ضربان باشگاه خوشنام در قلب جنوب شهر
تاریخ حضور «بانک ملی» در ورزش ایران؛ از زورخانهای که محسن فروغی ساخت تا مالکیت «استقلال خوزستان»
سه باشگاه و یک بانک
اصل «باشگاه بانک ملی ایران» البته در اینجا تاسیس نشده است. ساختمان اولیه در سال ۱۳۱۶ در همان ساختمان مرکزی بانک ملی در خیابان فردوسی تاسیس شده است؛ جایی که پیش از آن خانه سردار اسعد بختیاری، از رجال بزرگ دوره قاجار بوده و حتی قبل از آن باغی به نام ایلخانی که شاهد وقایع مهمی مثل قتل طاهره قرهالعین، از شعرای زن دوره قاجار هم بوده است. باشگاه (ورزشی) بانک ملی تا ۱۳۳۱ زیر نظر هیاتمدیره بانک اداره میشد و ریاست عالیه آن با مدیرکل این بانک بود و بودجهاش از حق عضویت اعضا و کسری آن از بودجه خود بانک تامین میشد.
از زورخانه تا استادیوم
۹ سال پس از تاسیس باشگاه، یعنی در سال ۱۳۲۵ تصمیم گرفته شد که نخستین ساختمان ورزشی بانک ساخته شود: زورخانه. محسن فروغی (متولد ۱۲۸۶ و متوفی به ۱۳۶۲) که معمار ساختمانهای مختلفی چون دانشکده حقوق دانشگاه تهران، آرامگاه سعدی و کاخ نیاوران در سالهای پیش و پس از آن تاریخ بوده، مسوول ساخت آن زورخانه شد. فروغی ظرف یک سال، ساختمانی ساخت با یک دایره زورخانه و با استفاده از نقاشی و کاشیکاری ایرانی. ابوالحسن خان صدیقی، پدر مجسمهسازی نوین ایران، هم نقشبرجسته سهخوان شاهنامه را برای سردر طراحی کرد؛ اول به کمند کشیدن زن جادوگر، دوم کشته شدن دیوسفید و دست آخر کشته شدن اژدها بهدست رستم. این زورخانه در روزگار خود بزرگترین و پررونقترین زورخانه تهران بود و مقامات عالیرتبه سیاسی، از شاه آن وقت ایران تا ولیعهد بلژیک، مهمان این زورخانه میشدند. (هژیر داریوش فیلم مستند بسیار مشهوری درباره ورزش زورخانهای در این ساختمان ساخته به نام «گود مقدس» مربوط به سال ۱۳۴۱ که حالا در یوتیوب قابل بازدید است.)
اما در فروردین سال ۱۳۲۷ بانک ملی تصمیم گرفت وارد حوزه فوتبال هم بشود و آنطور که در سایت این بانک نوشته شده نخستین بازی این تیم هم به صورت دوستانه در مقابل باشگاه تاج یا استقلال کنونی بوده است. (البته تیم تاج تا بهمن ۱۳۲۸ با عنوان تیم دوچرخهسواران فعالیت میکرده است.) اسنادی از حضور بانک ملی در مسابقات باشگاهی تهران در سال ۱۳۲۸ وجود دارد؛ ولی اگر بخواهیم سطح نسبتا حرفهای فوتبال ایران را در نظر بگیریم باید گفت که بانک ملی حدودا از سال ۱۳۴۸ پا به این عرصه میگذارد. نخستین بازی، مجددا با تاج است که این بازی با درخشش داریوش مصطفوی، رئیس فقید فدراسیون فوتبال که ۴ گل را به ثمر میرساند، با نتیجه هفت بر صفر به سود تاج به پایان میرسد. این شروع یک تاریخ تقریبا سیساله برای باشگاه فوتبال بانک ملی است.
کارنامه «بانک ملی» در فوتبال باشگاهی
باشگاه فوتبال بانک ملی نخست در جام باشگاههای تهران حضور پیدا میکند و بهترین عملکرد این باشگاه در این جام به سال ۱۳۵۱ برمیگردد که از ۱۵ مسابقه، ۱۶ امتیاز کسب میکند و ششم میشود؛ حتی سه رده بالاتر از پرسپولیس.
از سال ۱۳۵۲ بانک ملی، یکی از تیمهای حاضر سطح اول فوتبال کشور یعنی جام تخت جمشید بود. در شش جام تخت جمشیدی که برگزار شد و البته سال ۱۳۵۷ آن ناتمام ماند، بانک ملی همواره حریف چغری بود که در بیش از نیمی از بازیها دستکم یک امتیاز را از حریفان خود میگرفت. آنها در مجموع این شش فصل توانستند ۳۱ بازی از ۱۳۴ بازی خود را ببرند و در ۵۲ مسابقه هم مساوی کنند. بهترین جایگاه بانک ملی در این جام، جایگاه هفتم در سال ۱۳۵۳ بود.
پس از انقلاب و از سال ۱۳۶۰ بانک ملی، بهعنوان یک مدعی در جام باشگاههای تهران حاضر شد. در این فصل ناصر محمدخانی، مهاجم بانک ملی با ۱۱ گل، آقای گل مسابقات شد و خود تیم هم در نهایت بالاتر از استقلال در رده سوم ایستاد. رده سوم در سال ۱۳۶۲ هم تکرار شد.
