«یل» زیر سایه «پوست شیر»

«یل» داستانی جنایی را در دهه ۱۳۵۰ و در روستایی دورافتاده روایت می‌کند. ماجرا با ربوده‌شدن یک دختربچه آغاز می‌شود و به‌تدریج با کشف قتل دختران جوان، ابعاد پیچیده‌تری پیدا می‌کند. ورود یک کارآگاه برای بررسی پرونده، مناسبات ظاهرا آرام روستا را به هم می‌ریزد و رازهایی را آشکار می‌کند که در روابط خانوادگی و اجتماعی اهالی پنهان مانده‌اند. 

«یل» از ظرفیت مناسبی برای ایجاد تعلیق برخوردار است. تعدد شخصیت‌ها، روابط خانوادگی و رفاقت‌های قدیمی و قرار گرفتن یک چهره معتبر روستایی در معرض سوءظن، امکان شکل‌گیری چند خط داستانی را فراهم می‌کند. بااین‌حال، این ظرفیت زمانی به نتیجه می‌رسد که هر شخصیت منطق و انگیزه مستقل خود را داشته باشد. نکته مهم دیگر، پرهیز از غافلگیری‌های صرفا نمایشی است. 

یکی از آسیب‌های رایج در سریال‌های جنایی، تلاش برای شگفت‌زده کردن مخاطب به هر قیمت است؛ به‌گونه‌ای که گاهی منطق شخصیت‌ها قربانی پیچیده‌تر شدن معما می‌شود. مخاطب امروز شبکه نمایش خانگی با الگوهای مختلف داستان‌گویی جنایی آشناست و صرفا با مخفی نگه داشتن هویت قاتل نمی‌توان او را تا پایان همراه کرد. آنچه اهمیت دارد، منطقی بودن مسیر کشف حقیقت و قابل‌باور بودن رفتار شخصیت‌هاست. از این منظر، «یل» باید بتواند میان معمای جنایی و درام انسانی تعادل برقرار کند. قتل‌ها نقطه آغاز داستان هستند، اما آنچه می‌تواند به مجموعه عمق ببخشد، واکنش آدم‌ها به این جنایت‌هاست؛ آدم‌هایی که ممکن است در ظاهر به یکدیگر اعتماد داشته باشند، اما در خلوت خود رازهایی را پنهان کرده باشند. 

یکی از انتخاب‌های مهم سازندگان، انتقال داستان به فضای روستایی و تاریخی است. این انتخاب می‌توانست فرصتی برای خلق یک درام اجتماعی متفاوت باشد؛ روستایی که مناسبات سنتی، آبرو، رفاقت و روابط خانوادگی در آن نقشی تعیین‌کننده دارند. در چنین فضایی، جنایت صرفا یک اتفاق فردی نیست، بلکه اعتماد میان اعضای یک جامعه کوچک را از بین می‌برد. بااین‌حال، بازسازی فضای تاریخی یکی از چالش‌های مجموعه است. 

در برخی نقدهای منتشرشده درباره قسمت‌های ابتدایی، به ضعف در باورپذیری فضای دهه ۱۳۵۰ و شتاب‌زدگی در معرفی شخصیت‌ها اشاره شده است. مساله این است که بازسازی یک دوره تاریخی فقط با طراحی لباس و صحنه محقق نمی‌شود؛ رفتار شخصیت‌ها، روابط اجتماعی و شیوه مواجهه آنها با اتفاقات نیز باید با زمان داستان تناسب داشته باشد. اما مهم‌ترین انتقادی که درباره «یل» مطرح شده، شباهت آن به «پوست شیر» است. در هر دو مجموعه، جنایت علیه دختران و پیامدهای عاطفی آن، موتور اصلی داستان را شکل می‌دهد. 

در «پوست شیر» با پدری مواجه بودیم که برای یافتن حقیقت و کشف سرنوشت دخترش تلاش می‌کرد و در «یل» نیز بار دیگر جنایت، خانواده و روابط عاطفی را درگیر بحرانی بزرگ می‌کند. البته تکرار دغدغه‌های مشترک لزوما به معنای تکرار یک اثر نیست. مساله زمانی جدی می‌شود که مخاطب احساس کند سازندگان همان الگوی روایی قبلی را با تغییر زمان و مکان بازتولید کرده‌اند. «یل» برای فاصله گرفتن از «پوست شیر» به شخصیت‌هایی مستقل و روایتی نیاز دارد که فراتر از معمای قتل حرکت کند. 

در این میان ترکیب بازیگران مجموعه مورد توجه قرار گرفته است. حضور نوید محمدزاده، میلاد کی‌مرام، حسین یاری، پردیس احمدیه و بابک حمیدیان ترکیب قابل‌توجهی ایجاد کرده است. میلاد کی‌مرام در نقش سهراب باید تصویری از مردی قدرتمند و صاحب اعتبار ارائه دهد که در مواجهه با بحران، آسیب‌پذیری‌هایش نیز آشکار می‌شود. نوید محمدزاده نیز در نقش کارآگاه، بار اصلی پیشبرد معمای جنایی را بر دوش دارد. بااین‌حال، حضور بازیگران شناخته‌شده زمانی به امتیاز واقعی تبدیل می‌شود که شخصیت‌ها از کلیشه‌های آشنای ژانر فاصله بگیرند. 

تا اینجا که پنج قسمت از این مجموعه پخش شده مهم‌ترین پرسش این است که آیا سازندگان می‌توانند از یک داستان قتل، روایتی درباره جامعه، اخلاق، آبرو و معنای پهلوانی بسازند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، مجموعه می‌تواند از سایه «پوست شیر» بیرون بیاید و جایگاه مستقلی پیدا کند. در غیر این صورت، احتمال دارد مخاطب آن را بیشتر به‌عنوان تکرار تجربه قبلی سازندگان به خاطر بسپارد تا اثری با هویت روایی تازه. «یل» در شروع، با انتخاب فضای متفاوت و شخصیت محوری سهراب، نشانه‌هایی از ظرفیت‌های تازه را عرضه می‌کند. اما قضاوت نهایی درباره کیفیت آن به چگونگی گسترش روابط، پیشرفت معما و سرانجام شخصیت‌ها وابسته است و هنوز پخش این مجموعه به نیمه هم نرسیده است.