یک فعال سیاسی در تشریح نقش شهید لاریجانی در فضای سیاسی ایران مطرح کرد
فقدان لاریجانی ضایعه بسیار بزرگی برای نظام است
علی لاریجانی در سال ۱۳۸۳ با حکم رهبر شهید انقلاب به عنوان نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی منصوب شد و جای خود را در صداوسیما به عزتالله ضرغامی داد. پس از آن نخستین ورود جدی لاریجانی به عرصه انتخابات در سال ۸۴ و در انتخابات نهم ریاستجمهوری رقم خورد. با عدم موفقیت در آن انتخابات، از سوی محمود احمدینژاد به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی حکم گرفت تا به عنوان مذاکرهکننده ارشد هستهای به ایفای نقش بپردازد. در این مقطع بود که لاریجانی با پیچیدگیهای دیپلماسی و مشکلات بینالمللی ایران آشنا شد و در این مسیر تجربیات زیادی کسب کرد.
او به دلیل اختلافاتی که با محمود احمدینژاد بر سر پرونده هستهای داشت از سمت خود در دبیری شورای عالی امنیت ملی استعفا کرد. این شخصیت سیاسی با اینکه در پستهای تاثیرگذار و مهم نقشآفرینیهای زیادی داشته است، اما بیش از هر کدام از این مناصب جایگاه او به عنوان ریاست مجلس شورای اسلامی در ذهن مردم ایران نقش بسته است، شاید یکی از دلایل آن مدت زمان حضور او در کرسی ریاست خانه ملت باشد که به مدت ۱۲ سال به طول انجامید. شاید یکی از مهمترین اتفاقات دوران ریاست لاریجانی بر مجلس که از خاطره مردم ایران پاک نمیشود، تصویب برجام و جمله معروف برجام به تایید نظام رسیده است، باشد. مصوبهای که گرچه امضای ارکان نظام را پای خود داشت، اما به دلیلی برای حمله تندروها به لاریجانی تبدیل شد.
لاریجانی به یک باره بعد از یک دهه از مجلس شورای اسلامی خداحافظی کرد که به تفسیر بسیاری از تحلیلگران به دلیل نگاه او به کرسی پاستور و ریاستجمهوری بود که تحلیلها درست از آب درآمد و لاریجانی در خرداد ۱۴۰۰، با شعار «نه کلید، نه چکش» وارد رقابتهای انتخاباتی ریاستجمهوری شد. در نهایت اما شورای نگهبان در اقدامی عجیب مهر ردصلاحیت را بر کارنامه سیاسی او زد و این رد صلاحیت تا انتخابات زودهنگام ۱۴۰۳ هم ادامه داشت. این رد صلاحیتها زمزمهها درباره حذف علی لاریجانی از سیاست ایران را تقویت میکرد. اخبار مربوط به لاریجانی در همین سال هر لحظه تغییر میکرد، در حالی که به نظر میرسید دیگر شاهد حضور لاریجانی در صحنه سیاسی ایران نباشیم، اخبار مبنی بر اینکه او مجددا به عنوان نماینده رهبری وارد شعام میشود به گوش میرسید. علی لاریجانی در دی ماه ۱۴۰۳ در پاسخ به گمانهزنیها برای بازگشتش به شعام گفته بود: «قرار نیست به شورای عالی امنیت ملی برگردم یا مسوولیت دبیری شورای عالی امنیت ملی را داشته باشم.» این جمله مصادف بود با همان روزهایی که او به عنوان مشاور رهبری با «بشار اسد» در سوریه و «نبیه بری» رئیس پارلمان لبنان دیدار میکرد.
