توافق ایران و آمریکا قیمت نفت و مواد غذایی را تکان داد؟
به نقل از بیبیسی جهانی، بیش از سه ماه پس از آغاز جنگ مشترک آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران، واشنگتن و تهران بر سر یک چهارچوب توافقی به منظور پایان دادن به درگیریها به تفاهم رسیدهاند.
بحران خاورمیانه قیمت جهانی نفت را به شکل قابل توجهی افزایش داد، زیرا در نتیجه این درگیری، یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان برای انتقال نفت، گاز طبیعی مایع (LNG) و دیگر کالاهای حیاتی عملا به دست ایران مسدود و عرضه جهانی محدود شد.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی در تنگه هرمز زمانبر خواهد بود و آثار اقتصادی این جنگ احتمالا تا ماهها بر اقتصاد جهانی سایه خواهد افکند.
تنگه هرمز با چه سرعتی بازگشایی خواهد شد؟
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در پیامی در شبکههای اجتماعی که از توافق استقبال میکرد، نوشت: «بگذارید نفت جریان پیدا کند!» او دیروز هم مدعی شد که «کشتیها شروع به حرکت کردهاند؛ نفت بارگیری کرده و از تنگه هرمز خارج میشوند و این آبراه اکنون کاملا امن، مطمئن و دستنخورده است.»
با این حال، بخش راستیآزمایی بیبیسی جهانی پس از بررسی دادههای رهگیری کشتیها اعلام کرده که بهرغم اعلام این توافق، حجم تردد در تنگه هرمز همچنان پایین است.
تنگه هرمز از ۲۸ فوریه(نهم اسفند ۱۴۰۴) به روی بیشتر کشتیها عملا بسته شده و تنها تعداد محدودی از شناورهایی که ایران آنها را متعلق به کشورهای دوست میداند، امکان عبور داشتهاند. صدها کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند و خطر مینهای دریایی یا حملات پهپادی، امنیت خدمه و عبور ایمن آنها را با مشکل مواجه کرده است.
نیل شیِرینگ، اقتصاددان ارشد موسسه «کپیتال اکونومیکس/ Capital Economics»، میگوید که «هنوز مشخص نیست که توافق اخیر صرفا یک آتشبس شکننده است یا یک توافق پایدار؛ احتمالا بازگشت جریان نفت از تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ زمان خواهد برد.»
وی اضافه کرد: حتی اگر عبور کشتیها اکنون ایمن باشد، نفتکشها در مکانهای نامناسبی قرار دارند، تاسیسات تولید و پالایش نفت باید دوباره به ظرفیت کامل برسند و مسئله هزینه و دسترسی به بیمه برای کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند، همچنان پابرجا خواهد بود.
این توافق چه تاثیری بر قیمت نفت خواهد داشت؟
در شرایط عادی، حدود یک-پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکند و انسداد عملی این مسیر باعث افزایش قیمت نفت شد. این افزایش نیز متعاقبا به رشد قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما انجامید.
در طول جنگ، قیمت نفت خام برنت، شاخص جهانی نفت، به حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید؛ این در حالی است که پیش از آغاز درگیریها بهای این شاخص کمتر از ۷۰ دلار بود.
پس از انتشار خبر توافق، قیمت نفت برنت به ۸۳.۵۵ دلار در هر بشکه کاهش یافت. ترامپ مدعی شده است که تنگه هرمز پس از امضای رسمی توافق در روز جمعه، بازگشایی خواهد شد.
فلورنس اشمیت، استراتژیست ارشد انرژی در بانک هلندی «رابوبانک/ Rabobank» میگوید که «احتمال بسیار زیادی وجود دارد که تا زمان امضای توافق، بازارها با نوسانات شدید مواجه شوند. آنچه تاکنون دیدهایم، توافقی ۶۰ روزه برای بازگشایی تنگه هرمز است. اما بعد از آن چه خواهد شد؟» به گفته وی، تا دستیابی به یک توافق صلح همهجانبه ممکن است همچنان فاصله زیادی داشته باشیم.
با این حال، اشمیت معتقد است که اگر آتشبس کامل برقرار شود، «بازارها و قیمتها ممکن است تا پایان سال به وضعیت عادی بازگردند. این به معنای بازگشت تردد نفتکشها به سطوح پیش از جنگ و عبور روزانه حدود ۲۶ نفتکش حامل نفت خام از تنگه هرمز خواهد بود.»
اشمیت میگوید که «با توجه به فضای مثبت خبری و فروش هیجانی در بازار، ممکن است که قیمت نفت حتی به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه برسد، اما احتمال دارد تا پایان سال دوباره در محدوده ۸۵ دلار تثبیت شود، چرا که اثر هیجانات سیاسی از بین رفته و بازار واقعیتهای اقتصادی را ارزیابی خواهد کرد.»
