گاردین از پشت پرده خشم نخبگان روسی علیه پوتین گزارش میدهد؛
کرملین در محاصره ناامیدی
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- ابوذر باقی: ولادیمیر پوتین اوایل ماه مه با یک خودروی شاسیبلند ساخت روسیه، در حالی که به طور غیررسمی شلوار جین و یک ژاکت پوشیده بود، در هتلی در مرکز مسکو توقف کرد. او با دسته گلی در دست به آرامی وارد لابی شد و «ورا گورویچ»، معلم سابق مدرسهاش را در آغوش گرفت و هر دو گونهاش را بوسید. «پیوتر زاور» و «شان واکر» در گزارش یکشنبه ۲۴ مه (۳ خردادماه) در گاردین نوشتند، پوتین به گورویچ کمک کرد تا سوار ماشینش شود و او را به شام در کرملین برد.
این اتفاق تنها یک روز پس از آن رخ داد که چندین رسانه غربی با استناد به یک گزارش اطلاعاتی اروپایی ادعا کردند که پوتین هفتهها در یک پناهگاه زیرزمینی پنهان شده و از ترس ترور یا کودتا در چنگال ترس گرفتار بوده است.
این دیدار تلویزیونی با دقت طراحی شده بود تا تصویری بسیار متفاوت از رهبر روسیه را نشان دهد؛ تصویری که او طی ۲۵ سال حضور در قدرت آن را بهبود بخشیده است: یک رئیس جمهور خوشبرخورد و با اعتماد به نفس و شخصیتی مردمی که به طور اتفاقی به یک معلم قدیمی سر میزند. کرملین هم ویدئویی از ملاقات پوتین با این معلم قدیمی را منتشر کرد.
در حالی که ترس از کودتای قریبالوقوع اغراقآمیز است، اما شکی نیست که پوتین وارد چالشبرانگیزترین دوره حکومت دیرپای خود شده است. مصاحبه با چندین نفر از اطرافیان رهبر روسیه، و همچنین منابعی در دنیای کسب و کار در روسیه و مقامات اطلاعاتی غربی، تصویری از یک رهبر منزوی را ترسیم میکند که توسط نخبگانی احاطه شده که به سرعت از جنگ اوکراین و رکود اقتصادی در داخل کشور سرخورده میشوند.
یک رهبر تجاری با نفوذ گفت: «قطعاً امسال تغییری در روحیه نخبگان ایجاد شده است، ناامیدی عمیقی از پوتین وجود دارد». وی افزود که «حس فزایندهای مبنی بر این که نوعی فاجعه در شرف وقوع است، وجود دارد.» وی افزود: «هیچکس باور ندارد که همه چیز فردا ناگهان فرو بریزد اما این درک فزاینده وجود دارد که تصمیمات کاملاً بیمعنی و خودویرانگر همچنان گرفته میشوند. افرادی که زمانی از پوتین دفاع میکردند، دیگر این کار را نمیکنند. هرگونه حسی نسبت به آینده از بین رفته است».
پوتین در حال سخنرانی در رژه روز پیروزی در میدان سرخ مسکو، در ۹ مه.
میزان محبوبیت پوتین در حال کاهش است، اقتصاد تحت فشار فزایندهای قرار دارد و حتی وبلاگنویسان طرفدار کرملین که به ندرت از رئیسجمهور انتقاد کردهاند، زبان به سخن گشوده اند. طبق مصاحبههایی با چندین نفر آشنا با تفکر پوتین و همچنین مقامات اطلاعاتی اروپایی و اوکراینی، با وجود شکافهایی که در داخل کشور پدیدار شده است، محاسبات پوتین در مورد جنگ اوکراین تغییر نکرده و او همچنان مصمم است که به کار خود ادامه دهد.
دو منبع نزدیک به رئیسجمهور گفتند که پوتین برای حلقه نزدیکان خود فاش کرده که معتقد است مسکو میتواند تا پایان سال کل منطقه دونباس را تصرف کند. یکی از آنها گفت: «پوتین روی دونباس متمرکز شده و قبل از آن متوقف نخواهد شد».
زنی در ایستگاه اتوبوسی در مسکو، کنار پوستری که تبلیغ خدمت سربازی را میکرد، نشسته است.
پوتین پس از رژه روز پیروزی در ۹ مه که به دلیل ترس از حملات پهپادهای اوکراینی محدود شده بود، با بیان اینکه جنگ «به پایان خود نزدیک میشود» بسیاری را شگفتزده کرد. این اظهار نظر تیتر خبرها شد، اما کسانی که با طرز فکر او آشنا هستند، هشدار میدهند که نباید این را به عنوان نشانهای از آمادگی او برای مصالحه تعبیر کرد. در عوض، این نشان میدهد که پوتین معتقد است که یک پیشرفت نظامی قریبالوقوع است. یک مقام اطلاعاتی اوکراینی گفت که ژنرالهای روسی رهبر روسیه را متقاعد کردهاند که دونباس تا پایان سال تصرف خواهد شد.
