مس در منگنه سیاست
دنیای اقتصاد - سارا محسنی : دموکرات‌ها در انتخابــــات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر ۲۰۲۶ کنترل هر دو مجلس کنگره آمریکا را به دست آوردند و دولت دونالد ترامپ را با محدودیت‌های سیاسی تازه‌ای روبه‌رو کردند. مهم‌ترین پیامد این تحول برای بازار جهانی مس، تغییر انتظارات درباره سیاست تعرفه‌ای واشنگتن و احتمال بازنگری در برنامه اعمال تعرفه بر واردات مس تصفیه‌شده است؛ سیاستی که طی ماه‌های گذشته، سرمایه‌گذاران را به انتقال محموله‌های بیشتر به آمریکا ترغیب و دسترسی بازارهای دیگر به این فلز را محدودتر کرد. با این حال، تغییر موازنه قدرت در کنگره به معنای لغو قطعی تعرفه‌ها نیست و کمبود ساختاری مس را هم برطرف نخواهد کرد و در بهترین حالت، شاید بخشی از اختلالات تجاری را کاهش دهد؛ در حالی که محدودیت‌های عرضه و رشد تقاضای بلندمدت همچنان پابرجا می‌مانند.
میزان و نحوه اثرگذاری دموکرات‌ها
براساس گزارش رویترز در چهارم نوامبر، حزب دموکرات ۵۴ کرسی سنا را به دست آورد و در مجلس نمایندگان نیز حداقل ۳۰ کرسی به تعداد کرسی‌های خود اضافه کرد. نتیجه انتخابات، علاوه بر افزایش قدرت نظارتی دموکرات‌ها، می‌تواند تصویب برنامه‌های اقتصادی دولت را در دو سال پایانی دوره ریاست‌جمهوری با دشواری بیشتری مواجه کند. با این حال، این تغییر به معنای توقف خودکار سیاست‌های تجاری کاخ سفید نیست. ترامپ پیش از انتخابات در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس اعلام کرده بود که در صورت پیروزی دموکرات‌ها، مصوبات آنها را وتو خواهد کرد. از سوی دیگر، کنگره جدید تا ژانویه ۲۰۲۷ رسما فعالیت خود را آغاز نمی‌کند.
از نظر حقوقی، اختیار وضع تعرفه در اصل در حوزه اختیارات کنگره قرار دارد، اما قانون‌گذاران بخشی از این اختیار را به قوه مجریه تفویض کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین مبانی قانونی این تفویض، ماده ۲۳۲ قانون گسترش تجارت سال ۱۹۶۲ است که به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد در صورت تشخیص تهدید واردات برای امنیت ملی، محدودیت‌های تجاری از جمله تعرفه وضع کند. بر همین اساس، ترامپ توانسته است بدون تصویب جداگانه هر تعرفه در کنگره، از این ابزار استفاده کند. در چنین شرایطی، دموکرات‌ها بیش از آنکه بتوانند مستقیما تعرفه‌های موجود را لغو کنند، از ابزارهایی مانند جلسات استماع، تحقیقات، درخواست اسناد و نظارت بر عملکرد وزارت بازرگانی و نمایندگی تجاری آمریکا برای افزایش فشار بر دولت استفاده خواهند کرد. البته تصویب قوانین جدید برای محدود کردن اختیارات اجرایی نیز از نظر حقوقی امکان‌پذیر است، اما چنین قوانینی باید از هر دو مجلس عبور کنند و در صورت وتوی رئیس‌جمهور، برای تبدیل شدن به قانون به رای دوسوم اعضای هر مجلس نیاز خواهند داشت. بنابراین، تغییر ترکیب کنگره بیش از آنکه به معنای پایان سیاست تعرفه‌ای ترامپ باشد، هزینه سیاسی ادامه یا تشدید این سیاست‌ها را افزایش می‌دهد؛ موضوعی که برای بازار مس، به‌ویژه در آستانه تصمیم‌گیری درباره واردات مس تصفیه‌شده، اهمیت دارد.
علاوه بر تحولات تجاری، نتیجه انتخابات آمریکا می‌تواند بر چشم‌انداز تقاضای مس نیز اثر بگذارد. یکی از حوزه‌های مهم در این زمینه، سیاست‌های مربوط به انرژی پاک و توسعه زیرساخت‌های برق است و دموکرات‌ها می‌توانند برای حفظ مشوق‌های انرژی‌های تجدیدپذیر و حمایت از سرمایه‌گذاری در شبکه‌های انتقال و توزیع برق تلاش کنند. تداوم سرمایه‌گذاری در این بخش، در کنار توسعه خودروهای برقی و پروژه‌های انرژی پاک، می‌تواند از تقاضای بلندمدت مس حمایت کند. با این حال، اثر تغییر موازنه سیاسی بر تقاضای این فلز یک‌طرفه نیست. یکی از موضوعاتی که پس از انتخابات مورد توجه بازار قرار گرفته، احتمال افزایش نظارت بر توسعه مراکز داده و پروژه‌های مرتبط با هوش مصنوعی است. این مراکز به زیرساخت گسترده انتقال و توزیع برق نیاز دارند و توسعه آنها یکی از محرک‌های جدید مصرف مس به شمار می‌رود. افزایش نظارت سیاسی و مقرراتی بر پروژه‌های هوش مصنوعی می‌تواند بر سرعت برخی سرمایه‌گذاری‌ها اثر بگذارد؛ موضوعی که در صورت تحقق، بخشی از چشم‌انداز تقاضای این فلز را با ابهام مواجه خواهد کرد. در مقابل، برآوردهای بلندمدت همچنان از رشد قابل توجه مصرف مس حکایت دارند. براساس مطالعه S&P Global، تقاضای جهانی این فلز از حدود ۲۸میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۴۲میلیون تن در سال ۲۰۴۰ خواهد رسید؛ افزایشی نزدیک به ۵۰درصد که از رشد اقتصاد جهانی، توسعه زیرساخت‌های برق، گذار انرژی، خودروهای برقی، هوش مصنوعی و مراکز داده و همچنین نوسازی زیرساخت‌های دفاعی ناشی می‌شود. این موسسه همچنین هشدار داده که در صورت انجام نشدن سرمایه‌گذاری‌های لازم در بخش عرضه، بازار جهانی مس ممکن است تا سال ۲۰۴۰ با کسری سالانه حدود ۱۰میلیون تن روبه‌رو شود.
