واگرایی شاخص‌ها در مقیاس هفتگی
دنیای اقتصاد - علی عبدالمحمدی : بازار سهام در هفته گذشته تصویری دوگانه از وضعیت معاملات به نمایش گذاشت؛ در حالی که شاخص کل پس از سه هفته رشد متوالی، با افت ۳درصدی مواجه شد و در سطح ۸میلیون و ۱۷۳ هزار واحد به کار خود پایان داد، شاخص هموزن و شاخص کل فرابورس همچنان در مسیر صعودی حرکت کردند. شاخص هموزن با افزایش ۱.۳درصدی، چهارمین هفته متوالی رشد را پشت سر گذاشت و شاخص کل فرابورس نیز ۲.۲درصد بر ارتفاع خود افزود. این تفاوت عملکرد در شرایطی رقم خورد که میانگین روزانه ارزش معاملات خرد در محدوده ۴۳هزار میلیارد تومان قرار داشت و حدود ۱۱هزار و ۲۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی از بازار سهام خارج شد.
با وجود افت اخیر شاخص کل، بازدهی نماگرهای سهامی از ابتدای سال همچنان قابل‌توجه است؛ شاخص کل ۱۲۰درصد، شاخص هموزن ۱۳۷درصد و شاخص کل فرابورس ۱۳۸درصد رشد کرده‌اند. بخشی از این عملکرد را می‌توان در چارچوب تغییر انتظارات تورمی، افزایش قیمت دلار و بازنگری سرمایه‌گذاران در ارزش دارایی‌ها و چشم‌انداز درآمد شرکت‌ها بررسی کرد. با این حال، رشد اسمی قیمت سهام لزوما به معنای بهبود یکسان وضعیت بنیادی همه بنگاه‌ها نیست و آثار تورم و نرخ ارز بر سودآوری شرکت‌ها، با توجه به ساختار هزینه و درآمد هر صنعت، متفاوت خواهد بود.
تورم و ارز در محاسبات بورسی
در اقتصادی که با تورم مزمن و نوسانات نرخ ارز مواجه است، انتظارات تورمی یکی از عوامل اثرگذار بر تصمیم سرمایه‌گذاران در بازار سهام به شمار می‌رود. افزایش قیمت دلار می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادرات‌محور را تقویت کند؛ به‌ویژه بنگاه‌هایی که بخش مهمی از محصولات خود را در بازارهای جهانی به فروش می‌رسانند و درآمد ارزی دارند. در صورت فراهم بودن امکان انعکاس نرخ‌های بالاتر دلار در درآمدهای ریالی، ارزش فروش این شرکت‌ها نیز افزایش می‌یابد و این موضوع می‌تواند چشم‌انداز سودآوری آنها را تحت‌تاثیر قرار دهد. از سوی دیگر، در شرایط تورمی، ارزش جایگزینی دارایی‌های شرکت‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند. ماشین‌آلات، تجهیزات، موجودی مواد اولیه و زیرساخت‌های تولیدی ممکن است با هزینه‌ای بالاتر از گذشته قابل تامین باشند. این شرایط باعث می‌شود بخشی از سرمایه‌گذاران، سهام را نه فقط بر مبنای سود جاری، بلکه با توجه به ارزش دارایی‌ها و ظرفیت درآمدزایی آتی شرکت‌ها ارزیابی کنند. با این حال، افزایش ارزش جایگزینی به‌تنهایی تضمینی برای رشد سود یا توجیه‌کننده هر سطحی از قیمت سهام نیست.
یکسان نبودن میزان تاثیر نرخ ارز
اثر افزایش قیمت دلار بر عملکرد شرکت‌ها، یکسان و هم‌جهت نیست. شرکت‌های صادراتی در صورت ثبات حجم فروش، دسترسی به بازارهای خارجی و امکان دریافت درآمدهای ارزی، ممکن است از رشد قیمت دلار منتفع شوند. در مقابل، بنگاه‌هایی که به واردات مواد اولیه، قطعات و تجهیزات وابستگی بالایی دارند، با افزایش هزینه‌های تولید روبه‌رو می‌شوند. اگر این افزایش هزینه با رشد متناسب قیمت فروش همراه نشود، حاشیه سود شرکت‌ها تحت فشار قرار خواهد گرفت. همچنین، سیاست‌های قیمت‌گذاری، محدودیت‌های تجاری، هزینه‌های تامین مالی و میزان دسترسی به مواد اولیه می‌توانند اثر مثبت رشد دلار بر سودآوری را کاهش دهند. از این رو، برای ارزیابی وضعیت سهام در فضای تورمی، صرف توجه به رشد دلار یا افزایش قیمت محصولات کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود تغییرات درآمد و هزینه هر شرکت چه اثری بر سود عملیاتی و جریان نقدی آن دارد. این تمایز به‌ویژه در دوره‌هایی اهمیت پیدا می‌کند که انتظارات تورمی با سرعت بیشتری در قیمت دارایی‌ها منعکس می‌شود.
رشد انباشته و آزمون پایداری بازار
بازدهی ۱۲۰درصدی شاخص کل از ابتدای سال در کنار رشد ۱۳۷درصدی شاخص هموزن و افزایش ۱۳۸درصدی شاخص کل فرابورس، از رشد قابل‌توجه قیمت سهام در مقیاس اسمی حکایت دارد. با این حال، افت ۳درصدی شاخص کل در هفته گذشته و خروج حدود ۱۱هزار و ۲۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی نشان می‌دهد که روند صعودی بازار بدون وقفه و با مشارکت یکدست معامله‌گران همراه نبوده است.
در همین حال، رشد هفتگی شاخص هموزن و فرابورس بیانگر آن است که ضعف شاخص کل به معنای افت تمام بخش‌های بازار نیست. در ادامه مسیر، پایداری رشد بازار تا حد زیادی به نحوه تبدیل انتظارات تورمی و افزایش قیمت دلار به سود واقعی شرکت‌ها وابسته خواهد بود. اگر رشد درآمد اسمی با افزایش هزینه‌ها خنثی شود، یا قیمت سهام سریع‌تر از چشم‌انداز سودآوری حرکت کند، احتمال فاصله گرفتن ارزش بازار از متغیرهای بنیادی افزایش می‌یابد. در مقابل، شرکت‌هایی که توان حفظ حاشیه سود، رشد فروش و مدیریت هزینه‌ها را دارند، می‌توانند از فضای تورمی عملکرد متفاوتی ثبت کنند. بنابراین، سنجش کیفیت رشد بورس مستلزم توجه همزمان به نرخ ارز، صورت‌های مالی، ارزش معاملات و جریان ورود و خروج پول است؛ عواملی که در کنار یکدیگر مشخص می‌کنند رشد ثبت‌شده تا چه اندازه قابلیت تداوم دارد.
