محرک‌های اصلی تورم آبان

 علیرضا کتانی:  مرکز آمار ایران به‌تازگی آمارهای مربوط به تورم آبان‌ماه را منتشر کرده است. بر اساس آمارها، تورم نقطه‌به‌نقطه آبان‌ماه برابر با ۳۲.۵درصد و تورم ماهانه آبان‌ماه برابر با ۲.۸درصد بوده است. منظور از تورم ماهانه، درصد تغییر عدد شاخص قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه قبل است.

«دنیای اقتصاد» پیش از این به بررسی سناریوهای مختلف تورمی تا پایان سال پرداخته بود. بانک مرکزی رسیدن تورم به سطح زیر ۳۰درصد را نشانه گرفته است؛ با‌این‌حال، با توجه به آمارها رسیدن به این سطح از تورم تا پایان سال بیش از همیشه دور از دسترس به نظر می‌رسد. محاسبات «دنیای اقتصاد» نشان می‌دهد برای رسیدن تورم به هدف بانک مرکزی، میانگین نرخ تورم ماهانه باید برابر یا کمتر از ۲.۲درصد باشد با‌این‌حال میانگین ماهانه نرخ تورم از آغاز امسال تا کنون برابر با ۲.۴درصد است. با توجه به روند فعلی تورم و ریسک‌های مختلف تورمی در نیمه دوم سال، رسیدن بانک مرکزی به هدف تورمی خود دشوار به نظر می‌رسد.

سناریوهای مختلف تورمی

بررسی آخرین آمارهای تورم نشان می‌دهد تورم نقطه‌ای در آبان‌ماه امسال برابر با ۳۲.۵درصد بوده است که نسبت به ماه گذشته از ۰.۹واحد درصد افزایش خبر می‌دهد. تورم ماهانه آبان‌ماه نیز برابر با ۲.۸درصد بوده است که حاکی از افزایش ۰.۱واحد درصد این متغیر نسبت به ماه قبل است.  براساس محاسبات «دنیای اقتصاد» برای رسیدن تورم به هدف بانک مرکزی، میانگین نرخ تورم ماهانه باید برابر یا کمتر از ۲.۲ درصد باشد، بااین‌حال میانگین ماهانه نرخ تورم از آغاز امسال تاکنون برابر با ۲.۴درصد است. با این حساب بانک مرکزی تنها در صورتی می‌تواند به هدف تورمی خود برسد که تورم ماهانه در ۴ ماه آینده به صورت میانگین کمتر از ۱.۸درصد باشد. باتوجه به اینکه تورم ماهانه به صورت میانگین در ۴ماه پایانی سال گذشته برابر با ۲.۱درصد بوده است و ریسک‌های سیاسی مختلفی تورم را در ماه‌های پایانی سال تهدید می‌کنند، رسیدن بانک مرکزی به هدف تورم زیر ۳۰درصد بعید به نظر می‌رسد.

جزئیات آمار تورم

در آبان‌ماه ۱۴۰۳ تورم ماهانه خانوارهای کشور برابر ۲.۸۳درصد بوده است. نرخ تورم ماهانه برای گروه‌های عمده «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» ۳.۶درصد و برای گروه عمده «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» ۲.۵درصد بوده است. در آبان‌ماه ۱۴۰۳ نرخ تورم سالانه برای خانوارهای کشور به ۳۳.۱درصد رسیده که نسبت به ماه قبل، ۰.۵واحد درصد کاهش یافته است. منظور از نرخ تورم سالانه، درصد تغییر میانگین اعداد شاخص قیمت در یک سال منتهی به ماه جاری، نسبت به دوره مشابه قبل از آن است.

روند تورم در دو سال اخیر

از زمان انتصاب محمدرضا فرزین در دی‌ماه ۱۴۰۱، سیاست کلی بانک مرکزی بر دو محور متمرکز شد. محور اول تلاش برای ثبات نرخ ارز و محور دوم اعمال شدیدتر طرح کنترل ترازنامه‌ای است. بررسی آمارها نشان می‌دهد نرخ تورم نیز با تاخیر نسبی، روندی کاهشی را طی کرد. تورم نقطه‌ای در فروردین ۱۴۰۲ به قله تاریخی خود رسید و رکوردی را ثبت کرد که از زمان جنگ جهانی دوم در کشور بی‌سابقه بود. تورم نقطه‌به‌نقطه در فروردین ۱۴۰۲به ۵۵.۵درصد رسید؛ با‌این‌حال، این متغیر همگام با کاهش نرخ رشد نقدینگی، روندی کاهشی به خود گرفت و تا رسیدن به کف ۴۵ماهه در فروردین ۱۴۰۳ ادامه یافت. در فروردین‌ماه امسال نرخ تورم رقم ۳۰.۹درصد را ثبت کرد، با‌این‌حال، پس از فروردین، نرخ تورم در کریدور ۳۰ تا ۳۳درصد در جا زد. به نظر می‌رسد روند کاهشی نرخ تورم با برخورد به یک هسته سخت، متوقف شده است. همزمان با متوقف شدن روند کاهشی نرخ تورم، روند کاهشی نرخ رشد نقدینگی نیز متوقف شده و از سطح ۲۵درصد پایین‌تر نیامده است.

برای کنترل تورم چه باید کرد؟

تجربه جهانی نشان می‌دهد کاهش تورم در کشورهای دارای تورم بالا ماموریتی نیست که بانک مرکزی به‌تنهایی توانایی اجرایی کردن آن را داشته باشد. کاهش تورم باید با کنترل کسری بودجه، کنترل انتظارات تورمی و استفاده از ابزار نرخ بهره همراه باشد. هر سه راهکار مهم که می‌توانند در کنترل نرخ تورم در شرایط فعلی موثر باشند حلقه‌های مفقوده فضای سیاستگذاری اقتصادی در کشور محسوب می‌شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهند کنترل انتظارات تورمی و کنترل کسری بودجه در گرو سیاست خارجی کشور در ماه‌های آتی است. درآمدهای نفتی که پوشش‌دهنده بخش عمده‌ای از کسری بودجه دولت در همه سال‌هاست، به وضعیت سیاست خارجی کشور در ماه‌های آینده بستگی دارد و انتظارات تورمی نیز متاثر از وضعیت تحریم‌های اقتصادی و نرخ ارز در ماه‌های بعد است. به این ترتیب می‌توان نتیجه گرفت کنترل تورم نیازمند هماهنگی و همراهی تمام نهادهای دولتی و حاکمیتی است.