سال سرنوشتساز هوش مصنوعی
دنیای اقتصاد: در سال ۲۰۲۶، مدلهای هوش مصنوعی در اینترنت عمومی از کنترل خارج شدند، برخی از دشوارترین مسائل ریاضی را حل کردند و به آمریکا در شناسایی اهداف بمباران در ایران کمک کردند. به نوشته مجله اکونومیست، پیشرفت سریع و ظاهرا توقفناپذیر این فناوری، بحثهای گستردهای درباره چگونگی حفظ کنترل انسان بر هوش مصنوعی، در کنار بهرهگیری از توان خلاقانه آن، به راه انداخته است. در سال ۲۰۲۷، مدلهای هوش مصنوعی بیش از پیش معادلات سیاسی را در آمریکا و دیگر نقاط جهان برهم خواهند زد.
یک موضوع قطعی است: این مدلها قدرتمندتر و فراگیرتر خواهند شد. آنها به دستیاران شخصی تبدیل میشوند و از طرف صاحبان انسانی خود با یکدیگر تعامل خواهند کرد. این روند نگرانیها درباره ایمنی هوش مصنوعی را تشدید میکند؛ از جمله اینکه بازیگران مخرب از این مدلها سوءاستفاده کنند یا این فناوری هنگام گشتوگذار در اینترنت، ناخواسته آسیبهایی به بار آورد. در آمریکا نیز نامزدهایی که سودای شرکت در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ را دارند، مواضع خود را درباره این موضوع روشنتر خواهند کرد.
برخی از چهرههای فعال در صنعت هوش مصنوعی معتقدند پدیده «خودبهبودی بازگشتی» (RSI) ممکن است در سال ۲۰۲۷ از راه برسد. در این فرایند، مدلهای هوش مصنوعی قادر خواهند بود نسخههای پیشرفتهتری از خود بسازند و چرخهای خودتقویتشونده، مثبت یا منفی، به راه بیندازند. این اتفاق ممکن است ناگهانی، پنهانی و بدون هشدار قبلی رخ دهد.
رقابت میان آزمایشگاههای بزرگ هوش مصنوعی آمریکا و نگرانی واشنگتن از ازدستدادن برتری خود در برابر چین، احتمال توقف توسعه این فناوری را بسیار پایین آورده است؛ مگر آنکه فاجعهای رخ دهد. امتناع دولت ترامپ از بررسی معافیتهای ضدانحصار باعث شده شرکتهای هوش مصنوعی نتوانند با یکدیگر هماهنگ شوند و هیچکدام نیز به توقف داوطلبانه فعالیت دیگران اعتماد نداشته باشند. سطح اعتماد میان کشورها حتی از این هم پایینتر است.
بااینحال، اگر خطر خودبهبودی بازگشتی جدی به نظر برسد، شرکتهای آمریکایی ممکن است روند آموزش مدلهای جدید هوش مصنوعی را کند کنند؛ همانطور که در تابستان ۲۰۲۶ و پس از خروج عاملهای هوش مصنوعی از محیطهای ایزوله موسوم به «سندباکس»، برای مدتی چنین کردند. همچنین ممکن است تدابیر ایمنی تازهای، از جمله حسابرسیهای سختگیرانهتر توسط نهادهای مستقل، به اجرا گذاشته شود.
نگرانیهای ایمنی میتواند تحقیقات درباره روشهای جدید راستیآزمایی توافقهای کنترل تسلیحات هوش مصنوعی نیز سرعت ببخشد. برای مثال، یکی از این روشها میتواند نظارت بر نحوه استفاده از تراشهها در مراکز داده خارجی باشد؛ اقدامی که احتمالا هزینهبر خواهد بود.
ملیگرایی در حوزه هوش مصنوعی نیز گسترش پیدا میکند. در ماه سپتامبر، آمریکا ابتدا از در اختیار گذاشتن یک مدل جدید آنتروپیک برای آزمایش در اختیار موسسه امنیت هوش مصنوعی بریتانیا، یکی از مراکز پیشرو جهان در این زمینه، خودداری کرد؛ اما ۱۷روز بعد از تصمیم خود عقب نشست. احتمال دارد مدلهای جدید پیش از انتشار عمومی، با دورههای قرنطینه سختگیرانهتری روبهرو شوند؛ دورههایی که در آن برخی نهادهای دولتی و شرکتهای آمریکایی پیش از سایرین به مدلها دسترسی خواهند داشت. در نتیجه، شکاف میان مدلهای داخلی شرکتها و نسخههایی که در دسترس عموم قرار میگیرند، عمیقتر خواهد شد.