تاثیر توافق بر قیمت مواد غذایی چیست؟
در صورتی که عرضه کودهای شیمیایی به شرایط عادی نزدیک شود، قیمت جهانی مواد غذایی نیز میتواند کاهش یابد. کودهای شیمیایی که یکی از محصولات جانبی صنعت نفت هستند، در طول جنگ افزایش قیمت شدیدی را تجربه و فشار زیادی بر کشاورزان وارد کردهاند.
شرکت «یارا/ Yara International»، از بزرگترین تولیدکنندگان کود و محصولات کشاورزی جهان، اعلام کرده که شرایط همچنان نامطمئن است و شاید کشاورزان در کوتاهمدت به حمایتهای هدفمند برای مقابله با نوسانات بازار نیاز داشته باشند.
مائوریتسیو کارولی، تحلیلگر انرژی موسسه خدمات سرمایهگذاری «Quilter Cheviot» گفت: آتشبس باید به تعدیل فشار بر بازار کودهای شیمیایی کمک کند، اما این اتفاق یکشبه رخ نخواهد داد. حدود یک-سوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی و حجم زیادی از گاز طبیعی مورد استفاده در تولید کودهای نیتروژنی از تنگه هرمز عبور میکند و ترمیم آسیبهای واردشده به زیرساختهای انرژی زمانبر خواهد بود.
وی همچنین اضافه کرد که «فصل کشت در بسیاری از نقاط جهان آغاز شده است و ازسرگیری تحویل کودهای نیتروژنی و فسفاته برای محصولات فعلی دیر خواهد بود؛ موضوعی که میتواند بر تولید جهانی محصولات کشاورزی اثر منفی بگذارد.»
سوخت هواپیما نیز که یکی دیگر از فرآوردههای نفتی محسوب میشود، در بازار شمالغرب اروپا اندکی ارزانتر شده است. قیمت هر تُن از این سوخت اکنون به ۱۰۳۳ دلار رسیده و این در حالی است که پیش از جنگ ۸۳۱ دلار و در اوج بحران حدود ۱۸۴۰ دلار بود.
توافق آمریکا و ایران چه آثار دیگری به همراه خواهد داشت؟
جنگ ایران اقتصادهای سراسر جهان را تحتالشعاع قرار داده است زیرا افزایش هزینههای انرژی باعث رشد قیمت سوخت و در نتیجه افزایش تورم شده و بانکهای مرکزی را برای کنترل تورم تحت فشار قرار داده تا نرخ بهره را بالا ببرند.
در انگلیس، پیش از آغاز جنگ، انتظار میرفت که بانک مرکزی این کشور امسال نرخ بهره را کاهش دهد. اما با جهش قیمت انرژی، این پیشبینی تغییر کرد و اکنون انتظار میرود که این بانک نرخ بهره را ثابت نگه دارد یا حتی تا پایان سال افزایش دهد.
راس مُلد، مدیر سرمایهگذاری شرکت انگلیسی خدمات مالی و سرمایهگذاری «AJ Bell» گفته است که «همین هفته گذشته، بازارها انتظار داشتند که نرخ بهره تا اوایل سال ۲۰۲۷، دوبار افزایش یابد.»
وی ادامه داد: اکنون این انتظار به تنها یک افزایش نرخ بهره تا دسامبر امسال کاهش یافته است و احتمالا دست کم تا نیمه نخست ۲۰۲۷ هیچ تغییری مورد انتظار نیست. چنین وضعیتی میتواند اعتماد شرکتها برای استخدام نیروی کار را افزایش دهد، مصرفکنندگان را به خرج کردن بیشتر ترغیب کند و بازار مسکن که در ماههای اخیر برای فروشندگان راکد شده بود را دوباره رونق بدهد.
پس از ۴۰ روز درگیری همهجانبه و در حالی که پاسخ قاطع نیروهای مسلح ایران در عملیاتهای مختلف از جمله سرنگونی جنگندههای پیشرفته دشمن و هدف قرار دادن ناوهای جنگی آمریکایی در آبهای جنوب، دشمن متجاوز را به بنبست نظامی کشانده بود، آمریکا و رژیم صهیونیستی ناچار به درخواست آتشبس و آغاز مذاکره شدند. سرانجام در ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ توافق آتشبس موقت با میانجیگری پاکستان اعلام و مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در اسلامآباد آغاز شد.
بامداد ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ (۱۵ ژوئن ۲۰۲۶)، پاکستان به عنوان میانجی اصلی از حصول توافق صلح میان ایران و آمریکا خبر داد و اعلام شد که مراسم امضای رسمی این توافق روز جمعه ۲۹ خرداد (۱۹ ژوئن) در سوییس برگزار خواهد شد. بر اساس این توافق، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان پایان یافته و محاصره دریایی علیه ایران نیز به طور کامل خاتمه مییابد. تحلیلگران نظامی معتقدند آنچه آمریکا را به پای میز مذاکره کشاند، ناتوانی در برابر پاسخهای قاطع و غافلگیرکننده نیروهای مسلح ایران بود که ثابت کرد هیچ تجاوزی بدون پاسخ پشیمانکننده نخواهد ماند.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
