این منابع در دنیا به وجود می‌آورند. گزارش سازمان انرژی آمریکا از منابع ۵/۲ برابری چین در مقایسه با آمریکا خبر داده است. مکزیک، آرژانتین، اروپا و آفریقای جنوبی نیز نقاط دیگری از دنیا هستند که تاکنون منابع آنها اثبات شده است. اما هنوز ائتلاف عمومی در کشورهای جهان پیش نیامده است که منابع موجود مورد بهره‌برداری قرار بگیرد، در حالی‌که بهره‌برداری این منابع که به نظر می‌رسد با سرمایه‌گذاری‌های مشترک کشورهای جهان عملی می‌شود می‌تواند کمک فراوانی به توسعه صنعت پتروشیمی کند. به گفته تحلیلگران، اگر این روند رو به رشد کامل شود تولیدکنندگان پتروشیمی قادر به کسب ارزش‌های افزوده بالایی در این صنعت خواهند بود که سودآوری این صنعت را افزایش می‌دهد.