این مقام گفت: «گزارشهای ساختگی سلسله مراتب فرماندهی را به ستوه آورده و ادعا میکنند که پیروزی قریبالوقوع است». این جسارت در حال حاضر در میدان نبرد منعکس نمیشود. تحلیلگران نظامی میگویند که با سرعت فعلی پیشرفت، تصرف کامل دونباس توسط روسیه میتواند سالها طول بکشد.
هنوز مشخص نیست که سرویسهای نظامی و امنیتی روسیه تصویری تا چه حد خوشبینانه به پوتین ارائه میدهند. یکی از مقامات ارشد اطلاعاتی اروپا گفت: «حتی اگر بسیاری از اطرافیان او واقعیت وضعیت را درک کنند، ما هنوز نمیدانیم خود پوتین چه چیزی را درک میکند. این سختترین بخش است».
مسکو در بحبوحه ترس از حملات پهپادی اوکراین، خود را برای جشن روز پیروزی در ۶ مه با مقیاسی کوچکتر آماده کرد
یک فرد آشنا با مباحث مربوط به کرملین گفت: «البته، مقامات و ارتش، تصویر خوشبینانهای از رئیس جمهور ترسیم میکنند. آنها به او دروغ میگویند. سیستمی که پوتین ساخته است، این گونه کار میکند». یکی دیگر از دلایل تصمیم پوتین برای ادامه جنگ این است که رهبر روسیه اعتماد خود را به توانایی دونالد ترامپ در اعمال فشار بر کی یف برای تسلیم خاک خود به عنوان بخشی از یک توافق (به گفته یک منبع نزدیک به پوتین و منبع دیگری که در مذاکرات پشت پرده دخیل بوده) از دست داده است.
یکی از منابعی که با پوتین در تماس است، گفت: «این خوشبینی گسترده در مسکو وجود داشت که ترامپ میتواند پس از انتخابات، دونباس را تحویل روسیه دهد. این خوشبینی تا حد زیادی از بین رفته است.» اگرچه ترامپ اخیراً بارها اعلام کرده که جنگ در اوکراین - با کمک ایالات متحده - در حال پایان است، اما رهبری روسیه به طور فزایندهای ارزش کمی برای ادامه مذاکرات با واشنگتن قائل است.
اوکراین اذعان کرده که فرستادگان ترامپ - جرد کوشنر و استیو ویتکاف - بارها در یک سری جلسات به اوکراین فشار آوردهاند تا نیروهای اوکراینی را از سرزمینی که هنوز در کنترل دارد، خارج کند.
عکسی که در ۱۷ مه در کانال تلگرامی آندری وروبیف، فرماندار منطقهای، منتشر شده است، ساختمانی در حال سوختن را پس از یک حمله هوایی در مکانی نامعلوم در منطقه مسکو، در بحبوحه درگیری روسیه و اوکراین نشان میدهد
اما کی یف نیز وابستگی خود به واشنگتن را به طرز چشمگیری کاهش و تولید نظامی خود را افزایش داده است. رفع انسداد وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا و تعمیق روابط نظامی و اطلاعاتی با متحدان اروپایی، اهرم فشار ایالات متحده بر اوکراین را بیش از پیش کاهش داده است و کی یف در غیاب ضمانتهای امنیتی محکم ایالات متحده، تمایلی به دادن امتیاز در مورد قلمرو ندارد. در حال حاضر، هدف مسکو تصرف دونباس است و مذاکرهکنندگان روسی به روشنی اعلام کردهاند که مسکو آماده است تا پس از این اتفاق، برای صلح تلاش کند.
با این حال، افراد نزدیک به پوتین میگویند که اگر او احساس کند اوکراین در حال فروپاشی است، جاهطلبیهایش ممکن است دوباره افزایش یابد. دو نفر آشنا با طرز فکر پوتین نیز گفتند که او میتواند با عبور از رودخانه دنیپرو، تلاش کند تا هر چهار منطقه اوکراین را که روسیه ادعا میکند در سال ۲۰۲۲ به آن ضمیمه شده است، اما هنوز به طور کامل کنترل نمیکند، تصرف کند. یکی از آنها گفت: «او یک استراتژیست بلندمدت نیست. اشتهای او با غذا خوردن بیشتر میشود».
