گزارش جامع تجارت کشاورزی

ارزان بودن سبد صادراتی نسبت به سبد وارداتی محصولات کشاورزی
گروه صنعت و معدن - دفتر سامان‌دهی و توانمندسازی امور کشاورزی و آب اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران، با هدف بررسی چالش‌ها و توفیقات این حوزه، گزارشی تحلیلی را از تجارت محصولات کشاورزی ایران در دهه ۸۰، ارائه کرد.

بر اساس این گزارش در سالیان اخیر، صادرات محصولاتی چون شیر و فرآورده‌های آن، ماهی، سیب‌زمینی، صیفی‌جات و کیوی از ایران رشد چشمگیری تجربه کرده، همچنین گروه صنایع غذایی به‌ طور کلی در کنار رشد صادرات در سال گذشته، بالغ بر ۳/۱ میلیارد دلار درآمد ارزی برای کشور داشته است. البته به‌رغم موفقیت‌های حاصل شده، متأسفانه در همین سال‌ها، کشور ایران مزیت صادرات حبوبات و خاویار را از دست داده و بازار محصولاتی مانند چای و میگو نیز با فراز و نشیب‌های فراوانی روبه‌رو شده است.
در گزارش جامع وضعیت تجارت محصولات کشاورزی کشور که در اختیار «دنیای اقتصاد» قرار گرفته است، اعلام شده که با توجه به وضعیت نامطلوب در تراز تجاری محصولات کشاورزی، باید به محدود بودن بازارهای هدف توجه ویژه داشت و درصدد بهبود این وضعیت برآمد.
بر اساس این گزارش، در حال حاضر چهار حوزه گمرکی مهم‌ترین کشورهای هدف صادراتی ایران را تشکیل می‌دهد که شامل عراق، امارات، هنگ‌کنگ و اتحادیه اروپا می‌شود. کشورهای امارات، برزیل، اتحادیه اروپا و سوئیس نیز بیشترین سهم در بازارهای وارداتی محصولات کشاورزی به ایران را به خود اختصاص می‌دهند.
از این بین، عراق به تنهایی به یکی از کشورهای کنترل‌کننده تجارت محصولات کشاورزی ایران تبدیل شده است که این موضوع باید از سوی مسوولان مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که به گفته کارشناسان، در کشور عراق عمدتا استانداردهای تجاری رعایت نمی‌شود و از طرفی، محصولاتی که در تجارت بین عراق و ایران قرار دارند، به‌ طور کلی محصولات تجاری به حساب نمی‌آیند.
بنا‌بر‌این کارشناسان حوزه کشاورزی تاکید دارند که نباید اجازه بدهیم در آینده، به دلیل رعایت نشدن استانداردهای لازم کشاورزی در کشورهایی مانند عراق، شاهد از دست دادن سایر بازارهای هدف محصولات کشاورزی ایران از سویی و عدم توان ادامه تجارت با عراق باشیم؛ چرا که تعدد در بازارهای هدف از لازمه‌های تجارت است و این اصل همواره باید مدنظر فعالان حوزه کشاورزی کشور قرار گیرد.
همچنین بر اساس گزارش جامع وضعیت تجارت محصولات کشاورزی از جمله موارد دیگری که باید از سوی تصمیم‌گیران این حوزه مورد توجه قرار گیرد، ارزان بودن سبد صادراتی ایران نسبت به سبد وارداتی آن در حوزه کشاورزی است؛ اصلی که همواره در بخش کشاورزی مورد انتقاد بوده و به عدم توازن ارزش و حجم تجاری محصولات صادراتی و وارداتی در این بخش دامن زده است.
طبق این گزارش، ایران در حوزه تجارت کشاورزی دچار بی‌ثباتی شده است و از آنجایی که قراردادهای بلندمدتی با کشورهای هدف نداریم و حضور ایران در پیمان‌های بین‌المللی پررنگ نیست، محصولات ایرانی در بازارهای هدف با نوسانات شدیدی روبه‌رو است.
