«دنیای اقتصاد» پاسخ میدهد؛ چرا قطعیهای برق در نقاط مختلف کشور افزایش یافته است؟
آغاز خاموشیهای تابستانی
فاطمه صالحی: با نزدیک شدن به روزهای پایانی تیرماه، گزارشهای متعددی از قطعی برق در نقاط مختلف کشور منتشر شده است؛ قطعیهایی که به نظر میرسد در روزهای اخیر نسبت به هفتههای گذشته فراگیرتر شدهاند. این در حالی است که وزارت نیرو اعلام کرده خاموشیهای اخیر، برنامهریزیشده نبوده و در نتیجه بروز اختلالها و حوادث در شبکه برق رخ داده است. با این حال، همزمانی افزایش این قطعیها با اوجگیری دمای هوا، بار دیگر موضوع ناترازی برق و توان شبکه در پاسخگویی به رشد مصرف را به کانون توجه آورده است.
گرمای هوا در روزهای اخیر به سطحی رسیده که مصرف وسایل سرمایشی را به طور قابلتوجهی افزایش داده و فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کرده است. از سوی دیگر، اگرچه طی یک سال گذشته ظرفیت نیروگاههای خورشیدی افزایش یافته و بخشی از نیروگاهها نیز پس از تعمیرات به مدار بازگشتهاند، اما کارشناسان معتقدند رشد تقاضای برق، محدودیت تولید، کمبود سوخت نیروگاههای حرارتی و مشکلات ساختاری اقتصاد برق همچنان پابرجاست. در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود که آیا افزایش خاموشیهای روزهای اخیر تنها نتیجه موج گرما و افزایش ناگهانی مصرف است یا ریشه آن را باید در ناترازی مزمن صنعت برق جستوجو کرد. همچنین، با ادامه تابستان چه چشماندازی پیش روی شبکه برق قرار دارد و چه راهکارهایی میتواند از تکرار این وضعیت جلوگیری کند. «دنیای اقتصاد» در گفتوگو با مدیران و کارشناسان صنعت برق، به بررسی ابعاد این موضوع پرداخته است.
تغییر شیوه اطلاعرسانی خاموشیها
در شرایطی که گزارشهایی از خاموشیهای بدون اطلاع قبلی در برخی مناطق منتشر شده است، مدیرعامل توانیر از تغییر شیوه اطلاعرسانی برنامههای قطع برق خبر داد و اعلام کرد اطلاعرسانی خاموشیها از این پس صرفا از طریق درگاههای رسمی انجام میشود.
در این رابطه، محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، در گفتوگوی اختصاصی با «دنیای اقتصاد» با تشریح وضعیت شبکه برق، از مردم خواست با رعایت چند اقدام ساده، زمینه تامین برق پایدار برای همه مشترکان را فراهم کنند. او همچنین از تغییر شیوه اطلاعرسانی خاموشیهای احتمالی خبر داد و تاکید کرد که از این پس تمامی اطلاعات مربوط به خاموشیها تنها از طریق درگاههای رسمی در اختیار مشترکان قرار خواهد گرفت. الهداد با اشاره به پیشبینی افزایش دمای هوا در روزهای آینده گفت: بر اساس اعلام سازمان هواشناسی، از ۱۹ تا ۲۵ تیرماه بخش وسیعی از کشور با افزایش محسوس دما روبهرو خواهد بود؛ موضوعی که به طور طبیعی مصرف برق، بهویژه در بخش سرمایشی، را افزایش میدهد.
او افزود: تجربه خردادماه ثابت کرد که هر زمان مشترکان در مدیریت مصرف همراه صنعت برق بودهاند، امکان حفظ پایداری شبکه و جلوگیری از بروز مشکلات گسترده فراهم شده است. به همین دلیل نیز انتظار میرود در روزهای گرم پیشرو، همکاری مشترکان همچنان ادامه داشته باشد تا شبکه برق بتواند با کمترین چالش به فعالیت خود ادامه دهد.
