شهری با 15 متر فضای سبز برای هر نفر

گروه شهری- ایجاد فضای سبز مطلوب راه حلی برای بسیاری از مشکلات حاد شهری است که علاوه بر ارتقای کیفیت منظر شهر می‌تواند از آلودگی هوا پیشگیری کند. در این بین، تهران که روزانه به تعداد مردم و خودروهایش اضافه می‌شود چند سالی هست که با مشکل بزرگ آلودگی هوا دست و پنجه نرم می‌کند. معضلی که گرچه در طول سال‌های اخیر با توسعه وسایل حمل و نقل عمومی سعی شده از میزان آن کاسته شود، اما هنوز هم پایتخت نشینان را درگیر خود کرده است. به همین دلیل هم بسیاری از کارشناسان معتقد بوده و هستند که افزایش سرانه فضای سبز شهری می‌تواند کمک شایانی به کاهش آلودگی هوا کند. اتفاقی که باعث شده شهر تهران در طول سال‌های اخیر سرسبزی بیشتری را تجربه کند. فضای سبزی که تا سال ۶۴ تنها نیم متر و در سال ۸۴ حدود ۹ متر به ازای هر نفر بود در طول هشت سال گذشته به ازای هر شهروند تهرانی به ۱۵ متر مربع رسید تا تهران را به استاندارد فضای سبز جهانی برساند. سرانه فضای سبز همپای استاندارد جهانی سرانه فضای سبز هر شهروند تهرانی تا سال ۶۴ تنها نیم متر بود. این رقم طی ۲۰ سال تنها ۵/۸ متر اضافه شد، یعنی در سال ۸۴ به ۹ متر رسید. بر اساس آمارهای موجود در ۸ سال گذشته به ازای هر شهروند تهرانی ۶ متر سرانه سبز اضافه شده است. سال گذشته با ساخت بیش از ۲۰۰ بوستان در شهر تهران فضای سرانه سبز به ازای هر شهروند تهرانی به ۱۵ متر مربع یعنی به استاندارد جهانی رسید. این در حالی است که سرانه فضای سبز برون‌شهری تهران نیز به ۲۳ متر رسیده است. این در حالی است که گفته می‌شود مدیران شهر درنظر دارند ظرف یک برنامه پنج ساله سرانه فضای سبز درون شهری را به ۲۰ تا ۲۵ متر برسانند؛ رقمی که برابر با سرانه حداکثری فضای سبز برای هر نفر طبق استاندارد‌های جهانی است. هدفی که باعث طراحی ۱۲۰بوستان جدید در سال کنونی شده است. اما بر اساس آنچه در برنامه‌ریزی‌ها آمده گویا قرار است ظرف دوسال آینده چهار بوستان فرامنطقه‌ای بهشت، آفرینش، ایمان و دانش که مساحتی حدود ۶۵هکتار دارند هم در تپه‌های عباس‌آباد، مقابل کتابخانه ملی احداث شوند که هم‌اکنون عملیات عمرانی آنها به اجرا درآمده است. کمربندی سبز از درختان نگاهی به رشد میزان کمربند سبز پیرامون شهر تهران نشان می‌دهد که این پروژ در طول هشت سال گذشته به صورت جدی مورد توجه قرار گرفته است. طرحی که اجرای آن عاملی برای جلوگیری از توسعه بی‌رویه شهر و بهبود وضعیت محیط زیست پایتخت به حساب می‌آید. بد نیست بدانید که سال گذشته دو هزار و ۵۰۰ هکتار جنگل کاری در اطراف شهر تهران و مناطقی چون شمال غرب، شمال شرق و جنوب غرب تهران اجرایی شد. در این جنگل کاری از گونه‌های گیاهی مقاوم و سازگار با اقلیم آب و هوایی شهر تهران بهره گیری و استفاده شد. اما دانستن این نکته خالی از لطف نیست که طرح کمربند سبز پیرامون شهر تهران مصوب هیات دولت در سال ۵۹ است که عملا با میانه‌های دهه ۸۰، آنچنان که باید مورد توجه و اجرایی شدن قرار نگرفت. میزان جنگل‌کاری در تهران سال ۸۴ حدود ۲۲ هزار هکتار بود، اما اکنون بالغ بر ۳۹ هزار هکتار جنگل‌کاری در اراضی اطراف شهر تهران صورت گرفته است که بیش از ۱۴ هزار هکتار از این جنگل کاری‌ها در شش سال