سایه ابهام بر تعرفه مس
دولت ترامپ در ژوئیه ۲۰۲۵ و با استناد به ماده ۲۳۲، تعرفه ۵۰درصدی بر واردات محصولات نیمه‌ساخته مس و برخی محصولات مشتق‌شده با مصرف بالای این فلز وضع کرد. این تعرفه از اول اوت همان سال اجرایی شد، اما مس تصفیه‌شده و مواد اولیه‌ای مانند کاتد مس مشمول این تعرفه ۵۰درصدی نشدند. در ابتدا، پیشنهاد اعمال تعرفه پلکانی بر واردات مس تصفیه‌شده نیز مطرح شده بود؛ به نحوی که تعرفه ۱۵درصدی از ابتدای سال ۲۰۲۷ و تعرفه ۳۰درصدی از ابتدای سال ۲۰۲۸ اعمال شود. با این حال، اجرای این پیشنهاد به بررسی مجدد شرایط بازار داخلی و ظرفیت پالایش مس در آمریکا موکول شد. ساختار تعرفه‌های فلزی آمریکا هم در آوریل ۲۰۲۶ مورد بازنگری قرار گرفت و براساس فرمان جدید، تعرفه‌ها بر مبنای ارزش کامل گمرکی محصولات محاسبه شدند و نرخ‌های متفاوتی برای محصولات نیمه‌ساخته و مشتقات فلزی در نظر گرفته شد.
در ژوئن همان سال، تغییرات دیگری در این ساختار اعمال شد. با وجود این اصلاحات، تصمیم درباره تعرفه پیشنهادی بر مس تصفیه‌شده همچنان موضوعی جداگانه باقی ماند. رویترز در گزارشی در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که کاخ سفید هنوز درباره اعمال این تعرفه به تصمیم نهایی نرسیده است. براساس این گزارش، دولت آمریکا از یک سو به دنبال تقویت استخراج، ذوب و پالایش داخلی مس بوده و از سوی دیگر، نگرانی‌هایی در خصوص افزایش هزینه مواد اولیه برای صنایع مصرف‌کننده این فلز دارد. در چنین شرایطی، پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند فشار سیاسی بر دولت برای پرهیز از تعرفه‌هایی را افزایش دهد که هزینه تولید داخلی را بالا می‌برند. با این حال، تمام تحلیلگران چنین نتیجه‌ای را قطعی نمی‌دانند. کاهش احتمال اعمال تعرفه بر مس تصفیه‌شده می‌تواند یکی از پیامدهای تغییر موازنه سیاسی باشد، اما اختیارات اجرایی ترامپ همچنان پابرجاست و دولت می‌تواند از ابزارهای دیگری برای محدود کردن واردات استفاده کند.
از افت اولیه بازار تا تشدید فشار فروش
بازار مس در روزهای پس از انتخابات با دو موضوع متفاوت روبه‌رو شده است؛ از یک سو، کاهش احتمالی ریسک تعرفه‌ها می‌تواند بخشی از محدودیت عرضه در بازارهای خارج از آمریکا را برطرف کند و از سوی دیگر، نگرانی درباره سرعت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی و چشم‌انداز رشد اقتصادی می‌تواند بر انتظارات تقاضا اثر بگذارد. بلومبرگ در ۴ نوامبر گزارش داد که قراردادهای سه‌ماهه مس در بورس فلزات لندن پس از افت اولیه و کاهش به زیر ۱۴هزار دلار در هر تن، همزمان با بازگشت بازارهای سهام آمریکا و تضعیف دلار دوباره از این سطح عبور کردند. در ۵ نوامبر نیز، رویترز گزارش داد که قیمت قرارداد سه‌ماهه مس در بورس فلزات لندن با ۰.۵درصد افزایش به حدود ۱۴هزار و ۱۰۳ دلار در هر تن رسیده است. همچنین، نگرانی‌های اولیه درباره تاثیر نتیجه انتخابات بر تعرفه‌ها و سرمایه‌گذاری در مراکز داده هوش مصنوعی، با نشانه‌های تقاضای پایدار و محدودیت عرضه در بازارهای خارج از آمریکا تعدیل شده بود.
با این حال، این بهبود دوام چندانی نداشت. بلومبرگ در ۶ نوامبر گزارش داد که قیمت مس بار دیگر تحت فشار قرار گرفته و به پایین‌ترین سطح از ژوئیه رسیده است. نگرانی درباره سخت‌گیری‌های احتمالی بر توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و همچنین ابهام درباره آینده تعرفه‌های وارداتی آمریکا، از عوامل فشار بر بازار بودند. این تحولات نشان می‌دهد که معامله‌گران هنوز درباره پیامدهای اقتصادی و تجاری نتیجه انتخابات به جمع‌بندی نرسیده‌اند و تغییر انتظارات می‌تواند نوسان قیمت را در کوتاه‌مدت تشدید کند.
