بورس در مسیر اصلاح
دنیای اقتصاد - علی عبدالمحمدی : معاملات بورس تهران در نخستین روز هفته با افت قابل‌توجه شاخص‌های سهامی و تداوم خروج پول سرمایه‌گذاران حقیقی همراه شد. شاخص کل بورس با کاهش ۱.۶۲درصدی تا سطح ۷میلیون و ۸۳۸هزار واحد عقب‌نشینی کرد و به کمترین مقدار خود از ۱۳مهرماه رسید. شاخص هموزن نیز افت ۰.۵۸درصدی را تجربه کرد و در سطح ۲میلیون و ۱۹۶هزار واحد ایستاد. همزمان، شاخص کل فرابورس با کاهش ۰.۳۹درصدی مواجه شد. به این ترتیب، فاصله شاخص کل از قله ۸میلیون و ۴۶۰هزار واحدی ۲۱مهرماه به حدود ۷.۳درصد رسید. در جریان معاملات شنبه، حدود ۵همت پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی از بازار سهام خارج شد و ارزش معاملات خرد نیز در محدوده ۳۰همت قرار گرفت؛ مجموعه این تحولات از تداوم احتیاط معامله‌گران و ضعف تقاضا در بازار حکایت دارد.
شاخص کل بورس تهران پس از ثبت قله ۸میلیون و ۴۶۰هزارواحدی در ۲۱مهرماه، وارد مسیر نزولی شد و معاملات روز شنبه نیز بر شدت این روند افزود. با افت ۱.۶۲درصدی روز گذشته، نماگر اصلی بازار به سطح ۷میلیون و ۸۳۸هزار واحد رسید؛ سطحی که از ۱۳مهرماه تاکنون تجربه نشده بود. به این ترتیب، شاخص کل پس از تجربه قله ۲۱مهرماه، حدود ۷.۳درصد از ارتفاع خود را از دست داده است.
اصلاح بورس از قله مهرماه
بررسی روند معاملات پس از قله مهرماه نشان می‌دهد که فشار عرضه به‌‌تدریج در بازار سهام گسترش یافته است. در ۱۲ روز معاملاتی سپری‌شده از زمان ثبت این قله، شاخص کل در هشت روز با افت همراه شده و تنها در چهار روز با رشد همراه شده است. غلبه روزهای منفی بر مثبت، نشان‌دهنده تضعیف جریان تقاضا و دشوارتر شدن مسیر بازگشت نماگر اصلی به سطوح قبلی است. در چنین شرایطی، افت اخیر را می‌توان در چارچوب اصلاح قیمت‌ها پس از رشدهای قبلی و افزایش احتیاط فعالان بازار در مواجهه با ریسک‌های سیاسی آبان‌ماه بررسی کرد. البته نسبت دادن تمام فشار فروش به یک عامل مشخص، تصویر کاملی از تحولات بازار ارائه نمی‌دهد. اصلاح قیمت سهام پس از رشدهای قبلی، تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران و ارزیابی ریسک‌های پیش رو می‌توانند همزمان بر تصمیم معامله‌گران اثرگذار باشند. با این حال، همزمانی افت شاخص‌ها با افزایش خروج پول حقیقی‌ها نشان می‌دهد که احتیاط در میان سرمایه‌گذاران تنها به کاهش قیمت‌ها محدود نمانده و در جریان نقدینگی بازار نیز بازتاب یافته است.
تداوم احتیاط معامله‌گران
یکی از مهم‌ترین تحولات معاملات شنبه، خروج حدود ۵همت پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی بود. این رقم در ادامه روندی قرار می‌گیرد که از زمان ثبت قله شاخص کل در ۲۱مهرماه آغاز شده است. بر اساس آمار ارائه‌شده، از آن تاریخ تاکنون حدود ۳۲همت پول توسط حقیقی‌ها از گردونه معاملات سهام خارج شده است. بنابراین، خروج پول در روز نخست هفته را نمی‌توان صرفا یک اتفاق مقطعی در جریان معاملات دانست؛ بلکه این موضوع در امتداد روندی قرار دارد که طی روزهای گذشته بر بازار حاکم بوده است.
