برندگان و بازندگان قطع روابط اقتصادی چین و آمریکا چه کشورهایی هستند؟
شبیهسازی تجارت با تعرفه ۱۰۰۰ درصدی
به نقل از روزنامه ساوتچاینا مورنینگپست، نویسندگان این مطالعه در این باره میگویند: این چرخش مطلوب از آنجا سرچشمه میگیرد که این کشورها در جریان بازآرایی زنجیرههای تامین جهانی، توانستهاند موقعیت خود را تثبیت کنند و بخش بزرگی از جریان تولید و بازرگانی را که پیشتر در انحصار دادوستد میان پکن و واشنگتن بود، به سوی خود جذب کنند. با این حال، در دل این یافتهها هشداری کلیدی نیز نهفته است: سود ناشی از این منازعه برای دیگر بازیگران، بسیار شکننده و ناپایدار است. به بیان روشنتر، اگر این اقتصادهای میانجی در ادامه زیر فشارها ناگزیر شوند شریانهای تجاری خود را با چین نیز قطع کنند، این رفاه نوپا دیری نخواهد پایید و دستاوردهای کوتاهمدت آنها بهسرعت جای خود را به خسرانی بزرگ خواهد داد.
این پژوهش که حاصل همکاری پژوهشگرانی از «موسسه زمینشناسی گوانگژو» و «مدرسه بینالمللی کسبوکار منطقه خلیج در دانشگاه نرمال پکن» است، در نشریه علمی و معتبر «اقتصاد جنوب چین» منتشر شده است. پژوهشگران برای سنجش اثرات اقتصاد کلان ناشی از سیاستهای تهاجمی تعرفهای، تکانههای گوناگون ناشی از گسست اقتصادی را شبیهسازی کردهاند. در این میان، «گسست تمامعیار» وضعیتی فرضی و رادیکال تعریف شده که بر مبنای آن، دو کشور تعرفههای سنگین ۱۰ هزار درصدی علیه یکدیگر اعمال میکنند؛ اقدامی بازدارنده که عملا شریان دادوستد دوجانبه را مسدود میسازد. خروجی این مدل نشان میدهد هرچند متارکه اقتصادی میان واشنگتن و پکن افول محسوس رفاه هر دو غول صنعتی را رقم میزند، اما دستکم در کوتاهمدت فرصتهایی بیبدیل پیش روی سایر کشورها میگذارد؛ بهگونهای که کشورهایی نظیر کامبوج، ویتنام، بنگلادش و مکزیک، بیشترین سهم را از سفره این دگرگونی در تجارت جهانی خواهند برد.
برندگان شکننده در بازی بزرگان
بر اساس این گزارش، ویتنام در صف نخست برندگان این هماورد بزرگ تجاری ایستاده است؛ کشوری که به پشتوانه نیروی کار ارزان و رشد پرشتاب ظرفیتهای صنعتی خود، بخت بالایی برای کسب سودی سرشار دارد. نویسندگان معتقدند رمز این کامیابی در چابکی هانوی نهفته است؛ کشوری که توانسته با مهارت، بخشی از سفارشهای بینالمللی و خطوط تولیدی را که تا پیش از این در تصرف کارخانههای چینی بود، به سوی خود بکشاند.
درباره مکزیک نیز جایگاه برجسته این کشور در جغرافیای سیاسی، همسایگی دیواربه دیوار با ایالات متحده و عضویت در پیمان تجارت آزاد میان آمریکا، مکزیک و کانادا، عوامل اصلی این جهش اقتصادی ارزیابی شدهاند؛ امتیازهایی کمنظیر که به مکزیک امکان میدهد موج «انتقال خطوط تولید به کشورهای همسایه» و بازگشت فعالیتهای صنعتی به پهنه آمریکای شمالی را با کارآمدی بسیار بیشتری جذب کند. با این حال، نتایج این بررسی زنگ خطری آشکار را نیز به صدا درمیآورد؛ اینکه سودآوری امروز این کشورها دوامی نخواهد داشت، اگر فردا ناگزیر به قطع شریانهای اقتصادی خود با پکن شوند.
در چنان سناریویی، این برندگان نوپا خود در صف نخست قربانیان و آسیبپذیرترین اقتصادهای جهان جای خواهند گرفت. پژوهشگران در واکاوی موقعیت ویتنام نشان میدهند که اقتصاد این کشور پیوندی جداییناپذیر با شبکه تولید شرق آسیا به محوریت چین دارد؛ پیوندی چنان ریشهدار که صنایع پیشران و صادراتی هانوی، بهویژه در بخش الکترونیک و نساجی، نفس تولید خود را به کالاهای واسطهای وارداتی از چین گره زدهاند. از این رو، هرگونه گسست از پکن، این شریانهای حیاتی را خواهد برید و «ضربهای سهمگین و جبرانناپذیر» بر پیکره صنعت و تولید ویتنام فرود خواهد آورد. پژوهشگران در بخش دیگری از این مطالعه بررسی کردند که اگر تجارت چین با سایر شرکای بزرگش مثل اتحادیه اروپا، ژاپن، کرهجنوبی و کشورهای جنوبشرق آسیا (آسهآن) نیز کاملا قطع شود، چه اتفاقی خواهد افتاد.
نتایج نشان داد که سنگینترین خسارت اقتصادی زمانی رخ میدهد که رابطه تجاری میان چین و اتحادیه اروپا از بین برود. به گفته اقتصاددانان، دلیل این موضوع وابستگی شدید و دوسویه این دو قدرت به یکدیگر است؛ چرا که اروپا و چین، بهویژه در تامین فناوریهای پیشرفته، تجهیزات و ماشینآلات کارخانهای، وابستگی عمیقی به هم دارند و جایگزین کردن یکدیگر برایشان بسیار دشوار است. در سوی مقابل، این مدل نشان میدهد که چین قادر است دستکم بخشی از تکانه سنگین گسست از آمریکا را مهار کند؛ به این صورت که پکن میتواند اقلام وارداتی از مبدأ ایالات متحده بهویژه محصولات کشاورزی، نهادههای انرژی و کالاهای استاندارد صنعتی را از طریق تقویت تولید داخلی یا جایگزینی با دیگر تامینکنندگان جهانی تامین کرده و به این ترتیب، شدت شوک وارده به اقتصاد خود را خنثی سازد.
چین پس از ایالات متحده، دومین شریک تجاری بزرگ اتحادیه اروپا بهشمار میرود؛ با این حال، مناسبات دیرینه میان پکن و بروکسل این روزها زیر سایه سنگین تنشهای بازرگانی، رقابتهای فزاینده اقتصادی و اصطکاکهای ژئوپلیتیک به تیرگی گراییده است. در همین راستا، بهتازگی هیأتی از کمیسیون اروپا برای انجام گفتوگوهایی فشرده با مقامات چینی راهی پکن شده است؛ رایزنیهایی نفسگیر در بزنگاهی حساس که هدف آن، دستیابی به راهکاری دیپلماتیک برای مهار تنشها و جلوگیری از شعلهور شدن آتش یک جنگ تجاری تمامعیار، پیش از فرارسیدن ضربالاجل تعیینشده از سوی بروکسل در ماه اکتبر است.
