کارشناسان معتقدند نااطمینانی حاکم بر صنایع فلزی، رفتار فعالان بازار را محتاطانه کرده است
تعلیق در زنجیره فولاد
مرضیه احقاقی: فضای پرابهام سیاسی و بروز آثار آن در شرایط اقتصادی کشور طی هفتههای گذشته، فعالیت در حوزه تولید و تجارت را پرریسکتر از قبل کرده است. در این میان بازار فولاد که در روزهای پایانی فروردینماه با تب و تاب ناشی از ریسکهای تورمی مواجه بود، عملا به فاز رکودی وارد شده است. این مسیر حکایت از عدم رونق تولید در صنایع پاییندستی دارد. در همین حال بسیاری از فعالان بازار، خریدهای خود را به تعویق انداختهاند تا چشمانداز روشنتری از آینده و متغیرهای کلان اقتصادی حاصل شود. در این میان باید تاکید کرد که شرایط «نه جنگ، نه صلح» به زیان تولید و تجارت فولاد بهعنوان یکی از مهمترین تولیدات صنعتی کشور تمام شده است.
فولاد محصولی استراتژیک و پرمصرف در صنایع مختلف است. تولید و مصرف این فلز بهعنوان یکی از شاخصههای توسعهیافتگی کشورها شناخته میشود. براساس آمار منتشرشده توسط انجمن جهانی فولاد، ایران در جایگاه دهمین فولادساز برتر دنیا قرار دارد. در تشریح هرچه بیشتر عملکرد این شرکتها باید تاکید کرد که این 10 کشور در مجموع بیش از 84 درصد از کل تولید جهانی فولاد را در سال2025 به خود اختصاص دادهاند. این موضوع حکایت از تمرکز بالای ظرفیت تولید در تعداد محدودی از بازیگران اصلی این صنعت در سطح بینالمللی دارد. در این میان، چین با سهمی حدود 52درصدی جایگاه مسلط خود را در تولید جهانی فولاد حفظ کرده است.
مجموع تولید فولاد این کشور در سال گذشته میلادی به بیش از 960میلیون تن رسید. در این میان میزان تولید فولاد ایران در سال2025 میلادی برابر 31.9میلیون تن گزارش شده است. بنابراین به سادگی روشن است که میان ایران و بزرگترین فولادسازان دنیا، فاصله قابلتوجهی وجود دارد. البته صنعت فولاد ایران در طول سالیان گذشته توانسته در رقابت با کشورهایی همچون ترکیه و برزیل به خوبی عمل کند. هرچند با تهاجم نظامی به ایران و تحمیل آسیب جدی به واحدهای بزرگ صنعت فولاد کشور، عملا جایگاه این صنعت در سطح جهانی مورد آسیب قرار گرفته است. به این ترتیب اختلالهای ناشی از تنشهای ژئوپلیتیک میتواند بهعنوان عاملی بازدارنده، روند توسعه و تداوم رشد این صنعت را با وقفه مواجه کند. در همین حال، بازار خریدوفروش فولاد نیز در هفتههای اخیر تحتتاثیر قرار گرفته و انتظار میرود این مشکلات ادامه یابد.
محدودیتهای تجاری و چالشهای بازار فولاد
جنگ تحمیلشده به ایران از سوی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، واحدهای بزرگ فولادی کشور را هم هدف قرار داد. به این ترتیب با بازگشایی بازارها، التهاب در روند خریدوفروش ورق فولادی و همچنین سایر محصولات فولادی شدت گرفته است. با وجود این، به گفته فعالان بازار این تقاضای اولیه واقعی نبودهاست. در واقع شرایط نه جنگ و نه صلح حاکم بر کشور، رونق فعالیتهای ساختوساز را کاهش داده است. تولید در بسیاری از صنایع نیز با محدودیتهای تجاری و چالشهای اقتصادی مواجه است. به این ترتیب با گذر زمان چند هفتهای شرایط بازارها تغییر کرده است. محمد اعتباری، کارشناس حوزه فولاد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی شرایط حاکم بر بازار فولاد کشور در هفتههای اخیر گفت: پس از حمله به واحدهای بزرگ فولادی کشور، وضعیت بازار شرایط غیر قابل پیشبینی به خود گرفت. با آغاز بهکار بورس کالا و معامله انواع فولاد در این بخش تقاضا به شدت افزایش یافت که به رشد قابلتوجه قیمت انواع محصولات فولادی منجر شد.