سیر سیاست در ایران مصداق بارز قاعده غیرقابل پیشبینی بودن سیاست است و علی لاریجانی نمونه یک سیاستمدار در چارچوب همین قاعده بود. او اواسط مرداد ماه گذشته و بعد از ۱۸ سال دوباره به دبیرخانه شورای عالی امنیت بازگشت. او نقشآفرینیهای زیادی در پرونده مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا و توافق ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قاهره داشت. همچنین سفرهای مهم منطقهای در طول مذاکرات یکی از مهمترین ماموریتهایی بود که او طی این مدت برعهده داشت. لاریجانی همواره بر محور اعتدال بود و در این سالها به مهرهای بدل شده بود که حضور و سایه اقداماتش همواره در سپهر سیاسی ایران باقی خواهد ماند، به خصوص در دو دهه اخیر مسیری را برای سیاستورزی خود برگزید که جریانساز و تصمیمساز بود.
منصور حقیقتپور، فعال سیاسی اصولگرا و از چهرههای نزدیک به علی لاریجانی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در تشریح ویژگیهای سیاسی شهید لاریجانی و نقش وی در سیاست ایران گفت: «آقای لاریجانی شخصیتی بیبدیل بودند که ویژگیهای برجسته فکری و اعتقادی را در خود جمع کرده بودند. ایشان به لحاظ اعتقادی یک بچه شیعه باسواد بود که با اندیشههای سیاسی روز آشنایی کامل داشتند و فضای سیاسی را به خوبی میشناختند.» وی با بیان اینکه لاریجانی مراحل مختلف تکامل را در طول انقلاب اسلامی طی کرد، تصریح کرد: «در خانوادهای عالم و مذهبی متولد شده و پرورش یافتند و با ازدواجشان با یکی از قطبهای معنوی انقلاب نیز ارتباط نزدیک پیدا کردند. علاوه بر این، ایشان از ظرفیتهای والای هنری و جایگاه شایسته اندیشهای برخوردار بودند و در عرصههای امنیتی، دفاعی و نظامی نیز سوابق بسیار درخشانی داشتند.»
حقیقتپور تاکید کرد: «با وجود تمامی این مسوولیتهای خطیر، ایشان از فضایل اخلاقی، ادب و تسلط بر ادبیات بهرهمند بودند. ایشان دارای بیان و ادبیاتی فاخر بودند که به واسطه آن میتوانستند مطالب خود را به بهترین و رساترین شکل ممکن ارائه کنند. ایشان اندیشمند و نظریهپردازی بسیار توانمند بودند که بنده واقعا نظیر و بدیلی برای ایشان در ایران ندیدهام و نمیبینم.» این فعال سیاسی در خصوص تاثیر فقدان لاریجانی در عرصه سیاسی ایران، خاطرنشان کرد: «ضایعه بسیار بزرگی برای نظام است و بعید میدانم نظام بتواند جای ایشان را پر کند.»
شهادت دکتر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و از چهرههای شاخص نظام جمهوری اسلامی، موجی از واکنشها و پیامهای تسلیت از سوی مقامات عالیرتبه کشور، جریانها و نهادهای سیاسی برانگیخت. از رئیسجمهور و رئیس مجلس گرفته تا مراجع، احزاب و نهادهای نظامی، همگی در پیامهایی جداگانه این واقعه را فقدانی سنگین برای کشور اما نشانهای از پویایی روح مقاومت و ایثار ملت ایران دانستند.
رسانه وحدتساز؛ میان سیاست و میدان
رئیسجمهور در پیامی که از سوی پایگاه اطلاعرسانی ریاستجمهوری منتشر شد، شهادت دبیر شورای عالی امنیت ملی را «تلخ و ناگوار» توصیف کرد، اما تاکید داشت که پایمردی ملت ایران و پیروزیهای آتی در برابر دشمنان، کام صهیونیستها را تلختر خواهد کرد. او با اشاره به استمرار مسیر شهید لاریجانی در سیاستگذاریهای امنیتی و ملی، شهادت او را مایه تحکیم وحدت داخلی برشمرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در بیانیهای، به نقش ماندگار لاریجانی در «دفاع از انقلاب اسلامی و ملت ایران» اشاره کرد و افزود: رشادتها و صبوریهای این سرباز جانبرکف را تاریخ ایران ثبت خواهد کرد. این دو پیام، در کنار سخنان معاون اول رئیسجمهور که فقدان لاریجانی را «ضایعهای سنگین برای کشور» توصیف کرد، نشان از اجماع کامل در سطح قوای سهگانه بر اهمیت سیاسی و تاریخی جایگاه او دارد.
