اختلالهای جوی در شیلی، نقش متغیرهای اقلیمی در آینده صنعت معدن را برجسته کرده است
چشمانداز توفانی بازار مس
توفان مرگبار در شیلی، فعالیت معادن مس را مختل کرده و نگرانیها درباره توانایی صنعت معدن در تامین فلز مورد نیاز در عصر هوش مصنوعی را افزایش داده است. رونق بازار فلزات در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری به معادن مرتفع و قدیمی وابسته است؛ معادنی که بهدلیل قرار گرفتن در مناطق کوهستانی، در برابر نوسانات فزاینده آبوهوایی آسیبپذیرتر هستند. بر اساس نمودار، تولید مس شیلی تا سال۲۰۳۵ روندی کاهشی خواهد داشت؛ موضوعی که میتواند ریسک کمبود عرضه در بازار جهانی مس را افزایش دهد.
ریسک اقلیم در بازار فلزات
هفته گذشته شرکت کانادایی «لوندین» عملیات خود را در معدن مس ـ مولیبدن «کاسرونس» در منطقه آتاکامای شیلی متوقف کرد. بارش سنگین برف در این منطقه باعث اختلال در تامین برق و توقف فعالیت معدن شد. همزمان شرکت «آنتوفاگاستا» نیز استخراج و فرآوری در معدن «لوس پلامبرس» را برای چند روز به حالت تعلیق درآورد. به گزارش فایننشالتایمز، شرکت معدنی «باریک» نیز روز شنبه اعلام کرد که پس از «چند روز دشوار ناشی از شرایط جوی نامساعد»، کارکنان خود را با استفاده از بالگرد از یک اردوگاه معدنی در شمال شیلی به منطقهای امن منتقل کرده است. این شرایط جوی نامساعد علاوه بر بارش سنگین برف در ارتفاعات، موجب وقوع سیلابهای ناگهانی نیز شد.
بسیاری از بزرگترین معادن مس جهان در ارتفاعات رشتهکوه آند قرار گرفتهاند و توفان اخیر نشان داد این معادن تا چه اندازه در برابر رویدادهای شدید اقلیمی آسیبپذیر هستند. به گفته مقامهای شیلی، این توفان تاکنون دستکم ۱۳قربانی بر جای گذاشته است. بارش برف همچنین بخشی از فعالیتهای شرکت دولتی کودلکو، بزرگترین تولیدکننده مس جهان را تحت تاثیر قرار داد. در نتیجه، عملیات در برخی معادن مهم این شرکت از جمله «ال تنینته» بهطور موقت متوقف شد. در همین حال مدیران شرکتهای بزرگ معدنی از جمله آنگلو امریکن و بیاچپی نیز وضعیت را به دقت زیر نظر دارند و در ارتباط مستمر با مقامهای شیلی هستند.
اهمیت این اختلالها فراتر از یک حادثه محلی است. مس یکی از مهمترین فلزات مورد نیاز اقتصاد جهانی به شمار میرود و نقشی کلیدی در توسعه شبکههای برق، انرژیهای تجدیدپذیر، خودروهای برقی و مراکز دادهای ایفا میکند که زیرساخت اصلی فناوری هوش مصنوعی را تشکیل میدهند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که بازار جهانی مس در دهههای آینده با کمبود فزاینده عرضه روبهرو خواهد شد. از نگاه آنها، تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش فراوانی رویدادهای شدید جوی میتواند وقوع شوکهای عرضه را به پدیدهای رایجتر تبدیل کند. در همین راستا یک تحلیلگر موسسه استوناکس، با اشاره به کاهش ذخایر مس در شبکه جهانی انبارهای بورس فلزات لندن، معتقد است، ریسکهای جدید عرضه، از جمله اختلالهای اخیر در شیلی، تنها بر شدت نوسانات قیمت مس خواهد افزود.
همزمان بنیانگذار شرکت ویلدمور، معتقد است سرمایهگذاران معدنی بیش از گذشته در تلاش هستند تا اثر ریسکهای فیزیکی ناشی از تغییرات اقلیمی را بر تولید، جریان نقدی، هزینههای بیمه و ارزش داراییهای معدنی ارزیابی کنند. به گفته وی، در کشوری مانند شیلی که جایگاهی محوری در بازار جهانی مس دارد، حتی وقفههای کوتاهمدت در تولید نیز میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای بازارهای کالایی به همراه داشته باشد. اگرچه شرکتهای معدنی معمولا بخشی از اختلالهای ناشی از شرایط آبوهوایی را در برنامهریزیهای خود لحاظ میکنند، اما تغییر الگوهای اقلیمی باعث شده پیشبینی این ریسکها بیش از گذشته دشوار شود. توفان اخیر شیلی در حالی رخ داده که در برخی مناطق این کشور وضعیت اضطراری اعلام شده است. این حادثه تنها چند روز پس از آن اتفاق افتاد که شرکتهایی از جمله بیاچپی نسبت به کاهش تولید مس هشدار داده بودند. دلیل اصلی این نگرانی، عمر طولانی بسیاری از معادن بزرگ جهان و کاهش تدریجی عیار ذخایر آنهاست؛ موضوعی که استخراج این فلز را دشوارتر و پرهزینهتر میکند.