به گفته وی، مشترکان خانگی، ادارات، اصناف، واحدهای تجاری و صنایع هر کدام میتوانند با رعایت چند اقدام ساده، سهم موثری در کاهش فشار وارد بر شبکه داشته باشند. الهداد مهمترین راهکارهای مدیریت مصرف را تنظیم دمای وسایل سرمایشی روی ۲۵ درجه سانتیگراد، خاموش کردن تجهیزات برقی غیر ضروری، پرهیز از استفاده همزمان از وسایل پرمصرف و کاهش مصرف در ساعات اوج بار عنوان کرد. وی در ادامه به اقدامات انجامشده از سوی صنعت برق برای عبور از روزهای گرم تابستان اشاره کرد و گفت: همکاران صنعت برق در سراسر کشور، از بخش تولید گرفته تا انتقال، فوقتوزیع و توزیع، با تمام ظرفیت در حال فعالیت هستند و تمامی امکانات موجود برای حفظ پایداری شبکه و تامین برق مشترکان به کار گرفته شده است.
الهداد همچنین از تغییر سازوکار اطلاعرسانی خاموشیهای احتمالی خبر داد و گفت: برای جلوگیری از انتشار اطلاعات متناقض، از این پس اطلاعرسانی خاموشیهای برنامهریزیشده و همچنین خاموشیهای اضطراری فقط از طریق درگاههای رسمی انجام خواهد شد. او توضیح داد که مشترکان میتوانند اطلاعات مربوط به برنامه خاموشی را از طریق اپلیکیشن «برق من»،بازوی این پلتفرم در شبکههای اجتماعی و وبسایت شرکتهای توزیع نیروی برق دریافت کنند. الهداد در پایان گفت: پایداری شبکه برق مسوولیتی مشترک میان صنعت برق و مردم است و عبور موفق از روزهای گرم پیشرو تنها با همدلی، مسوولیتپذیری و مشارکت همگانی امکانپذیر خواهد بود.
قیمتگذاری برق علیه سرمایهگذاری
مهدی مسائلی، دبیرکل سندیکای صنعت برق، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به وضعیت صنعت برق کشور گفت: با وجود ورود ظرفیتهای جدید نیروگاهی، انتظار میرود خاموشیها در تابستان امسال نیز ادامه داشته باشد، زیرا ریشه اصلی ناترازی برق در مشکلات ساختاری و اقتصادی این صنعت نهفته است. شرایط امسال تفاوت محسوسی با سال گذشته ندارد و اضافه شدن حدود ۵ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی و بازگشت تعدادی از نیروگاهها پس از تعمیرات اساسی، نتوانسته شکاف میان تولید و مصرف را به طور کامل جبران کند.
او با تاکید بر اینکه بخش عمده مشکلات صنعت برق ناشی از اقتصاد این بخش است، گفت: برق امروز با هزینهای در حدود ۲ هزار تومان به ازای هر کیلوواتساعت تولید میشود، اما متوسط قیمت فروش آن حدود ۸۰۰ تومان است؛ موضوعی که باعث شده درآمد و هزینههای صنعت برق با یکدیگر همخوانی نداشته باشد. به گفته مسائلی، از سال ۱۳۹۴ تاکنون نیز مابهالتفاوت قیمت تمامشده و قیمت تکلیفی فروش برق به طور کامل از سوی دولت پرداخت نشده و همین مساله توان مالی وزارت نیرو و فعالان صنعت برق را به شدت تضعیف کرده است.
دبیرکل سندیکای صنعت برق با بیان اینکه کاهش توان مالی این صنعت، سرمایهگذاری را نیز تحت تاثیر قرار داده است، افزود: در سالهای گذشته پروژههای توسعهای و احداث نیروگاههای جدید جای خود را به پروژههای تعمیر و بهینهسازی دادهاند، زیرا منابع مالی کافی برای اجرای طرحهای بزرگ وجود ندارد. تا زمانی که اقتصاد صنعت برق اصلاح نشود، نمیتوان انتظار داشت سرمایهگذاران بخش خصوصی انگیزه لازم را برای ورود به این حوزه داشته باشند.