لزوم مدیریت صحیح اعتبارات بخش کشاورزی
گزارش اتاق بازرگانی ایران در حالی منتشر شده که اخیرا یک عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس از رشد اعتبارات بخش کشاورزی در بودجه ۹۲ خبر داده و گفته بود: در مقوله تحریم‌ها و جنگ اقتصادی که امروز با آن درگیر هستیم، یکی از مهم‌ترین محورهای مقابله با این تحریم‌ها تامین امنیت غذایی و رفع نیازهای داخلی در جهت رفع نیاز به واردات است که در این خصوص بودجه‌های بخش کشاورزی باید با دقت بالایی مدیریت و به سمت ارتقای سطح کیفی و کمی تولیدات کشاورزی سوق داده شود.
به گفته علی ایرانپور، کشاورزی محور پیشرفت تمامی کشورهای دنیا است و در کشورهای توسعه یافته و کشورهای صنعتی محور اصلی پیشرفت و صنعتی شدن بر مقوله کشاورزی متمرکز بوده و کشاورز به طور مستقیم تامین امنیت غذایی جامعه را به عهده دارد و هر اندازه که در بخش کشاورزی سرمایه‌گذاری شود، به طور متوسط سه برابر از این مقوله برداشت خواهیم داشت.
ایرانپور با تاکید بر لزوم توجه بیشتر به مقوله کشاورز در کشور به «خانه ملت» گفته بود: اشتغال در بخش کشاورزی نیز مقوله پایداری است که اهمیت این بخش را صد چندان می‌کند.
به گفته وی، در مقوله تحریم‌ها و جنگ اقتصادی که امروز با آن درگیر هستیم، یکی از مهم‌ترین محورهای مقابله با این تحریم‌ها تامین امنیت غذایی و رفع نیازهای داخلی در جهت رفع نیاز به واردات است که در این خصوص بودجه‌های بخش کشاورزی باید با دقت بالایی مدیریت و به سمت ارتقای سطح کیفی و کمی تولیدات کشاورزی سوق داده شود.
ایرانپور معتقد است همه این موارد نیازمند سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی است که البته تا به امروز نیز کارهای مناسبی صورت گرفته است.
وی ادامه داد: موضوع اساسی که در این بین مطرح است، توجه به برنامه‌ریزی برای افزایش سطح تولید از طریق افزایش سطح زیرکشت است که برای این مقوله نیازمند اصلاح سیستم‌های آبیاری هستیم؛ البته تمامی این موارد نیازمند بودجه‌های تعیین شده و مجزایی است که بتوان با اعتبار آنها این مقولات مهم را محقق کرد. ایرانپور از رشد اعتبارات بخش کشاورزی در بودجه ۹۲ در قیاس با سال گذشته خبر داده و می‌گوید: سالانه باید حدود ۱۰هزار میلیارد تومان برای بخش کشاورزی هزینه شود و این روند باید تا چندین سال ادامه داشته باشد؛ به طور قطع این هزینه ۱۰هزار میلیارد تومانی در هر سال، چندین برابر بازدهی خواهد داشت.
عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی همچنین تصریح کرد: دولت به تازگی نسبت به بخش کشاورزی با تعهد بیشتری نگاه می‌کند که امیدواریم در این فضا بتوانیم قدم‌های مناسب‌تری را در راستای تقویت این بخش در مقوله تولید برداریم.
عباس رجایی، رییس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس نیز با تاکید بر اینکه تولید در کشور از هم پاشیده است و انسجامی در تولید صنعتی و کشاورزی دیده نمی شود، گفته است: کلنگ زدن پروژه‌های متعدد هنر نیست، هنر این است که پروژه‌‌ای را تعریف کنیم و با سرعت آن را به نتیجه برسانیم. رجایی با بیان اینکه اولویت دولت یازدهم باید توجه به تولید کشور باشد، افزود: یکی از اشکالات کشور این است که تولید در کشور از هم پاشیده است و انسجامی در تولید صنعتی و کشاورزی دیده نمی شود.
گزارش کامل وضعیت تجارت محصولات کشاورزی در دهه ۸۰ را می‌توانید در جداول و نمودارها ملاحظه کنید.