دموکرات‌ها مراکز داده را هوا می‌کنند
دنیای اقتصاد - حامد اناری : موج آبی به راه افتاد و حالا مسائلی وجود دارد که باید به آنها پرداخت. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، بحث ساخت مراکز داده را از زمین به مدار زمین کشانده است. در تگزاس، یکی از مهم‌ترین قطب‌های توسعه زیرساخت هوش مصنوعی، نامزدهای دموکرات با مواضع انتقادی درباره گسترش مراکز داده پیروز شدند. چند ساعت پس از مشخص شدن نتایج، ایلان ماسک و گروهی از فعالان صنعت تکنولوژی از ساخت مراکز داده در فضا سخن گفتند. بحث توسعه دیتاسنترها در آمریکا و خصوصا ایالت تگزاس تبدیل به دعوایی پرتنش شده بود و تغییر در ترکیب سیاستگذاران احتمال زیاد بر مساله مراکز داده نیز تاثیر خواهد گذاشت. تلاش برای دور زدن محدودیت‌های احتمالی وضع شده توسط دموکرات‌ها، آیا سبب توسعه دیتاسنترها در فضا می‌شود؟
به گزارش وایرد، ایلان ماسک در ساعات اولیه چهارشنبه، پس از مشخص شدن پیروزی دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان و سنا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مراکز داده در فضا در حال حاضر بسیار جذاب به نظر می‌رسند.» ماسک در انتخابات میان‌دوره‌ای از نامزدهای جمهوری‌خواه حمایت مالی کرده بود و بیش از ۴۰۰میلیون دلار از ثروت خود را در این مسیر هزینه کرد. نامزدهای مورد حمایت او در انتخابات شکست خوردند. همزمان، پیروزی دموکرات‌ها در تگزاس و چند ایالت دیگر، نگرانی بخشی از فعالان جامعه تکنولوژی را درباره آینده پروژه‌های بزرگ دیتاسنترها افزایش داد.
ایده فوق‌العاده ماسک و دوستانش!
بازگشت دموکرات‌ها و پیروزی آنان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا توسعه زیرساخت لازم هوش مصنوعی را با چالش‌هایی مواجه ساخته است. همین سناریوی محتمل سبب شد تا ایلان ماسک به این وضعیت واکنش نشان دهد. سرمایه‌گذاران اقتصاد دیجیتال، پژوهشگران هوش مصنوعی و مدیران شرکت‌های فعال نیز در شبکه‌های اجتماعی از ایده مراکز داده فضایی حمایت کردند. جردن لاسکر، صاحب حساب کاربری کرمیو در ایکس که در دنیای تکنولوژی دنبال‌کنندگان زیادی دارد، این ایده را پس از نتایج انتخابات «فوق‌العاده» توصیف کرد و گفت: «مراکز داده در فضا ایده فوق‌العاده‌ای است و هر کسی که به آنها شک داشت، به اندازه کافی درباره نتایج انتخابات امشب فکر نکرده است.» سوهم مهتا، پژوهشگر بنیاد نوآوری آمریکا، حتی پیشنهاد کرد مراکز داده زیرآبی نیز در کنار نمونه‌های فضایی بررسی شوند. جالب است بدانید که چین در ژوئن ۲۰۲۶ فعالیت مرکزی را آغاز کرد که آن را نخستین مرکز داده زیرآبی جهان با انرژی بادی معرفی کرده است.
دیتاسنترها در فضا؛ آینده‌ای نزدیک‌تر از همیشه
ایده انتقال توان پردازشی به فضا پیش از انتخابات آمریکا نیز در برنامه چند شرکت بزرگ تکنولوژی قرار داشت. گوگل پروژه‌ای پژوهشی با نام سان‌کچر را دنبال می‌کند و اعلام کرده است یکی از ماهواره‌های این پروژه به واحد پردازشی TPU در کلاس مراکز داده مجهز شده است. این تراشه‌ها برای پردازش‌های مرتبط با هوش مصنوعی طراحی شده‌اند.
