پیامدهای جنگ با ایران به کدام کشورها بیشتر آسیب زد؟
جنگ آمریکا علیه اقتصاد جهان
قورباغه در آب جوش
تنها در هشت هفته چشمانداز اقتصاد جهانی بهشدت دگرگون شده است. امارات متحده عربی، یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان با صندوقهای ثروت ملی بیش از ۲ تریلیون دلار، پس از آسیب دیدن میادین گازیاش بر اثر موشکها و توقف کشتیرانی در تنگه هرمز، از ایالات متحده درخواست کمک مالی کرده است. بیشترین فشار اقتصادی بر کشورهای فقیر وارد خواهد شد؛ جایی که مصرفکنندگان توان پرداخت قیمتهای بالاتر انرژی را ندارند و دولتها نیز قادر به جبران این هزینهها نیستند. همچنین با سختتر شدن شرایط تامین مالی، هزینه وامگیری ضروری برای این کشورها افزایش مییابد.
افزایش شدید قیمت سوخت و کود اکنون به معنای افزایش قیمت مواد غذایی در ادامه سال برای بسیاری از کشورها شده است. صندوق بینالمللی پول هفته گذشته اعلام کرد که در آفریقا «ناامنی غذایی بهشدت در حال افزایش است.» برنامه توسعه سازمان ملل نیز هشدار داده که در منطقه آسیا-اقیانوسیه،میلیونها نفر در معرض سقوط به فقر به دلیل این درگیری هستند. بسیاری از کشورهای آسیایی هماکنون با کمبود سوخت دستوپنجه نرم میکنند و به گفته راگورام راجان، اقتصاددان دانشگاه شیکاگو و رئیس پیشین بانک مرکزی هند، این وضعیت با ادامه جنگ بدتر خواهد شد. او گفت: «کمبودها روزبهروز بیشتر خود را نشان میدهند.» در بسیاری از کشورها، پیامدهای واقعی تازه در حال نمایان شدن است. ذخایر انرژی در حال پایان یافتن است و برخی محمولهها متوقف شدهاند. او افزود: «آب در حال جوش آمدن است، قورباغه در آب است و دما در حال بالا رفتن و بهتدریج شاهد تعطیلی صنایع خواهید بود.»
چه کشورهایی بیشترین آسیب را دیدند؟
کارخانههای فولاد در هند و خودروسازان در ژاپن به دلیل افزایش قیمت انرژی و نگرانی از کاهش تقاضا، تولید را کاهش دادهاند. کارخانههای اسباببازی در چین، که پیشتر نیز از تعرفههای آمریکا آسیب دیده بودند، اکنون با نارضایتی هزاران کارگری روبهرو هستند که از دست دادن شغل خود خشمگیناند. در چین، کارخانههای اسباببازی که پیشتر از جنگ تجاری آسیب دیدهاند، اکنون با نارضایتی هزاران کارگر مواجه هستند. یک صبح در هفته گذشته، در فیروزآباد هند، کارگران در بازار کار روباز بیهدف پرسه میزدند. محمد وسیم، یک گچکار، گفت: «به خاطر جنگ، کار کم شده است.» او با کارفرمایی که پیشنهاد ۵۰۰ روپیه (۵.۳۰ دلار) کمتر از دستمزد معمولش برای یک کار ساختمانی داده بود چانه میزد. آس محمد، ۲۵ ساله، کارگری که آجر و سیمان بار میزند، پنج مایل پیاده از خانهاش به بازار آمده بود. او حاضر بود همان ۵۰۰ روپیه را بپذیرد، اما حتی این مبلغ هم کافی نبود. یک کیلو گاز پختوپز که معمولا ۸۰ روپیه بود، اکنون ۲۰۰ روپیه قیمت دارد.
میلیونها کارگر هندی دیگر که معمولا در امارات و عربستان کار میکنند و سالانهمیلیاردها دلار به کشورشان پول میفرستند، اکنون بدون کار در خارج از کشور گرفتار شدهاند. کمبود سایر کالاهایی که معمولا از تنگه هرمز عبور میکنند مانند هلیوم و آلومینیوم بر تامین طیف گستردهای از محصولات، از کود گرفته تا ریزتراشهها، تاثیر گذاشته است. البته اقتصاد آمریکا کاملا از این شوک در امان نیست. قیمت بنزین از آغاز جنگ بیش از یک دلار در هر گالن افزایش یافته است؛ فشاری که بهویژه بر خانوارهای کمدرآمد وارد میشود. در والاستریت، بانکها پیشبینی رشد خود را کاهش داده و پیشبینی تورم را افزایش دادهاند و تقریبا امید به کاهش نرخ بهره تا پیش از پاییز را کنار گذاشتهاند. بانکهای آمریکا پیشبینی رشد را به صورت محدودی کاهش و چشمانداز تورم را افزایش دادهاند. با این حال، در مقایسه با سایر نقاط جهان، تاثیر بر اقتصاد داخلی آمریکا محدودتر بوده است. هزینهکرد مصرفکنندگان همچنان قوی است، اخراجها کم است و پیشبینیها هنوز از رشد نسبتا مناسبی در سال جاری حکایت دارند.