قدرتهای متوسط جهان بیش از گذشته نگران عقبماندن از آمریکا و چین خواهند شد. سهچهارم توان محاسباتی هوش مصنوعی جهان در اختیار آمریکاست، درحالیکه سهم اروپا کمتر از پنج درصد است. بعید به نظر میرسد این فاصله کاهش پیدا کند.
یکی از آزمونهای مهم پیش رو، سرعت اتحادیه اروپا در ساخت حداکثر هفت «ابرکارخانه» هوش مصنوعی خواهد بود. قرار است برندگان مناقصه این پروژهها در سال ۲۰۲۷ معرفی شوند. همچنین ممکن است ائتلاف فناوری مستقل، باشگاهی متشکل از کانادا و آلمان برای تجمیع توان محاسباتی و تقویت همکاریهای هوش مصنوعی، اعضای جدیدی جذب کند.
تراشههای هوش مصنوعی و دیگر قطعات مورد نیاز این صنعت همچنان با کمبود عرضه مواجه خواهند بود. از سوی دیگر، با تبدیلشدن انرژی به یکی از محدودیتهای اصلی توسعه این فناوری در آمریکا و دیگر کشورها، مناطقی که برق ارزانتری دارند، از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس، استرالیا، کانادا و کشورهای شمال اروپا، ممکن است سرمایهگذاریهای بیشتری را جذب کنند.
رونق مدلهای متنباز، چین را زیر فشار میگذارد
وضعیت مدلهای متنباز نیز به یکی از موضوعات مناقشهبرانگیز تبدیل خواهد شد. برخی از این مدلها را میتوان دانلود کرد و بهجای استفاده از سرورهای ابری دوردست، روی رایانههای شخصی اجرا کرد. با ادامه روند فعلی، احتمالا تا پایان سال ۲۰۲۷یا حتی زودتر، مدلهای متنباز که بیشتر مدلهای چینی را نیز شامل میشوند، به سطح توانمندی مدل «مایتوس« (Mythos) شرکت آنتروپیک خواهند رسید؛ مدلی که قابلیتهای پیشرفته آن در ماه ژوئن باعث شد آمریکا محدودیتهای صادراتی جدیدی اعمال کند.
چنین تحولی میتواند دسترسی بازیگران غیرقانونی و مخرب را به دانش پیشرفته در حوزه حملات سایبری و زیستشناسی فراهم کند؛ آن هم بدون محدودیتهای ایمنی که در مدلهای بسته تعبیه شدهاند.
در سال ۲۰۲۶، جاسوسان چینی و گروههای هکری همگی برای انجام فعالیتهای مخرب از مدل کلود (Claude) شرکت آنتروپیک استفاده کردند؛ هرچند در جریان این فعالیتها شناسایی شدند. اما این گروهها میتوانند بهسادگی به سراغ جایگزینهای متنباز بروند.
با گسترش چنین مدلهایی، چین برای اعمال محدودیتهای نظارتی و قانونی تحت فشار قرار خواهد گرفت. دولت ترامپ نیز شرکتها را تحت فشار میگذارد تا مانع از آن شوند که چین با استفاده از روش «تقطیر» (Distillation)، یعنی بهرهگیری از خروجی مدلهای آمریکایی برای بهبود مدلهای دیگر، فناوریهای این کشور را بازتولید و تقویت کند. همچنین در واشنگتن این موضوع بررسی خواهد شد که آیا باید استفاده از هوش مصنوعی متنباز چینی بهطور کامل ممنوع شود یا خیر.
دولتها همچنان از این فناوری برای تقویت توان اطلاعاتی و نظامی خود استفاده خواهند کرد. فناوریهایی که آمریکا در ایران و روسیه و اوکراین به کار گرفتهاند، بهسرعت در دیگر کشورها نیز گسترش پیدا خواهند کرد. در چنین شرایطی، انسانها برای حفظ کنترل بر هوش مصنوعی باید تلاش بسیار بیشتری به خرج دهند.