در میان نمایندگان مجلس نیز واکنشها پررنگ بود. یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی، لاریجانی را «حلقه وصل دیپلماسی و میدان» خواند؛ عبارتی که بازتابی از موقعیت ویژه او در میان جریانهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی است. این نگاه در پیام وزارت دفاع نیز مورد تاکید قرار گرفت. در بیانیه این وزارتخانه آمده است: شهید لاریجانی با بهرهگیری از تجربههای مدیریتی خود در نقش دبیر شورای عالی امنیت ملی، نقش موثری در هماهنگی میان بخشهای لشکری و کشوری ایفا کرد.
نجابت و تقوای سیاسی
در حالی صحنه سیاسی کشور روز گذشته شاهد انتشار دهها پیام تسلیت از شخصیتها و نهادهای گوناگون بود که بسیاری از این پیامها محوریت اخلاق، ولایتمداری و عقلانیت او را برجسته کردند. آیتالله محمدصادق لاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، در توصیف برادر خویش، او را شخصیتی با «نگاهی عمیقا ملی» و برخوردار از «نجابت و تقوای سیاسی» دانست و از نقش او در ایجاد همافزایی میان دستگاههای اجرایی و قانونگذاری یاد کرد. علیاکبر ولایتی نیز در پیامی مفصل، شهید لاریجانی را «دوستی خدایی» دانست که ویژگیهای برجستهاش از حکمتهای امیرالمومنین (ع) نشان داشت. او تاکید کرد که کارنامه مدیریتی لاریجانی از ریاست مجلس تا وزارت ارشاد و صداوسیما، گواه بصیرت و انقلابیگری اوست. محمد مخبر، مشاور و دستیار مقام معظم رهبری، شهادت او و فرزندش را «افزودن بر برگ زرین دفتر مقاومت ملت ایران» دانست و تصریح کرد: «پیام عزت و اقتدار ایران اسلامی بار دیگر در جهان طنینانداز شد.»
از صحن سپاه تا دفتر عقیدتی سیاسی
حجتالاسلام علی سعیدی شاهرودی، رئیس دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی کل قوا، شهادت لاریجانی را «سندی تاریخی از سعادت ابدی یک مجاهد» دانست و از سوابق او در سپاه پاسداران و مسوولیتهای متنوع فرهنگی و امنیتی یاد کرد. در همین راستا اسکندر مومنی وزیر کشور در پیامی نوشت: «شهید لاریجانی تا آخرین نفس در سنگر دفاع از ملت ایران و امنیت کشور ماند و مزد ایثار خود را گرفت.»
نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در پیامی مشترک، شهادت لاریجانی و سردار سلیمانی را «مزد سالها مجاهدت دو سرباز صادق نظام» دانستند و اعلام کردند: «نیروهای مسلح کشور انتقام خون پاک این شهیدان را از آمریکا و رژیم صهیونیستی خواهند گرفت.» این نهاد در بیانیه خود از حضور آگاهانه مردم و استمرار مسیر مقاومت به عنوان رمز پیروزی ملت یاد کرد. در بیانیه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح،شهید لاریجانی به عنوان «مجاهد نستوه» توصیف شد که در عرصههای راهبردی کشور، از سیاست داخلی تا جبهه مقاومت، نقشی تعیینکننده داشت. وزارتخانه تاکید کرد: «دشمنان صهیونی با این ترورها نمیتوانند شکستهای خود را جبران کنند و تقاص این جنایت را پس خواهند داد.» در مجموع، پیامهای صادرشده در واکنش به شهادت علی لاریجانی، جلوهای از وحدت در عین تنوع جناحی بود. اصلاحطلب و اصولگرا، نظامی و حوزوی، همه بر سه ویژگی مشترک او تاکید کردند: عقلانیت در تصمیمگیری، صحت موضعگیریها و ایستادگی در برابر دشمن.