او ترس تورمی را اصلیترین محرک بازار فولاد در روزهای نخست امسال عنوان کرد و افزود: ترس تورمی، منجر به افزایش تقاضا در رینگ فیزیکی بورس کالا و رشد قیمت فولاد و محصولات فولادی شده است. در این میان فعالان بازار با هدف حفظ سرمایهها به بازار فولاد هجوم آورده که همین موضوع منجر به رشد قیمت شده است. اعتباری ایجاد محدودیت در روند صادرات فولاد را دیگر چالش پیش روی فعالان این بخش عنوان کرد و افزود: در موقعیت کنونی عملا صادرات فولاد کشور متوقف شده است و همین موضوع لطمههای جدی را به صنایع وابسته به صادرات وارد میکند. بهخصوص آنکه حضور در رقابت بازار جهانی به سادگی به دست نیامده است. در وضعیت فعلی، امکان صادرات از طریق مسیرهای دریایی و بارگیری در کشتی از بنادر به میزان قابلتوجهی کاهش یافته است.
او افزود: تحتتاثیر شرایط مورد بحث، بهای محصولاتی همچون ورق فولادی تا ۱۰۰درصد افزایش قیمت را تجربه کرد. بسیاری از کارخانههای پاییندستی بهدلیل عدم تامین مواد اولیه برای تولید، قفل شده و فعالیت آنها متوقف شده است. این رشد قیمت را باید بهعنوان پیامدهای ناشی از جنگ و حملات اخیر عنوان کرد. به بیان دقیقتر، صنعت فولاد و صنایع پاییندستی آن با تورم قابلتوجهی روبهرو شدهاند و فنر قیمتها به یکباره آزاد شده است. این فعال بازار گفت: با وجود اینکه خسارات اصلی در جریان جنگ به واحدهای تولیدکننده ورق فولادی تحمیل شد، در روزهای پایانی فروردین ماه شاهد رشد قیمتی قابلتوجه در میلگرد و سایر محصولات فولادی نیز بودیم. با وجود این، باید تاکید کرد که این رشد قیمتی مربوط به تقاضای تبدیل ریال به فولاد با توجه به چشماندازها و شرایط ایجاد شده است. در واقع با توجه به تورم ایجادشده در این بازار همه خریدار هستند. با این حال، نکته مهم در شرایط فعلی آن است که در صورت تداوم شرایط فعلی چشمانداز مثبت و امیدوارکنندهای متوجه این بازار نیست.
افت تولید در صنایع پاییندستی
روند صعودی قیمتها در بازار فولاد در هفته دوم اردیبهشت متوقف شد و نشانههایی از فروکش کردن تقاضا در بخشهای مختلف این بازار مشاهده شده است. اعتباری در همین راستا گفت: با این حال، شیب تند افزایش قیمتها ادامه پیدا نکرد و در هفته دوم اردیبهشت شاهد کاهش تقاضا برای خرید محصولات فولادی بودیم. در حال حاضر کمبود ورق گرم فولادی وجود دارد؛ اما در تامین تیرآهن، شمش و میلگرد کمبودی مشاهده نمیشود. بر این اساس، انتظار میرود با گذشت زمان، رکود حاکم بر مصرف بر فشارهای تورمی غلبه کند و بازار بیش از پیش تحت تاثیر شرایط رکودی قرار گیرد؛ بهگونهایکه میتوان وضعیت فعلی را مصداقی از رکود تورمی دانست.