اخیر و در دوره مدیریتی فعلی شهرداری تهران بوده است. در کنار این موضوع، اما نباید از فضای سبز بزرگراهی که در طول این سال‌ها شاهد رشد قابل توجهی هم بوده غافل شد. فضای سبز حاشیه بزرگراه‌‌های شهید‌مدرس، شهید‌زین‌الدین، شهید‌همت، شهید‌چمران، یادگار امام(ره)، نیایش، شیخ فضل‌الله نوری، رسالت، آزادگان، امام علی (ع)، شهید‌حکیم، شهید‌خرازی و شهید‌باکری از جمله این طرح‌ها هستند که در این میان تنها فضای سبز حاشیه دو بزرگراه آزادگان و امام علی جمعا ۱۸۰کیلومتر وسعت دارد. تهران شهر بوستان‌ها تا سال ۸۴ تعداد پارک‌های شهر تهران هزار و ۲۰۰ مورد بود، اما اکنون این تعداد به دو هزار و ۱۶ پارک رسیده است. اما این میزان؛ تنها مربوط به بوستان‌های کوچک نمی‌شود. در طول این سال‌ها بوستان‌های بزرگی به شهر اضافه شد که از هر کدامشان می‌توان به عنوان گلوگاهی برای تنفس در شهر یاد کرد. بوستان بزرگ ولایت که در محل پادگان سابق قلعه مرغی ساخته شد، بوستان نهج‌البلاغه یک و دو، بوستان جوانمردان، آبشار تهران، بوستان آب و آتش و بنادر و نوروز، باغ ایرانی، بوستان نیایش، بوستان جامع ری و خیلی اسم‌های دیگر از جمله فضاهای سبز بزرگ شهری بودند که در طول این سال‌ها به بهره‌برداری رسیدند تا تهران سبزتر از گذشته باشد. توزیع رایگان ۷ اصله نهال بین شهروندان تهرانی اما یکی از اقدامات مهمی که همین چند وقت پیش و در آستانه سال نو صورت گرفت توزیع ۷ میلیون اصله نهال میان شهروندان تهرانی بود. این تعداد، شامل نهال‌های مثمر و غیرمثمر بود و شهروندان به صورت رایگان نهال‌ها را دریافت کردند. شهروندان متقاضی کاشت نهال رایگان درمنازل خود به مراکزآموزش مشاوره گل و گیاه شهرداری در مناطق ۲۲ گانه مراجعه کردند. در برخی موارد کاشت نهال درحیاط منازل مسکونی توسط کار‌شناسان سازمان پارک‌ها و فضای سبز انجام شد تا سرانجام یک اتفاق بزرگ در آینده‌ای نزدیک صورت گیرد. ۳۵۰۰ اصله درخت در طولانی‌ترین خیابان تهران در صد و چهلمین جلسه شورای اسلامی شهر تهران موضوع شناسنامه‌دار کردن تمامی درختان شهر با استفاده از تکنولوژی‌های مدرن، به تصویب رسید. موضوعی که باعث شد شهرداری تهران با بررسی الگوهای مشابه در کشورهای صنعتی و شهرهای بزرگ دنیا استفاده از تکنولوژی RFID را برای شناسنامه‌دار کردن درختان شهر تهران در دستور کار خود قرار داد. در همین راستا هم سال گذشته طرح شناسنامه‌دار کردن درختان خیابان ولیعصر و سپس طرح واکاری درختان چنار با بن بالا صورت گرفت. علاوه بر این پلاک‌کوبی الکترونیکی برای درختان ۴۴ خیابان و ۲۲ بوستان پایتخت انجام شد. همچنین نقاطی از فضای سبز خیابان ولیعصر(عج) که نیازمند واکاری بود شناسایی شد و عملیات غرس درختان در این مکان‌ها به اجرا درآمد. موضوعی که در راستای آن و به عنوان نمونه می‌توان از کاشت ۳۵۰۰ اصله درخت در خیابان ولیعصر در طول این سال خبر داد. توسعه فضای سبز عمودی طرح فضای سبز عمودی یا بام سبز یکی از رویکرد‌های نوین معماری و شهر‌سازی‌ است که از آن می‌توان در جهت افزایش سرانه فضای سبز، ارتقای کیفیت محیط‌زیست و توسعه پایدار شهری بهره برد. مزایای زیست‌محیطی انکار‌ناپذیر بام‎های سبز در زمینه کاهش آلودگی هوا، کاهش گازهای گلخانه‌ای، جذب آلاینده‌ها، کاهش