بانک ملی به حضور در جام باشگاههای تهران ادامه داد تا اینکه نهایتا در سال ۱۳۶۸ به دسته پایینتر سقوط کرد ولی در پایان فصل ۱۳۷۷ – ۱۳۷۶ توانست از دسته دوم به جام آزادگان که آن وقت دسته اول بود صعود کند. در پایان فصل ۱۳۷۸، بانک ملی به لیگ دسته دو سقوط کرد آن هم با وجود اینکه بازیکنی مثل سیدمهدی نجفی توانسته بود با ۱۱ گل در جایگاه دوم جدول گلزنان و در کنار ادموند بزیک از پرسپولیس قرار بگیرد. (البته مهدی مهدویکیا در یک مصاحبه گفته که بانک ملی در سال ۱۳۷۳ نیز به لیگ آزادگان صعود کرد ولی امتیاز این صعود در آن زمان از سوی مسوولان بانک ملی به باشگاه ملوان منتقل شد.) ظاهرا در پایان این فصل است که بانک ملی تصمیم میگیرد قید تیمداری در فوتبال بزرگسالان را بزند و سه سال بعد، فوتبال پایه خود را هم تعطیل میکند.
یک تیم بازیکنساز
حرف مهدویکیا شد و باید بگوییم در این مدت حدود ۳۰ساله، بازیکنان بسیاری در بانک ملی رشد پیدا کردند. در واقع کارشناسان فوتبال معتقدند که در دنیای قدیم فوتبال ایران دو تیم در جنوب شهر تهران بودند که به سازندگی و کشف استعداد در فوتبال معروف بودند: راهآهن و بانک ملی. مهدی، هادی و مصطفی مهدویکیا، هر سه در این باشگاه بزرگ شدند. آنها که بچه میدان خراسان بودند گاهی با سواری و گاهی با اتوبوس واحد خود را به زمین بازی بانک ملی میرساندند و مهدی مهدویکیا توانست در سال ۱۳۶۹ در مسابقات فوتبال جوانان تهران با تیم فوتبال بانک ملی به مقام قهرمانی این مسابقات هم برسد.
به غیر از مهدویکیا، نامهای بزرگ و آشنایی مثل ناصر محمدخانی، مجید نامجومطلق، داود فنایی، امید ابراهیمی، سیدمهدی سیدصالحی، محمد نوازی، لیث نوبری، محمد برزگر، علی انصاریان و حمیدرضا علی عسگری برای بانک ملی در ردههای مختلف بازی کردند.
افراد قدیمیتر هم شاید این اسامی را بتوانند به یاد بیاورند: حافظ طاحونی، ناصر نبوی، فرامرز صباحی، رحیم میرآخوری، حبیب زریننام، سعید تهمتن، محمود اعتمادی، محمد کبریایی، حسین یاریار، ایرج امیدوار، روحالله عبادزاده، محمدعلی نعمتزاده، خسرو حاجخلیل، هنریک سرکیسیان، گارنیک شهبندری، علی کرم سوری، علیرضا عزیزی، محمود خوردبین، عباس جواهری، امیرهوشنگ سرپریان، حسین فرکی، عباس رجبیهفرد، کریم شاهرودی، محسن گلدهی، نادر میراحمدیان، مهران نجفی، عباس قریب، عباس موسیوند و محمد توانایی.
بانک ملی مربیان زیادی هم تربیت کرده که روزگاری البته بازیکن این تیم بودند؛ از رجبعلی فرامزی گرفته که زمانی سرمربی پرسپولیس هم بود تا نایب روئیندل، منصور ابراهیمزاده، علی دوستیمهر و مجتبی حسینی.
بهمنش، صدای جاودانه گزارشگری ورزش ایران، روزگاری یکی از کارمندان بانک ملی و مدافع راست تیم فوتبال این بانک بود. بهمنش که اهالی رادیو از او به عنوان «استاد» یاد میکنند در سال ۱۳۹۶ در بیمارستان بانک ملی دار فانی را وداع گفت. داوود نصیری هم که از او به عنوان پدر ورزش ایران یاد میکنند و از موسسان سازمان تربیت بدنی و دبیرکل کمیته ملی المپیک بوده، یکی از اعضای باشگاه بانک ملی بوده است. همچنین علیرضا فغانی، داور بینالمللی فوتبال ایران در دوره نوجوانی، عضو باشگاه بانک ملی بوده است.
ورزش فقط فوتبال نیست
بانک ملی البته در رشتههای دیگر هم حرفی برای گفتن داشته است. مثلا نایبقهرمانی دومیدانی باشگاههای تهران در سال ۱۳۲۹ یعنی در همان بدو تاسیس. والیبال بانک ملی هم در دسته یک والیبال کشور که از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵ برگزار میشد، یک دوره قهرمان و سه دوره نایبقهرمان شده است.
حالا حدودا ربع قرن پس از آنکه بانک ملی، باشگاهداری را کنار گذاشته، به نظر میرسد این غول بزرگ صنعت بانکداری با قدمهایی آرام به سوی احیای دوباره فعالیتهای خود در ورزش حرفهای بازگشته است. بانک ملی حالا مالک تیم محبوب جنوب غرب ایران یعنی استقلال خوزستان است و علاوه بر این در حوزه کشتی هم با استخدام سه قهرمان شاخص کشتی آزاد و فرنگی ایران یعنی حسن یزدانی، امیرحسین زارع و امین میرزازاده از قهرمانان ملی ایران حمایت کرده و این امید را به استعدادهای کشتی بهخصوص در شمال کشور داده که روزگاری ممکن است این بانک، در قالب مسوولیت خود نسبت به جامعه و ورزش، پس از قهرمانی و افتخارآفرینی آنها، از آنان نیز حمایت کند.
شاید هیچ کاری از طرف یک بانک مهمتر از این نباشد که در شمال تا جنوب کشور و البته متکی به سرمایه تاریخی هشتاد ساله خود، به پایگاهی برای حضور جوانان و نوجوانان در سالنها و استادیومهای ورزشی تبدیل شود.
