تسخیر قرن
کشورها در آنچه نسبتا کارآترند تخصص مییابند و هزینه تعدیل بازندگان، در بلندمدت با منافع فراگیر تجارت جبران میشود. این دقیقا همان چیزی بود که منطق مزیت نسبی به ما وعده میداد؛ اما پشت سر این وعده پیشفرضی ساختاری نیز وجود داشت: اقتصاد تازهوارد در پلکان فناوری پایینتر از شرکای همیشگی خود مینشست و مکمل آنها میشد، نه جانشینشان.

ابتدای مسیر ظهور چین در تجارت جهانی نیز با نوید خوش واردات ارزان، کاهش فشار تورمی و گسترش بازار صادراتی برای سایر اقتصادهای پیشرفته همراه بود. امروز اما این نوید دیگر طعم خوش گذشته را ندارد. پیشفرض فروریخت، اکنون چین هم کالاهای پیشرفته را تولید میکند و هم تمام نهادههای تولیدی که در زنجیره تولید این کالاها به آن نیاز خواهد داشت. دیگر تقسیم کاری وجود ندارد؛ زنجیره ارزش، خود دچار دگرگونی شده است.
آیا چارچوب نهادی تجارت جهانی برای همین جهانی طراحی شده بود که در آن یک اقتصاد، همزمان مقیاس و عمق فناورانه لازم برای حضور در تمام بخشها را داشته باشد؟ اگر پاسخ ما به این پرسش منفی باشد، بازگشت به حمایتگرایی دیگر برای ما انحرافی از قواعد محسوب نخواهد شد و خود به علامت فرسودگی آن بدل میشود. اقتصادهایی که امروز به ابزارهای حمایتی روی میآورند، باید پیش از هر چیز روشن کنند که بدیل آنها چه توزیعی از منافع و زیانها را وعده میدهد و چه کسی هزینه این گذار گرانقیمت را خواهد پرداخت. به زبان ساده سیاست تجاری در عصر زنجیرههای ارزش جهانی با پرسشی روبهرو است که ابزارهای کلاسیک آن توان پاسخگویی به آن را ندارند.
در این پرونده تلاش میکنیم با نگاهی به روند توسعه تجارت چین و صادرات این کشور مفاهیمی را مورد بررسی قرار دهیم که باعث شد چین بتواند قواعد بازی تجارت جهانی را از نو تعریف کند و خود را به عنوان قانونگذار بازی به سایر کشورها تحمیل کند. قواعدی که اکنون بازگشت به شرایط پیشین و مهار قدرت چین را برای رقبای آن به شدت دشوار ساختهاند.


