لودگی کمدی نیست
مسعود فراستی در کارگاه انتقال تجربه «نقد فیلم مقاومت؛ از تجربه تا آسیب‌شناسی» با تاکید بر اینکه سینما پیش از هر چیز نیازمند تسلط بر تکنیک و رسیدن به فرم است، گفت: سینمای دفاع مقدس در سال‌های جنگ ظرفیت تبدیل شدن به ژانر ملی ایران را داشت؛ اما امروز برای بازسازی سینمای مقاومت باید هم سینما را جدی آموخت و هم فرهنگ نقد و نقدپذیری را تقویت کرد.
فراستی در پاسخ به پرسش یکی از حاضران در نشست مبنی بر این که نقطه شروع سینمای مقاومت کدام یک از عناصر محتوا، فیلمنامه یا فرم و کارگردانی است عنوان‌کرد: قبل از این تقسیم‌بندی‌ها باید روشن کنیم اصلا سینما چیست و ادعای ما در سینما چیست. مساله اصلی این است که ما هنوز باید سینما یاد بگیریم. آمریکایی‌ها سینما را بلدند و همین تسلط به زبان رسانه باعث شده بتوانند در جهان اثرگذار باشند. وقتی می‌گویم یک فیلم خوب است، الزاما درباره اخلاقی یا غیراخلاقی بودن آن حرف نمی‌زنم؛ منظورم این است که سازنده کارش را بلد است. اگر می‌خواهیم در جهان امروز موثر باشیم، قدم اول این است که سینما را جدی و حرفه‌ای یاد بگیریم.
او گفت: در دوران جنگ هشت‌ساله چیزی به نام سینمای دفاع مقدس داشتیم که از نظر من ظرفیت آن را داشت که ژانر ملی ما باشد. آن سینما در آغاز الزاما پخته نبود، اما آدم و تجربه تولید کرد و بخشی از گفتمان ملی ما را شکل داد. فیلمسازانی از دل همین فضا بیرون آمدند و آثاری مانند «دیده‌بان» و «مهاجر» در همان مسیر قابل بررسی‌اند. مساله این است که آن جریان امروز به آن معنای زنده و رو به رشد، وجود ندارد.
فراستی توضیح داد: مقاومت فقط مربوط به جنگ نیست. اصلا انسان بدون مقاومت معنا ندارد. مقاومت می‌تواند در برابر یک ایده غلط، در برابر وضعیتی که انسان را متوقف می‌کند یا در برابر شرایطی باشد که اجازه رشد نمی‌دهد. اگر مفهوم مقاومت را فقط به میدان نبرد محدود کنیم، دامنه انسانی و اجتماعی آن را کوچک کرده‌ایم.
او گفت: نقد اساس کار است؛ در جنگ، صلح و هر وضعیت دیگری. اینکه بگوییم «الان نقد نکنید، چون اختلاف ایجاد می‌شود» منطق درستی نیست. وقتی اختلاف‌ها گفته نشوند، فقط پنهان می‌شوند. نقد لازم و حیاتی است. در خانه، مدرسه، دانشگاه و جامعه باید هم نقد کنیم و هم آماده نقد شدن باشیم. هیچ‌کس نباید خودش را از نقد مصون بداند. این تعریف‌های قلابی از یکدیگر و تعارف‌های دائمی، ما را جلو نمی‌برد.
او در ادامه با تاکید بر پیوند مقاومت و نقد افزود: انسان بدون مقاومت معنا ندارد و بدون نقد هم معنا ندارد؛ مقاومت و نقد دو بال حرکت‌اند. کسی که همیشه فقط «آری» می‌گوید، ممکن است وضع موجود را تثبیت کند؛ اما «نه» گفتن، حتی اگر گاهی با خطا همراه باشد، می‌تواند امکان حرکت ایجاد کند.
این منتقد سینما در پاسخ به این پرسش که «ارزیابی شما از وضعیت غالب امروز سینمای ایران چیست؟» نیز گفت: بخش مهمی از آنچه امروز به عنوان کمدی عرضه می‌شود، لزوما کمدی نیست. می‌گویند مردم خسته‌اند و می‌خواهند بخندند؛ بسیار خوب، من خودم طرفدار کمدی‌ام، اما سوال این است که به چه چیزی می‌خندیم و با چه کیفیتی؟ هر لودگی‌ای کمدی نیست. کمدی هم مثل هر گونه جدی دیگر به شناخت، تکنیک و فرم نیاز دارد. در سینمای دفاع مقدس، آثاری مثل «لیلی با من است» یا «ضدگلوله» نمونه‌هایی هستند که می‌شود درباره کیفیت کمدی‌شان جدی‌تر حرف زد.
فراستی افزود: من با تعریف رایج از «محتوا» مساله دارم. مضمون و ایده وجود دارند، اما محتوا به صورت آماده و مستقل از فرم در اثر هنری حاضر نیست. محتوا با فرم ساخته می‌شود. این فرم است که به یک ایده یا مضمون امکان می‌دهد به محتوای هنری تبدیل شود. برای همین، جدا کردن کامل فرم از محتوا و گفتن اینکه «با محتوای فیلم موافقم، اما با فرم آن نه» همیشه دقیق نیست؛ چون فرم در حال ساختن همان چیزی است که بعدا محتوا می‌نامیم.
.نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان ۱۴۰۵ در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.
