تجربه ونزوئلا در ایران تکرار میشود؟/ چهرههایی که آمریکا برای پایانبندی مبتنی بر مذاکره در نظر دارد
در حالی که دولت دونالد ترامپ بهدنبال تغییر مسیر از فشار نظامی به سمت یک پایانبندی مبتنی بر مذاکره است، منابعی در کاخ سفید از بررسی نام محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، بهعنوان یک شریک بالقوه و حتی گزینهای برای نقشآفرینی در آینده سیاسی ایران خبر میدهند.
بنا بر گزارش پولیتیکو، به گفته دو مقام دولت آمریکا، قالیباف ۶۴ ساله که پیشتر بارها آمریکا و متحدانش را به پاسخ متقابل تهدید کرده، از نگاه برخی در کاخ سفید چهرهای «قابل تعامل» تلقی میشود که میتواند در مرحله بعدی جنگ، نقش رهبری مذاکره با دولت ترامپ را بر عهده بگیرد.
با این حال، کاخ سفید هنوز به گزینه مشخصی متعهد نشده و در تلاش است چندین گزینه را بهطور همزمان مورد ارزیابی قرار دهد تا فردی را بیابد که آمادگی توافق داشته باشد. یکی از مقامات آمریکایی در اینباره گفته است: «او یکی از گزینههای جدی است، اما هنوز تصمیمی گرفته نشده و باید همه گزینهها را آزمود.»
این رویکرد نشاندهنده تلاش دولت آمریکا برای یافتن راهی جهت خروج از بحرانی است که بهسرعت به یک بنبست پیچیده تبدیل شده؛ بحرانی که بازارهای جهانی را دچار شوک کرده، قیمت نفت را افزایش داده و نگرانیها درباره تورم را تشدید کرده است.
در همین حال، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، تأکید کرده است: «این گفتوگوها ماهیتی حساس و دیپلماتیک دارند و ایالات متحده از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد.»
ترامپ نیز روز دوشنبه بهطور ضمنی از برقراری ارتباط با برخی چهرههای «قابل اتکا» در داخل ایران خبر داد و اعلام کرد که برای پیشبرد مذاکرات، وقفهای پنجروزه در تمامی حملات به زیرساختهای انرژی ایران در نظر گرفته شده است.
یکی از محورهای اصلی توجه رئیسجمهور آمریکا، موضوع نفت عنوان شده است. به گفته یکی از مقامات، ترامپ تمایلی به هدف قرار دادن جزیره خارک، قطب اصلی صادرات نفت ایران، ندارد؛ زیرا امیدوار است رهبر آینده ایران توافقی مشابه آنچه در ونزوئلا با دلسی رودریگز حاصل شد، ارائه دهد.
این مقام آمریکایی توضیح داده است: «هدف این است که فردی مشابه رودریگز در ساختار قدرت باقی بماند؛ کسی که با ما همکاری کند و در حوزه نفت، امتیازهای قابلتوجهی ارائه دهد.»
با این حال، برخی متحدان کاخ سفید این تصور را که واشینگتن بتواند رهبر آینده ایران را تعیین کند، زودهنگام و حتی سادهانگارانه میدانند. یکی از افراد نزدیک به تیم امنیت ملی دولت آمریکا در اینباره گفته است: «به نظر میرسد این بیشتر نوعی فضاسازی است. ایران نشان داده که میتواند ضربه بخورد و همچنان برای ما هزینهساز باشد. بعید است بهسادگی تسلیم شود یا منابع نفتیاش را در اختیار ترامپ قرار دهد.»
یک مقام منطقه خلیج فارس نیز با اشاره به مواضع اخیر ترامپ گفت که او احتمالاً با بزرگنمایی روند مذاکرات، در پی خرید زمان و آرامسازی بازارهاست، بهویژه پس از آنکه تهدید کرده بود در صورت باز نشدن تنگه هرمز، زیرساختهای انرژی ایران را هدف قرار خواهد داد.
در سطح کارشناسی نیز تردیدهای جدی درباره نقشآفرینی قالیباف مطرح است. علی واعظ، تحلیلگر ارشد ایران در «گروه بینالمللی بحران»، او را چهرهای درونسیستمی، جاهطلب و عملگرا توصیف کرده که در عین حال به حفظ ساختار جمهوری اسلامی پایبند است. به گفته او، چنین ویژگیهایی احتمال ارائه امتیازهای اساسی به واشینگتن را کاهش میدهد و حتی در صورت تمایل، ساختار نظامی و امنیتی ایران مانع از حرکت مستقل او خواهد شد.
در این میان، برخی در دولت آمریکا تجربه ونزوئلا را الگوی قابل تکرار میدانند، اما در مقابل، چهرههایی مانند رضا پهلوی بهدلیل نداشتن پایگاه داخلی، گزینهای غیرواقعی تلقی میشوند. یکی از مقامات آمریکایی در اینباره تصریح کرده است: «او خارج از ایران رشد کرده و چنین گزینهای میتواند به بیثباتی منجر شود.»
بر همین اساس، تمرکز اصلی بر چهرههایی است که در درون ساختار قدرت ایران حضور دارند. به گفته منابع آمریکایی، جستوجو برای یافتن معادلهایی مشابه جریان «چاویسم» در ونزوئلا، اکنون بیش از پیش به سمت رئیس مجلس ایران معطوف شده است.
در مقابل، قالیباف هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرده، اما برخی مقامات آمریکایی این موضع را صرفاً بخشی از ملاحظات داخلی ارزیابی میکنند.
یکی از مقامات دولت آمریکا در جمعبندی این روند گفته است: «ما در مرحله آزمون هستیم؛ در حال بررسی اینکه چه کسی میتواند بالا بیاید، چه کسی میخواهد و چه کسی تلاش میکند. سپس این افراد را ارزیابی میکنیم و اگر رویکردشان رادیکال باشد، کنار گذاشته خواهند شد.»
در نهایت، یک مقام ارشد کاخ سفید تأکید کرده است که ترامپ در کوتاهمدت بهدنبال دستیابی به پیشرفت در پرونده تنگه هرمز و برقراری آتشبس است و ترجیح میدهد مسیر صلح را جایگزین تداوم جنگ کند.
گفتنی است در داخل ایران، برخی جریان ها، انتشار خبرهایی در رسانه های غربی با موضوع مذاکره آمریکا با بخشی از حاکمیت را ، پروژه ای برای اختلاف زایی می دانند و بر عدم هر گونه گفت و گو و تعامل با آمریکا تاکید دارند.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