نارضایتی در داخل
موج مخالفت در جامعه در اوایل سال ۲۰۲۶، زمانی که کرملین اکثر برنامههای پیامرسان را ممنوع یا محدود کرد و در عین حال فقط دسترسی به یک جایگزین تحت حمایت دولت را حفظ کرد، آغاز شد. اینترنت موبایل در سراسر مرکز مسکو و سایر مناطق به طور متناوب مختل یا کاملاً خاموش شده و باعث شده که مشاغل روسی از میلیاردها روبل ضرر شکایت کنند.
پلیس در جریان اعتراضی در سن پترزبورگ علیه محدودیتهای اینترنت در روسیه، با یک مرد و زن که نقشه کاغذی حمل میکنند، صحبت میکند که نمادی مبنی بر از دست دادن دسترسی به ناوبری تلفن در طول خاموشیهای اینترنت است.
این خاموشیها باعث ایجاد طنز تلخ در میان نخبگان مسکو شد. یکی از افرا درون حلقه کرملین گفت: «سر میز شام، همه در مورد اینترنت صحبت میکنند. ما اکنون در جایی نزدیکتر به کره شمالی هستیم». کنترلهای اینترنتی چین، که زمانی به طور معمول در روسیه به عنوان نمادی از سانسور مورد تمسخر قرار میگرفت، اکنون با غبطه مورد بحث قرار میگیرد.
قطع اینترنت توسط سرویس قدرتمند «اف.اس.بی» - یک بخش مخوف در سرویسهای امنیتی که مسؤول مسمومیت الکسی ناوالنی، رهبر فقید مخالفان، است - نظارت میشود. در عین حال، چهرههایی از نخبگان سیاسی روسیه - از جمله سخنگوی کرملین، دمیتری پسکوف، و معاون اول رئیس دفتر، سرگئی کرینکو - به طور خصوصی سعی کردهاند پوتین را از برخی محدودیتهای سختگیرانهتر منصرف کنند، اما به گفته دو نفر که با این بحثها آشنا هستند، هیچ موفقیتی نداشتهاند.
یکی دیگر از چهرههای نزدیک به کرملین گفت: «تا زمانی که جنگ ادامه داشته باشد، پوتین از سرویسهای امنیتی حمایت خواهد کرد». «کسنیا سوبچاک»، روزنامهنگار روسی با نفوذ و دختر مربی سیاسی سابق پوتین، در یک مصاحبه تلفنی گفت: «مسآله اینترنت برای جامعه روسیه بسیار حساس است و موج عظیمی از خشم را برانگیخته است».
پلیس یک فعال را در جریان تظاهراتی علیه محدودیتهای اینترنت، در مقابل پارلمان روسیه در سال ۲۰۲۵ بازداشت کرد.
سوبچاک گفت که فقط مساله زمان مطرح است تا مقامات روسی پا را فراتر گذاشته و تمام پلتفرمهای رسانههای اجتماعی غربی را مسدود و مردم را مجبور به استفاده از جایگزینهای داخلی کنند. او پیشبینی کرد که این اقدام میتواند تا اوایل سال آینده انجام شود.
او گفت: «فکر میکنم قطعاً تصمیمی برای انجام این کار گرفته شده است.» برای بسیاری از روسها، سال جاری همچنین مالیاتهای بالاتر و تورم فزایندهای را به همراه داشته است، به طوری که اقتصاد متلاطم، کسب و کارها را مجبور به تعطیلی کرده و هزینه مواد غذایی و صورتحساب های خانوار به شدت بالا رفته است.
در مجموع، به نظر میرسد پوتین یکی از قراردادهای اجتماعی نانوشتهای را که از زمان شروع تهاجم، پایه و اساس حکومت او را تشکیل میداد، زیر پا گذاشته است: اینکه شهروندان عادی روس میتوانند تا حد زیادی جنگ را نادیده بگیرند، مادامی که زندگی روزمره پایدار بماند.
در تمام رسانههای اجتماعی روسیه، ناامیدی از مقامات به طور فزایندهای مشهود است. ویدیوهایی که صاحبان مشاغل کوچک را در حال اعتراض به مالیاتهای بالاتر نشان میدهد، شهروندان از قطعیهای مکرر اینترنت شکایت دارند و کشاورزان سیبری از کشتار گسترده دامها به دستور مقامات خشمگین هستند، به سرعت در حال پخش شدن هستند.
یک نظرسنجی گزارش داد که شاخص شادی عمومی روسیه در ماه آوریل به پایینترین حد خود در 15 سال گذشته رسیده است و چندین نظرسنجی نشان داد که میزان محبوبیت پوتین از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین به پایینترین حد خود رسیده است.