اسپیس‌ایکس نیز در برنامه استارمایند از هدف خود برای استقرار هزاران ماهواره هوش مصنوعی از اواخر سال۲۰۲۷ خبر داده است. شرکت بلو اوریجین متعلق به جف بزوس هم برای دریافت مجوز پرتاب ۵۰هزار ماهواره از کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا درخواست داده است. این ماهواره‌ها قرار است بخشی از یک سامانه مداری مراکز داده باشند.
شرکت‌های خرد یا نوپای این حوزه نیز در حال آزمایش تکنولوژی هستند. استارکلاد اعلام کرده است که در نوامبر۲۰۲۵ نخستین پردازنده گرافیکی انویدیا H۱۰۰ را به مدار زمین منتقل کرده است. پردازنده‌های گرافیکی از تجهیزات اصلی آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی هستند. انتقال چنین سخت‌افزاری به فضا، امکان اجرای پردازش‌های سنگین خارج از زیرساخت زمینی را مطرح می‌کند.
اگرچه باید توجه داشت که میان استقرار یک پردازنده در مدار و ساخت یک مرکز داده تجاری فاصله زیادی وجود دارد. گزارش وایرد هم به مشکلات اقتصادی این ایده اشاره می‌کند. با وجود امکان‌پذیر بودن از نظر فنی، واقعیت‌های مراکز داده در مدار دشوار است. از جمله اینکه مراکز داده فضایی بسیار گران‌تر از مراکز زمینی هستند، نمی‌توانند به مقیاس بسیار بزرگ برسند و هزینه ساخت و انتقال تجهیزات به فضا از هزینه ایجاد زیرساخت زمینی بیشتر است. وابستگی به پرتاب ماهواره نیز ریسک عملیاتی پروژه را افزایش می‌دهد و درنهایت هر اختلال در فرآیند پرتاب یا فعالیت ماهواره می‌تواند دسترسی به تجهیزات پردازشی را تحت‌تاثیر قرار دهد.
نقش دیتاسنترها در باخت جمهوری‌خواهان
کارشناسان به وایرد گفته‌اند که تغییر رهبری می‌تواند به برخی تغییرات واقعی در این صنعت منجر شود. نگرانی فعالان دنیای تکنولوژی و دقیقا هوش مصنوعی از نتایج انتخابات، تا حد زیادی به شرایط سیاسی تگزاس مربوط است. این ایالت طی سال‌های اخیر به یکی از مراکز اصلی توسعه زیرساخت‌های داده در آمریکا تبدیل شده و حضور اسپیس‌ایکس و شرکت‌های بزرگ نیز بر اهمیت آن افزوده است. مصرف برق و آب مراکز داده، استفاده از زمین و آثار زیست‌محیطی پروژه‌ها از موضوعات مورد اختلاف میان شرکت‌ها و جوامع محلی بوده است.
اگرچه دموکرات‌ها کنترل مجلس نمایندگان تگزاس را در دست خواهند داشت، جمهوری‌خواهان همچنان کنترل سنای این ایالت را دارند. باید در نظر داشت که پیروزی دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان می‌تواند مسیر بررسی مقررات جدید را تغییر دهد. رابرت پترسون، استاد برنامه‌ریزی محیط‌زیست و کاربری زمین در دانشگاه تگزاس در آستین، به وایرد گفته است این تقسیم قدرت احتمال تصویب سریع برخی تغییرات را کاهش می‌دهد.
آدریان شلی، مدیر دفتر تگزاس سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان پابلیک سیتیزن، معتقد است فرماندار ایالت نیز می‌تواند در کوتاه‌مدت بر سیاست‌های مرتبط با مراکز داده اثر بگذارد. او در این رابطه گفت: «مجلس قانون‌گذاری احتمالا جایی خواهد بود که سیاست‌های تاثیرگذار مانند تخصیص مجدد منابع آژانس‌های ایالتی در آن بررسی می‌شود» و تاکید داشت که صدور فرمان اجرایی یا درخواست کناره‌گیری مقام‌های منصوب‌شده در نهادهای دولتی از جمله ابزارهای در اختیار فرماندار است.