وی ادامه داد: با وجود محدودیت عرضه در بازار ورق، سطح تقاضا نیز بهشدت کاهش یافته است. ریشه این افت تقاضا را باید در رکود عمیق حاکم بر کسبوکارها و فعالیت صنایع جستوجو کرد؛ جایی که ابهام نسبت به آینده، امکان برنامهریزی و تصمیمگیری را برای فعالان اقتصادی دشوار کرده است. در این میان، بسیاری از صنایع پاییندستی با کاهش سفارش، افت تولید و محدودیت جدی در دسترسی به نقدینگی مواجه شدهاند. در چنین شرایطی، اغلب فعالان بازار ترجیح میدهند به جای ورود به خریدهای جدید، نقدینگی خود را حفظ کنند و از انجام معاملات پرریسک در فضای نامطمئن فعلی خودداری کنند. این فعال صنعت فولاد در تشریح آینده بازار فولاد گفت: آینده این بازار از یکسو متاثر از تورم حاکم بر اقتصاد کشور است. از سوی دیگر نیز اخبار سیاسی دیگر محرک بازار فولاد خواهد بود. حال باید منتظر ماند که آیا توافقی شکل خواهد گرفت یا خیر؟ چنانچه تنشها در سطح محدودی باقی بماند، با توجه به شدت گرفتن فعالیت ساختوساز در فصل گرما، انتظار میرود قیمتها در خردادماه افزایش یابد.
ضرورت حفظ سهم ایران در بازارهای بینالمللی
علیمحمد زمانی، فعال صنعت فولاد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی نوسانات بازار فولاد در هفتههای اخیر گفت: شرایط بازار فولاد از یک طرف آسیبهای زیرساختی مجتمعهای تولیدکننده فولاد کشور و طرف دیگر محدودیت در صادرات ناشی از وضعیت مخاطرهآمیز در خلیجفارس باید مورد توجه قرار داد. ترکیب این دو موضوع تا حدی چشمانداز کمبود داخل را ضعیف میکند و آنچه این روزها باعث تلاطم بازار شده نگرانی از عدم شفافیت در آسیب زیرساختی صنایع و تاثیرات آن بر میزان تولید است و در صورت امکان، وجود شرایط برای اطمینان بخشی به بازار برای تداوم تولید یا میزان تاثیر آسیبهای زیرساختی، بهطور حتم تلاطم بازار نیز مدیریت خواهد شد. زمانی درخصوص وضعیت تقاضا در بازار فولاد گفت: همانطور که در بحث قبلی در مورد پتانسیلهای تولید و پوشش نیازهای واقعی بازار مطرح شد این عدم شفافیت در مورد توانمندی تولید، نگرانی صنایع زیر دستی برای تامین فولاد مورد نیاز در میانمدت را تحتتاثیر قرار داده و اگر روند عرضه و معاملات فصلی در یک تا دو سال قبل را مورد بررسی قرار دهیم به وضوح متوجه میشویم که بخشی از تقاضا ناشی از نگرانی در تداوم تامین مواد اولیه است.
وی گفت: برحسب آنچه بهصورت پراکنده از آسیب زیرساختها و توانمندی تولید واحدهای اصلی تولیدکننده فولاد کشور مطرح است، بهنظر میرسد اگر موضوع آسیبهای سیستم تامین برق را از آسیبدیدگی تجهیزاتی جدا کنیم و از طرفی به پتانسیلهای تولیدی مازاد بر مصرف داخلی که وجود داشت توجه کنیم، میتوان نتیجه گرفت که چرخه تولید برای ظرفیت ۸۰ تا ۹۰درصد تولید سال قبل همچنان بهصورت پایدار وجود دارد و حتی با باز شدن مسیر برای صادرات نیز در کشور با کمبود مواجه نخواهیم شد. زمانی در پیشبینی آینده این بازار گفت: بازار فولاد و محصولات فولادی در صورت ادامه شرایط فعلی و برخی محدودیتها در شفافسازی برای برنامه بازسازی آسیبهای موجود ممکن است تحتتاثیر قرار بگیرد و افزایش قیمتها را در بازار محصولات فولادی شاهد باشیم. وی افزود: در سناریوی دوم، یعنی پایان جنگ، ضرورت مدیریت صادرات برای جلوگیری از بروز کمبود در بازار داخلی باید مورد توجه قرار گیرد. با این حال، نیاز ارزی واحدهای آسیبدیده و همچنین حفظ سهم ایران در بازارهای بینالمللی فولاد نیز نباید نادیده گرفته شود.