اهمیت این خروج از آن جهت است که جریان پول حقیقی‌ها یکی از متغیرهای مورد توجه برای سنجش تمایل سرمایه‌گذاران به حضور در بازار سهام محسوب می‌شود. تداوم خروج پول، به‌‌ویژه در روزهایی که شاخص‌ها با افت قابل‌توجه مواجه می‌شوند، می‌تواند نشانه‌ای از افزایش ترجیح معامله‌گران برای کاهش ریسک پرتفو یا انتظار برای روشن‌تر شدن شرایط بازار باشد. البته خروج پول حقیقی‌ها به تنهایی به معنای کاهش قطعی ارزش معاملات در روزهای آینده یا تداوم همیشگی روند نزولی نیست؛ اما استمرار آن می‌تواند بازگشت تقاضای موثر را با دشواری بیشتری مواجه کند.
از سوی دیگر، مقایسه جریان پول در روز شنبه با مجموع خروجی پس از قله مهرماه، نشان می‌دهد که فشار فروش سرمایه‌گذاران حقیقی ابعاد قابل‌توجهی پیدا کرده است. برای ارزیابی احتمال تغییر مسیر بازار، باید دید آیا در روزهای آینده از شدت خروج پول کاسته می‌شود و آیا سرمایه‌گذاران حقیقی بار دیگر به سمت خرید سهام حرکت خواهند کرد یا خیر. در واقع، بازگشت شاخص‌ها به مسیر صعودی علاوه بر بهبود قیمت‌ها، به تغییر رفتار جریان نقدینگی نیز نیاز دارد.
گسترش دامنه سرخ‌پوشی
در کنار افت شاخص‌ها و خروج پول حقیقی‌ها، ارزش معاملات خرد نیز در معاملات شنبه به محدوده ۳۰ همت رسید. کاهش ارزش معاملات در روزی که بازار با افت قابل‌توجه شاخص‌ها روبه‌رو بود، می‌تواند از کاهش تمایل معامله‌گران به ورود به موقعیت خرید حکایت داشته باشد. در چنین فضایی، بخشی از فعالان بازار ترجیح می‌دهند تا روشن‌تر شدن چشم‌انداز متغیرهای اثرگذار، از افزایش تعهدات معاملاتی خودداری کنند.
با این حال، برای ارزیابی دقیق‌تر میزان عقب‌نشینی تقاضا، مقایسه ارزش معاملات روزانه با میانگین دوره‌های اخیر نیز اهمیت دارد.
ترکیب افت شاخص‌ها با وضعیت تابلوی معاملات، تصویر گسترده‌تری از شرایط بازار ارائه می‌دهد. در پایان معاملات شنبه، ۶۶درصد نمادها در محدوده منفی قرار گرفتند و تنها ۳۴درصد از نمادها با رشد قیمت همراه شدند.
این نسبت نشان می‌دهد که فشار فروش به بخش قابل‌توجهی از نمادهای بازار سرایت کرده و افت شاخص کل صرفا تحت‌تاثیر کاهش قیمت چند سهم بزرگ نبوده است. کاهش ۰.۵۸درصدی شاخص هموزن نیز این برداشت را تقویت می‌کند؛ چراکه این نماگر تصویری از عملکرد گسترده‌تری از سهام بازار ارائه می‌دهد.
در مجموع، معاملات روز نخست هفته با همزمانی سه نشانه منفی همراه بود: افت شاخص‌های اصلی، خروج قابل‌توجه پول حقیقی‌ها و کاهش ارزش معاملات خرد. تداوم این وضعیت می‌تواند فضای احتیاط را در میان فعالان بازار تقویت کند. از این رو، در روزهای پیش رو باید علاوه بر محدوده‌های شاخص کل، به تغییرات ارزش معاملات، گستردگی نمادهای مثبت و منفی و مهم‌تر از همه، جهت جریان پول سرمایه‌گذاران حقیقی توجه کرد. این متغیرها مشخص خواهند کرد که افت اخیر تا چه اندازه در قالب یک اصلاح کوتاه‌مدت باقی می‌ماند و آیا زمینه‌ای برای بازگشت تقاضا فراهم خواهد شد.