در چنین شرایطی، توفان شیلی را میتوان نشانهای از چالش بزرگتری دانست که صنعت معدن جهان با آن مواجه است؛ چالشی که از یکسو به افزایش سریع تقاضا برای مس در عصر هوش مصنوعی و گذار انرژی مربوط میشود و از سوی دیگر، به محدودیتهای فزاینده عرضه ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش کیفیت ذخایر معدنی و افزایش ریسکهای عملیاتی گره خورده است. همچنین برآوردهای موسسه پژوهشی «بنچمارک مینرال» حکایت از آن دارد که تولید مس شیلی در سالهای آینده با روندی نزولی مواجه خواهد شد. دلایل متعددی را برای این روند نزولی میتوان بیان کرد که از جمله مهمترین آنها باید به افت عیار ذخایر مس این کشور، محدودیتهای زیستمحیطی و افزایش ریسکهای اقلیمی اشاره کرد.
حساسیت بازار مس به اختلال عرضه
این حادثه از آن جهت اهمیت دارد که بر اساس اطلاعات آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، قیمت جهانی مس در سال۲۰۲۵ بهشدت افزایش یافت و در اوایل۲۰۲۶ به رکورد تاریخی خود رسید؛ بهگونهای که در ماه مه از مرز ۱۴هزار دلار در هر تن عبور کرد. این جهش قیمت در شرایطی رخ داد که بازار همچنان نسبت به هرگونه اختلال در عرضه بسیار حساس باقی مانده است.
همزمان، تقاضا برای مس با سرعتی بسیار بالاتر از سایر فلزات پایه رشد کرده و بخش عمده این رشد از سوی صنایع انرژی، شبکههای برق، انرژیهای تجدیدپذیر و زیرساختهای مرتبط با فناوریهای پیشرفته تامین شده است. در سال۲۰۲۵ حدود ۷۵درصد از افزایش تقاضای مواد معدنی کلیدی انرژی، از جمله مس، به همین بخشها مربوط میشد؛ روندی که با گسترش مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی همچنان تقویت خواهد شد. با وجود این تقاضای قوی، هزینههای ذوب و پالایش مس (TC/RC) به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده و قراردادهای سالانه۲۰۲۶ روی صفر دلار بسته شده است. کمبود کنسانتره و افزایش ظرفیت ذوب در چین، فشار مضاعفی بر زنجیره تامین وارد کرده و هرگونه آسیب به معادن بزرگ مس، بهویژه در شیلی، میتواند بهسرعت تعادل شکننده بازار را بر هم بزند.
اهمیت فلز سرخ در صنایع راهبردی
بررسی میانگین ماهانه قیمت نقدی مس در بورس فلزات لندن طی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ از تداوم روند صعودی بهای این فلز حکایت دارد. در سال۲۰۲۵، بالاترین میانگین قیمت ماهانه مس در ماه دسامبر و در سطح ۱۱هزار و ۸۰۳دلار به ازای هر تن ثبت شد. این در حالی است که تنها در ۷ماه نخست سال۲۰۲۶، رکورد جدیدی به ثبت رسیده و میانگین قیمت ماه ژوئیه به ۱۳هزار و ۵۷۵دلار به ازای هر تن رسیده است؛ رقمی که بیانگر تشدید فشارهای تقاضا و محدودیتهای عرضه در بازار جهانی است.
مس امروز به یکی از راهبردیترین مواد اولیه اقتصاد جهان تبدیل شده است. توسعه شبکههای انتقال برق، گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، رشد تولید خودروهای برقی و بهویژه توسعه مراکز داده که زیرساخت اصلی هوش مصنوعی را تشکیل میدهند، همگی وابستگی فزایندهای به این فلز دارند. از این رو، هرگونه اختلال در عرضه مس میتواند فراتر از صنعت معدن، زنجیرههای صنعتی و فناوری جهان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
کارشناسان مجموعهای از عوامل را در جهش قیمت مس طی سال جاری میلادی موثر میدانند؛ از رشد تقاضای ناشی از توسعه هوش مصنوعی، مراکز داده، خودروهای برقی و انرژیهای پاک گرفته تا افت تولید و کاهش عیار معادن بزرگ، نگرانی از کسری عرضه در سالهای آینده، اختلالهای اقلیمی و عملیاتی نظیر وقفه در فعالیت معادن شیلی، افزایش تنشهای ژئوپلیتیک و ریسکهای تجاری، رشد هزینه انرژی در سایه درگیریهای منطقهای و ورود سرمایههای سفتهبازانه به بازار فلزات. در این میان، اختلال اخیر در معادن شیلی تنها یک حادثه مقطعی نبود، بلکه نشانهای از پررنگتر شدن ریسک اقلیمی در بازار جهانی مس به شمار میرود؛ ریسکی که میتواند در کنار محدودیتهای ساختاری عرضه، به یکی از عوامل تعیینکننده روند قیمت این فلز راهبردی در سالهای آینده تبدیل شود.