دمای محیط پیرامون و کاهش میزان مصرف انرژی بار‌ها و بار‌ها توسط متخصصان و پژوهشگران مورد سنجش قرار گرفته است. علاوه بر زیبا‌سازی‌ منظر شهری و بهبود مناظر اطراف ساختمان می‌تواند به‌عنوان مزایای اجتماعی این فناوری نو مدنظر قرار گیرد و به همین دلایل نیز اخیرا استفاده از ظرفیت نمای ساختمان و بام‌ها برای احداث فضای سبز، مورد توجه مدیران شهری کلانشهر تهران قرار گرفته و سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهر تهران با توجه به ارزش افزوده و کمبود زمین در شهر تهران، در جهت توسعه فضای سبز شهری، طرحی را با استفاده از ظرفیت نمای ساختمان و پشت‌بام‌ها تهیه و به شورای اسلامی شهر تهران ارائه کرد که مورد تصویب شورای اسلامی شهر تهران قرار گرفته است. به همین مناسبت به‌منظور سبز کردن بام‌های شهر تهران کار‌شناسان مشغول انجام کارهای تحقیقاتی و پژوهشی هستند و چند مورد اجرای طرح‌های پایلوت در سطح محلی به انجام رسیده است. کاستن از فاصله شمال و جنوب در سطح شهر یکی از رویکردهای جدی مدیریت شهری ظرف ۸ سال گذشته کاهش فاصله شمال و جنوب با هدف توزیع عادلانه امکانات در سطح شهر است. به همین مناسبت در حوزه فضای سبز نیز تلاش شد تا در تعدادی از مناطق محروم شهر که به‌دلیل بافت فشرده و متراکم مسکونی از انواع سرانه‌های خدماتی به‌ویژه فضای سبز محرومند تمهیداتی برای رفع این معضل اندیشیده شود. مثلا در برخی مناطق تهران مانند منطقه۲۲ به‌دلیل گستردگی منطقه و جمعیت کم آن سرانه فضای سبز بسیار بیشتر از سرانه جهانی است، اما در برخی مناطق دیگر تهران مانند مناطق ۷، ۱۰، ۱۱ و ۱۷به‌دلیل بافت فشرده و تراکم جمعیتی بالا با مشکل کمبود فضای سبز مواجه هستیم. این در حالی است که برنامه‌ریزی‌های مختلفی برای توسعه فضای سبز اینگونه مناطق صورت گرفته است. امروز در توسعه فضای سبز، فاصله‌ای میان جنوب و شمال شهر نیست زیرا بهترین و بزرگ‌ترین بوستان‌ها همچون ولایت، پامچال‌و... در جنوب شهر احداث شده‌اند. رضایت ۷۰ درصدی تهرانی‌ها از وضعیت فضای سبز آخرین نظرسنجی صورت گرفته در مرکز ملی مطالعات و سنجش افکارسنجی، حاکی از رضایت ۷۰درصدی شهروندان از وضعیت فضاهای سبز و پارک‌های شهر تهران به طور میانگین است. نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد که میزان رضایت پاسخگویان از عوامل مختلف ازجمله مبلمان، امکانات رفاهی و تفریحی و درست قرار گرفتن فضاهای سبز و پارک‌ها براساس معیارهای مختلف در فضاهای سبز و پارک‌های محله به طور میانگین ۷۰درصد است. پارک‌ها و فضاهای سبز شهری از مهم‌ترین عوامل موثر در شکل دهی به پایداری اجتماعی و همبستگی‌های شهری است. بالا‌ترین میزان رضایت از این عوامل مربوط به درست قرار گرفتن فضاهای سبز و پارک‌ها براساس معیارهای مختلف ۷۶و پایین‌ترین میزان رضایت مربوط به وضعیت امکانات رفاهی و تفریحی موجود در فضاهای سبز و پارک‌ها با میانگین ۷۳ درصد است. نتایج نشان داد ۱۳/۹ درصد پاسخگویان اصلا از پارک‌ها و فضاهای سبز استفاده نمی‌کنند، ۱۴/۶ درصد یک الی ۲بار در سال، ۱۵درصد چند‌ماه یکبار، ۲۲/۴ درصد یک الی ۲ بار در ماه، ۱۶/۸ درصد ۳ الی ۴ بار در‌ماه و ۱۵/۳ درصد بیشتر از ۴بار در‌ماه از پارک‌ها و فضاهای سبز استفاده می‌کنند.