ساختمان‌ها در کشور تا چه میزان اقتصادی و بهینه ساخته می‌شوند؟ هزینه ساخت یک مترمربع ساختمان استاندارد در کشور ما چقدر است و این هزینه با توجه به شاخصه‌های اقتصادی و در مقایسه با سایر کشورها، گران محسوب می‌شود یا ارزان؟ ساختمان‌ها تا چه میزان منطبق بر اصول فنی و استانداردها ساخته می‌شوند تا مانند هر کالای استانداردی تا مدتی معین پس از شروع استفاده بی‌نیاز از دوباره‌کاری و هزینه تعمیرات باشند؟ برای تامین موارد فوق در کشور ما سه دهه است که مجموعه مقررات ملی ساختمان تدوین و برای کلیه ساخت‌و‌سازها الزام شده است. مقررات ملی ساختمان مجموعه اصول و قواعد فنی و ترتیب کنترل اجرای آنها است که باید در طراحی، محاسبه، اجرا، بهره‌برداری و نگهداری ساختمان‌ها در جهت تامین ایمنی، بهداشت، بهره‌دهی مناسب، آسایش، صرفه‌اقتصادی، حفاظت محیط‌زیست و صرفه‌جویی در مصرف انرژی و حفظ سرمایه‌های ملی رعایت شود. این اصول براساس ماده‌۳۳ قانون نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان به‌وسیله وزارت راه و شهرسازی تدوین می‌شود و براساس ماده۳۴ بر عهده تمامی سازمان‌ها و اشخاص از شهرداری‌ها و سایر مراجع صدور پروانه و کنترل و نظارت بر اجرای ساختمان و امور شهرسازی، مجریان ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی، صاحبان حرفه‌های مهندسی، مالکان و کارفرمایان است که این مقررات را رعایت کنند.  در مجموعه وزارت راه و شهرسازی، شورای تدوین مقررات ملی ساختمان و کمیته‌های تخصصی متشکل از استادان و صاحب‌نظران برجسته کشور تهیه مقررات فوق را برعهده دارند و آیین‌نامه اجرایی ماده‌۳۳ قانون و مبحث دوم مقررات ملی با موضوع نظامات اداری مسوولیت اشخاص، نحوه احراز صلاحیت شاغلان، گردش کارها و نحوه اجرای ضوابط را مشخص کرده است.

برای یافتن پرسش‌های این یادداشت که ساخت و سازهای شهری چه میزان واجد ویژگی‌های کیفی هستند ابتدا باید بررسی شود که مقررات ملی ساختمان، مفاد و محتوای آنها و ضوابط موجود تا چه میزان تکافوی این مهم را می‌دهد؟ مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی از جمله مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی با مجموعه وسیعی از نیروهای متخصص و امکانات فنی در کشور وجود دارد و سال‌هاست که به فعالیت مشغول است و می‌تواند پاسخگوی این پرسش باشد. بررسی بعدی برای یافتن پرسش‌های نخست بررسی میزان دانش، تجربه و صلاحیت مجریان ضوابط فنی شامل مهندسان و سایر شاغلان این عرصه و بررسی نحوه ارزیابی و احراز‌صلاحیت ایشان است که البته طبق قانون برای مهندسان و کاردان‌ها توسط وزارت راه و شهرسازی و برای کارگران توسط وزارت کار صورت می‌گیرد. بررسی این مرحله نیز می‌تواند توسط مراکز تحقیقاتی و در راس آنها مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار انجام پذیرد. (البته اگر وابستگی این دو مرکز، اولی به وزارت راه و شهرسازی و دومی به وزارت کار به آنها اجازه نقد و احیانا نکوهش اقدامات را بدهد!) بررسی بعدی، بررسی میزان حضور متخصصان و رعایت گردش کارها برای تامین کیفیت در ساخت و سازها است که علاوه بر انجام تحقیقات علمی با مشاهدات میدانی و حضور و فعالیت در این عرصه نیز قابل‌درک و دریافت است. ساختمان‌های باکیفیت با لحاظ و تحقق هر سه این مراحل از تدوین درست و مناسب مقررات فنی، احراز‌صلاحیت درست و مناسب متخصصان و سپردن کار و انجام عملیات اجرایی توسط ایشان در ساخت و سازها حاصل می‌شود. درست است که از روی بخت و اقبال تا به حال زلزله بزرگ و شدیدی آن‌چنان‌که الزامات فنی مقررات ملی برای ایستادگی و عدم تلفات‌جانی ساختمان‌ها در برابر آنها تدوین می‌شود در چند دهه اخیر در شهرهای بزرگ کشور که محل اصلی ساخت و سازها براساس مقررات بوده اتفاق نیفتاده تا محکی برای درستی فرآیند و اقدامات انجام‌شده باشد، اما با انجام بررسی‌های مذکور می‌توان دریافت که ساختمان‌ها تا چه میزان واجد ویژگی‌ها و الزامات کیفی هستند. هرچند به غیر از معیار استحکام در برابر شدیدترین نیروها، وضعیت سایر معیارهای کیفی از جمله آسایش و بهره‌دهی مناسب و صرفه اقتصادی مشخص است و دست‌کم در مورد سوم بررسی‌ها و براساس آنچه با مشاهدات میدانی حاصل می‌شود به‌طور قطع می‌توان اظهار کرد که اکثر ساخت و سازهای شهری از حضور متخصصان فنی و اجرایی، سازندگان ذی‌صلاح و پیمانکاران و کارگران ماهر خالی هستند. از این‌رو به‌نظر می‌رسد وضعیت استحکام اکثر ساختمان‌های شهری در برابر زلزله‌های شدید نیز از پیش روشن است.

این مطلب برایم مفید است
10 نفر این پست را پسندیده اند