به‌گفته شلی، این آژانس‌های نظارتی مانند کمیسیون کیفیت محیط‌زیست تگزاس، کمیسیون خدمات عمومی و هیات توسعه آب تگزاس اختیار جریمه کردن برای نقض قوانین ایالتی یا در موارد شدید، لغو مجوز پروژه‌هایی مانند مراکز داده را دارند. اما پترسون اشاره دارد که توسعه‌دهندگان تگزاسی از حقوقی ویژه و قوی برخوردارند که شرایط پروژه‌هایشان را از لحظه تایید مجوز محافظت می‌کند، حتی اگر ساخت‌وساز هنوز آغاز نشده باشد.
دعوا بر سر توسعه دیتاسنترها چگونه حل خواهد شد؟
یکی دیگر از راه‌های میان‌مدت برای تغییر شکل صنعت مراکز داده تگزاس می‌تواند اعطای قدرت بیشتر به شهرستان‌ها باشد. به گفته پترسون، نزدیک به نیمی از مراکز داده تگزاس در مناطق خارج از محدوده شهرها قرار دارند. این پروژه‌ها از مقررات مربوط به کاربری زمین و منطقه‌بندی شهری فاصله دارند و نظارت محلی بر آنها دشوارتر است.
برخلاف سایر ایالت‌ها، به عقیده پترسون، شهرستان‌های تگزاس از اختیارات اجرایی محدودی برخوردارند. بر اساس قانون ایالتی دیلون، شهرستان‌ها فقط در حوزه‌هایی اختیار دارند که به‌طور مشخص توسط ایالت به آنها واگذار شده است. مثلا درباره دسترسی به جاده‌های محلی یا ساخت‌وساز در مناطق سیل‌خیز اختیارهایی دارند، اما قدرت منطقه‌بندی زمین برای کنترل محل احداث مراکز داده در اختیارشان نیست.
پترسون معتقد است دادستان کل جدید ایالت می‌تواند از طریق تغییر مفاد راهنمای دوسالانه اختیارات شهرستان‌ها، مسیر تازه‌ای برای نظارت محلی ایجاد کند. قانون‌گذاران نیز می‌توانند طرحی برای اعطای اختیارات محدود منطقه‌بندی به شهرستان‌ها ارائه دهند. مخالفت با گسترش مراکز داده در تگزاس از حمایت بخشی از رای‌دهندگان هر دو حزب برخوردار است و همین موضوع امکان توافق سیاسی بر سر برخی محدودیت‌ها را افزایش می‌دهد.
شلی در گفت‌وگو با وایرد، مراکز داده را یکی از عوامل تعیین‌کننده موج پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات اخیر توصیف کرده است. او همچنین به تمایل اندک شرکت‌های فعال در این صنعت برای مذاکره با قانون‌گذاران ایالتی و رهبران محلی اشاره می‌کند. فصل قانون‌گذاری پیش‌رو مشخص خواهد کرد که آیا این شرکت‌ها برای ادامه توسعه پروژه‌های خود به توافق‌های تازه با نهادهای محلی نیاز پیدا می‌کنند یا خیر.
برای شرکت‌هایی که‌میلیاردها دلار در زیرساخت هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کنند، محل استقرار مراکز داده مستقیما با هزینه برق، دسترسی به آب، مجوزهای ساخت و ثبات مقررات ارتباط دارد. مدار زمین از نظر فنی امکان استقرار تجهیزات پردازشی را فراهم کرده است، اما هزینه پرتاب و محدودیت توسعه ظرفیت، اقتصاد این پروژه‌ها را با ابهام روبه‌رو می‌کند.