«الکسی وندیکتوف»، سردبیر سابق ایستگاه رادیویی «اکو مسکو» که پس از شروع جنگ مجبور به تعطیلی شد، گفت: «پوتین از نزدیک به دنبال تایید خود است. او از سال ۱۹۹۹ با وسواس نظرسنجیها را زیر نظر داشته است.» وندیکتوف به یاد میآورد که چگونه پوتین اندکی پس از الحاق کریمه، آمار نظرسنجیها را که نشان دهنده حمایت عمومی قاطع بود، نشان داد و به او گفت: «شما با مردم نیستید. من با مردم هستم.»
تهدید واقعی از اندرونی پوتین است
در حالی که مشخص است که نارضایتی در میان نخبگان و مردم در حال افزایش است، اما اکثر تحلیلگران معتقدند که اگر تهدیدی واقعی برای رژیم پوتین پدیدار شود، از حلقه درونی او خواهد بود، نه از خیابان. یکی از ادعاهای قابل توجهتر که اوایل این ماه گزارش شد و منبع آن یک گزارش اطلاعاتی تهیه شده توسط یک کشور اروپایی ناشناس بود، این پیشنهاد بود که سرگئی شویگو، وزیر دفاع سابق، میتواند به عنوان تهدیدی برای پوتین ظاهر شود.
با این حال، بسیاری از هواداران و منتقدان، کودتای قریبالوقوع در کرملین را دور از ذهن میدانند. سرویسهای امنیتی روسیه، با تأیید پوتین، چندین نفر از نزدیکترین همکاران و دوستان شویگو را دستگیر و این وزیر سابق قدرتمند را بیش از پیش منزوی کردهاند، در حالی که گمانهزنیهایی مبنی بر احتمال پاکسازی خود او نیز وجود دارد.
سرگئی شویگو در رژه روز پیروزی در ۹ مه در مسکو نظارهگر است.
یک مقام ارشد سابق که شویگو را شخصاً میشناسد، گفت: «شویگو هیچ محبوبیتی در ارتش و هیچ پایگاه حمایتی ندارد. او هرگز علیه پوتین اقدامی نخواهد کرد.» همچنین بعید است که مخالفتی از سوی الیگارشی روسیه صورت گیرد. این تاجر برجسته روسی گفت، بسیاری از آنها در خفا از جنگ وحشت دارند اما ساکت میمانند و از صحبت کردن میترسند. ماههای اخیر پاکسازیهای جدید و موج جدیدی از تصرفات دولتی را به همراه داشته که مشاغل خصوصی را هدف قرار داده است؛ مهمترین آنها دستگیری «وادیم مشکوویچ»، بنیانگذار میلیاردر یک شرکت بزرگ کشاورزی است.
«اولگ تینکوف»، یکی از معدود رهبران تجاری روسیه که علیه تهاجم موضعگیری کرد و از کشور گریخت، گفت: «نخبگان تجاری در حال بازی رولت روسی هستند. آنها امیدوارند همسایهشان ضربه بخورد در حالی که خودشان در امان باشند.»
تینکوف افزود: «چه کسی قرار است علیه پوتین اقدام کند؟ همه فقط منتظر مرگ او هستند.» در همین حال، رئیس جمهور روسیه در هفتههای اخیر برنامه سفرهای خود را افزایش داده است، که به نظر میرسد تلاشی عمدی برای مقابله با روایتهای مربوط به امنیت و پارانویای ادعایی اوست. یکی از افراد نزدیک به کرملین که اخیراً با رئیس جمهور ملاقات کرده است، گفت: «پوتین همیشه نگران امنیت خود بوده است، اما اشتباه است بگوییم او پنهان شده است.»
پوتین در ماه دسامبر در عشق آباد، ترکمنستان، در کنار تیم امنیتی خود قرار دارد.
این فرد نزدیک به کرملین افزود:«بله، در بین نخبگان عصبیت وجود دارد. بله، عدم اطمینان وجود دارد. اما صحبت از تهدید وجودی برای حکومت پوتین زودهنگام است. او همچنان کنترل اوضاع را در دست دارد.» یک مقام ارشد اطلاعاتی اروپایی گفت بسیاری از مقامات ارشد «در حال حاضر در مرحله پذیرش» هستند و مشکلات فزاینده را هم در میدان نبرد و هم در اقتصاد تشخیص میدهند، اما برنامهای برای مقابله با آنها ندارند: «آنها میدانند که این روند رو به کاهش است. اما من نشنیدهام که بپرسند... "پس باید در مورد آن چه کار کنیم؟"»/