اقتصاددانان میگویند تنها در صورت افزایش شدیدتر قیمت نفت تا حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه نگرانی جدی درباره رکود در آمریکا آغاز خواهد شد. اما در سایر نقاط جهان چنین نیست. در سایر نقاط جهان، ترکیب نگرانکننده رشد کندتر و تورم بالاتر، خطر رکود تورمی را افزایش داده است. به نظر میرسد در این کشورها کمبود و قیمتهای بالا چرخهای نگرانکننده ایجاد کردهاند: قیمتهای بالا تقاضا برای سوخت را کاهش میدهند و کاهش تقاضا نیز تولید، اشتغال و هزینهکرد را کاهش میدهد. شرکت هواپیمایی لوفتهانزا ۲۰ هزار پرواز تابستانی را لغو کرده است. با دو برابر شدن قیمت سوخت جت، هر ۲۰ شرکت بزرگ هواپیمایی جهان دستکم بخشی از پروازهای خود را کاهش دادهاند. کاهش پروازها بهشدت بر گردشگری و سفرهای تجاری اثر گذاشته و هزینهکرد در هتلها، رستورانها و فروشگاهها را کاهش داده است. برای ایالات متحده، بزرگترین مزیت این است که برخلاف بسیاری از کشورها، بیش از مصرف خود نفت و گاز تولید میکند. این بدان معنا نیست که از بازار جهانی انرژی تاثیر نمیپذیرد، اما شدت اثر را کاهش میدهد.
چرا آمریکا آسیب را حس نمیکند؟
اقتصاد آمریکا همچنین بیشتر بر خدمات متکی است و وابستگی کمتری به صنایع تولیدی پرمصرف انرژی دارد؛ صنایعی که بیشترین آسیب را از افزایش قیمت نفت دیدهاند. علاوه بر این، این کشور با اقتصادی قویتر نسبت به بسیاری دیگر وارد جنگ شد و حاشیه امن بیشتری در برابر رکود دارد. جیسون بورداف، مدیر مرکز سیاست انرژی جهانی در دانشگاه کلمبیا، گفت: «ما مانند بقیه جهان این درد را احساس نمیکنیم.» او افزود: «در شوکی به این بزرگی، کمبودهای فیزیکی ابتدا در آسیا ظاهر میشوند و سپس به اروپا منتقل میشوند. ما آخرین جایی هستیم که اثرات را احساس میکنیم.» با طولانی شدن جنگ، تاثیر آن بر اقتصاد آمریکا افزایش خواهد یافت. افزایش قیمت سوخت هزینه حملونقل را بیشتر کرده و میتواند قیمت سایر کالاهای مصرفی را بالا ببرد. بن هریس، اقتصاددان موسسه بروکینگز، گفت: «نمیدانیم این شوک چقدر طول میکشد و اگر ادامه یابد، احتمالا ۶ ماه دیگر ماجرای کاملا متفاوتی خواهیم داشت.»
حتی اگر جنگ فردا پایان یابد، بسیاری از مدیران انرژی و تحلیلگران سیاسی تردید دارند که رفتوآمد در مسیر حیاتی انتقال نفت و گاز یعنی تنگه هرمز هرگز به حالت قبل بازگردد. این جنگ نشان داد که توقف عبور آزاد تا چه اندازه آسان است و همین امر ریسک و هزینهها را افزایش داده است. بر اساس موسسه تحقیقاتیهای فریکوئنسی اکونومیکس، کمبود ناشی از توقف تولید نفت و گاز و خسارات زیرساختی ناشی از موشکها باعث میشود قیمت نفت در چهار سال آینده بالا بماند یا حتی افزایش یابد. آدام پوزن، رئیس موسسه پترسون برای اقتصاد بینالملل، گفت: «ما در برابر شوکهای انرژی مقاومتر هستیم، اما فکر نمیکنم این وضعیت دوام داشته باشد.» بسیاری از کشورها، از جمله متحدان آمریکا، پیشتر به دلیل سیاستهای تجاری تنبیهی و رفتار غیرقابل پیشبینی دونالد ترامپ همچون درخواست او برای تصاحب گرینلند، در حال بازنگری در روابط خود بودند. اکنون، به گفته پوزن، برتری آمریکا با تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ با ایران که پیامدهای اقتصادی شدیدی برای بسیاری از نقاط جهان داشته، تضعیف شده است. او افزود: «در حال حاضر، آمریکا کمتر بهطور مستقیم آسیب دیده است، اما نباید بیش از حد روی این موضوع حساب کرد.»