مسائلی در ادامه به ترکیب تولید برق کشور اشاره کرد و گفت: بیش از ۸۰ درصد برق ایران در نیروگاههای حرارتی تولید میشود، حدود ۱۲ درصد سهم نیروگاههای برقآبی است و مابقی نیز از نیروگاههای تجدیدپذیر، اتمی و تولید پراکنده تامین میشود. او افزود: هرچند وضعیت بارندگی امسال نسبت به سال گذشته بهتر است و میتوان تا حدودی روی نیروگاههای برقآبی حساب کرد، اما محدودیت منابع آبی و ضرورت حفظ ذخایر سدها اجازه افزایش بیمحابای تولید برق از این نیروگاهها را نمیدهد. او همچنین کمبود سوخت نیروگاههای حرارتی را یکی دیگر از عوامل ناترازی برق دانست و بیان کرد: این مشکل بهویژه در فصل زمستان خود را بیشتر نشان میدهد، اما از هماکنون نیز بر برنامهریزی تولید برق اثرگذار است.
پیشبینی رشد ۵ درصدی مصرف برق
دبیرکل سندیکای صنعت برق با اشاره به رشد تقاضای برق در سال جاری گفت: برآوردها نشان میدهد مصرف برق در سال ۱۴۰۵ حدود ۵ درصد نسبت به سال گذشته افزایش خواهد یافت. افزایش دمای هوا، رشد نیاز به تجهیزات سرمایشی و کاهش توان اقتصادی خانوارها برای جایگزینی وسایل پرمصرف با تجهیزات کممصرف، از مهمترین عوامل رشد مصرف برق هستند.
مسائلی با ارائه آماری از مصرف برق بخش سرمایش افزود: مجموع بار تجهیزات سرمایشی کشور به حدود ۳۵ هزار مگاوات میرسد، درحالیکه ظرفیت اسمی نیروگاههای کشور حدود ۱۰۰ هزار مگاوات و حداکثر توان تحویلی شبکه بین ۷۷ تا ۷۸ هزار مگاوات است. همین ارقام نشان میدهد که در روزهای اوج گرما، سهم تجهیزات سرمایشی از مصرف برق بسیار قابلتوجه است و فشار سنگینی بر شبکه وارد میکند. مسائلی بیان کرد: بدون حمایت عملی و مالی دولت، نمیتوان انتظار داشت سرمایهگذاری در صنعت برق افزایش یابد یا انرژیهای تجدیدپذیر با سرعت لازم توسعه پیدا کنند و در نتیجه، تداوم خاموشیها در سالهای آینده نیز دور از انتظار نخواهد بود. او در پایان تاکید کرد که راهحل پایدار رفع ناترازی برق، اصلاح اقتصاد این صنعت است. به اعتقاد این کارشناس، برق باید به عنوان یک کالای راهبردی و زیرساختی دیده شود و دولت پیش از هر چیز، بدهیهای انباشته صنعت برق را تسویه و زمینه بازگشت این صنعت به شرایط مالی پایدار را فراهم کند.
فشار خاموشی بر صنایع
رامین افشار، رئیس کمیته مشترک کمیسیون انرژی و صنایع اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به افزایش بیسابقه دمای هوا، دلیل اصلی اعمال مدیریت بار را فشار سنگین واردشده به شبکه برق عنوان کرد و گفت: هرچند وزارت نیرو تلاش میکند خاموشی بخش خانگی را به حداقل برساند، اما در شرایطی که بار شبکه از حد مجاز فراتر میرود، ناچار به اعمال محدودیت یا عملکرد خودکار رلههای حفاظتی در برخی نقاط میشود.
به گفته او، وضعیت تامین برق مشترکان خانگی در تابستان امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته بهبود یافته است. افشار یکی از مهمترین عوامل این بهبود را افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی دانست و افزود: ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی کشور از مرز ۵ هزار مگاوات عبور کرده، درحالیکه این رقم در سال گذشته کمتر از ۲ هزار مگاوات بود. او همچنین به بهبود وضعیت نیروگاههای برقآبی اشاره کرد و گفت: ایران حدود ۱۵ هزار مگاوات ظرفیت اسمی برقآبی دارد که در سالهای عادی تابستان بین ۸ تا ۱۰ هزار مگاوات برق تولید میکرد، اما به دلیل کاهش ذخایر آبی، این میزان در مدت مشابه سال گذشته به حدود ۴ هزار مگاوات کاهش یافته بود.
به گفته افشار، بارندگی مناسب امسال و مدیریت مصرف آب سدها باعث شده است نیروگاههای برقآبی بار دیگر در زمانهای بحرانی به کمک شبکه بیایند، هرچند به دلیل محدودیت تامین گاز، وزارت نیرو ناچار است ذخایر آبی را برای فصل سرد نیز مدیریت کند. این کارشناس در ادامه با بیان اینکه شرایط صنایع با بخش خانگی متفاوت است، بیان کرد: بر اساس ماده ۴ قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق، صنایع انرژیبر موظف به تامین بخشی از برق مورد نیاز خود از طریق احداث نیروگاه یا خرید برق از بازارهای برق سبز و آزاد هستند. در تیر و مرداد امسال این صنایع با مدیریت بار ۸۵ درصدی مواجه شدهاند و تنها مجاز به استفاده از ۱۵ درصد ظرفیت برق شبکه هستند و باید مابقی نیاز خود را از نیروگاههای خودتامین یا بازار برق تامین کنند. رئیس کمیته مشترک کمیسیون انرژی و صنایع در پایان تصریح کرد: افزایش دمای هوا، همزمان با تلاش صنایع گازبر مانند فولاد و سیمان برای افزایش تولید پیش از محدودیتهای زمستانی گاز، فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کرده و به همین دلیل مدیریت مصرف در هفتههای پیشرو همچنان ادامه خواهد داشت.
تداوم ناترازی مزمن صنعت برق
امین گشتی، کارشناس صنعت برق، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به افزایش خاموشیها همزمان با افزایش دمای هوا گفت: چه این خاموشیها با عنوان برنامهریزیشده شناخته شوند و چه خارج از برنامه، واقعیت این است که بخشی از آنها بدون اطلاعرسانی قبلی رخ میدهد و علت اصلی نیز تداوم ناترازی در شبکه برق کشور است.
او گفت: ناترازی برق از سالهای گذشته وجود داشته و طی یک سال اخیر نیز اقدام موثری برای جبران آن انجام نشده است. علاوه بر افزایش مصرف برق در بخش خانگی به دلیل گرمای هوا، خروج بخشی از ظرفیت نیروگاههای متعلق به صنایع از مدار نیز بر محدودیت عرضه برق افزوده است. این کارشناس صنعت برق با بیان اینکه انتظار میرفت امسال سهم خاموشیها نسبت به سال گذشته کاهش یابد، افزود: با توجه به اینکه بخشی از خاموشیها بدون اعلام قبلی اعمال میشود، هنوز نمیتوان قضاوت دقیقی درباره کاهش یا افزایش آنها نسبت به سال گذشته داشت.
گشتی تاکید کرد که حذف کامل خاموشیها در شرایط فعلی دور از انتظار است، زیرا از سال گذشته تاکنون رشد قابلتوجهی در ظرفیت تولید برق کشور ایجاد نشده و عمده ظرفیتهای جدید نیز به نیروگاههای خورشیدی کوچکمقیاس محدود بوده است. به گفته او، این ظرفیتها به تنهایی توان جبران رشد مصرف و کمبود موجود را ندارند و در نتیجه، شرایطی مشابه سال گذشته برای شبکه برق کشور قابل انتظار خواهد بود. در مجموع، اگرچه افزایش دمای هوا عامل تشدید فشار بر شبکه برق در روزهای اخیر بوده، اما کارشناسان معتقدند ریشه اصلی خاموشیها در ناترازی مزمن صنعت برق، کمبود سرمایهگذاری و مشکلات ساختاری این بخش نهفته است؛ چالشهایی که بدون اصلاحات بنیادین، حتی با عبور از تابستان نیز پابرجا خواهند ماند.
