ال‌نینو تالاب‌ها را زنده می‌کند؟
پس از سالها خشکسالی، کاهش ورودی آب و فشار بر منابع آبی، تالاب‌های ایران چشم به آسمان دوخته‌اند، آسمانی که امسال می‌تواند برای بخشی از این زیست‌بوم‌های تشنه، خبرهای متفاوتی داشته باشد، پیش‌بینی‌های اقلیمی از شکل‌گیری یک ال‌نینوی قوی در سال ۲۰۲۶ حکایت دارد و سازمان جهانی هواشناسی نیز احتمال تداوم این پدیده تا زمستان را بالا ارزیابی کرده است.
در ایران نیز برخی پیش‌بینی‌ها از بارش‌های پاییزی نرمال تا بیش از نرمال حکایت دارد، شرایطی که در صورت تحقق می‌تواند فرصتی برای افزایش رواناب، تقویت جریان رودخانه‌ها و بهبود وضعیت آبی تالاب‌ها فراهم کند، اما میان «بارش بیشتر» و «آب بیشتر در تالاب» فاصله‌ای مهم وجود دارد، آبی که می‌تواند در مسیر خود به مصرف کشاورزی، شرب و صنعت برسد، پشت سدها ذخیره شود یا به دلیل شدت بارش به صورت سیلاب از دسترس خارج شود، بنابراین پرسش اصلی این است که اگر ال‌نینو بارش کشور را افزایش دهد، آیا این آب واقعاً به طبیعت تشنه ایران از جمله تالاب‌ها خواهد رسید؟
ال‌نینو یک پدیده اقیانوسی ـ جوی است که با گرم شدن غیرمعمول سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد و از طریق تغییر الگوهای گردش جوی، می‌تواند بر بارش و دمای مناطق مختلف جهان اثر بگذارد، البته اثر آن در همه مناطق یکسان نیست و حتی در داخل یک کشور نیز می‌تواند تفاوت‌های قابل توجهی ایجاد کند.
بررسی های جهانی شکل‌گیری و تداوم ال‌نینو در سال ۲۰۲۶ را بالا ارزیابی کرده است و پیش‌بینی‌های جدید از یک رویداد قوی حکایت دارد، در ایران نیز مطالعات اقلیمی نشان داده‌اند که فاز ال‌نینو می‌تواند با افزایش ناهنجاری بارش در برخی حوضه‌های کشور همراه باشد، هرچند این ارتباط قطعی و یکنواخت برای همه مناطق و همه فصل‌ها نیست.
آیا تالاب‌ها سهمی از بارش ها خواهند داشت
این روند بعد از سالها خشکسالی و کم بارشی در کشور می تواند نعمت و فرصت ارزشمندی برای طبیعت و منابع آبی که تشنه یک قطره آب هستند باشد، به ویژه تالاب ها می توانند سهم زیادی از این بارش ها داشته باشند تا نفسی تازه کنند چون در سالهای اخیر تعداد زیادی از تالاب‌های ایران به دنبال کاهش بارش، تداوم خشکسالی، برداشت بی‌رویه از منابع آب و مهمتر از همه تأمین نشدن حقابه زیست‌محیطی، با کاهش شدید آب یا خشکی کامل مواجه شده‌اند.
تالاب‌هایی مانند گاوخونی، بختگان، هامون، جازموریان و مهارلو از جمله نمونه‌های بحرانی هستند، به طوری که برخی از آنها سال‌هاست آبگیری مناسبی نداشته‌اند، سازمان حفاظت محیط زیست نیز تأکید کرده است که تأمین نشدن حقابه، در کنار تغییرات اقلیمی، از عوامل اصلی تشدید خشکی تالاب‌ها است.
بنابراین در چنین شرایطی، بارش‌های احتمالی ناشی از تقویت ال‌نینو می‌تواند فرصتی برای بهبود وضعیت برخی تالاب‌ها باشد، اما میزان اثرگذاری آن به مقدار، زمان و پراکنش بارش‌ها و همچنین نحوه مدیریت و هدایت روان‌آب‌ها بستگی دارد.
در واقع تالاب‌ها به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از وضعیت بارش در حوضه آبریز خود تأثیر می گیرند، افزایش بارندگی می‌تواند رواناب سطحی را افزایش دهد، جریان رودخانه‌های ورودی به تالاب‌ها را تقویت و در برخی مناطق به تغذیه منابع آب زیرزمینی نیز کمک کند.
از این منظر، اگر بارش‌های پیش‌بینی‌شده محقق و مهمتر اینکه درست مدیریت شود، می‌تواند فرصتی برای تالاب‌هایی باشد که طی سالهای گذشته با کاهش شدید ورودی آب مواجه بوده‌اند، افزایش سطح آب تالاب‌ها علاوه بر حفظ پهنه آبی، می‌تواند شرایط زیستگاهی مناسب‌تری برای پرندگان مهاجر و دیگر گونه‌های وابسته به تالاب ایجاد کند و بخشی از کارکردهای اکولوژیک این زیست‌بوم‌ها را بازگرداند.
البته به اعتقاد کارشناسان، بارش به تنهایی نسخه احیای تالاب نیست، ممکن است یک منطقه بارندگی قابل توجهی داشته باشد، اما بخش زیادی از آب پیش از رسیدن به تالاب در بالادست برداشت یا در مخازن سدها ذخیره شود، از سوی دیگر، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت نیز الزاماً به معنای تغذیه مناسب تالاب نیست، زیرا بخشی از این بارش‌ها ممکن است به رواناب و سیلاب تبدیل شوند و به تالاب نرسند.
یک تالاب در پایین‌دست حوضه آبریز قرار دارد و هر تغییری در نحوه مدیریت آب در بالادست می‌تواند میزان آبی را که در نهایت به آن می‌رسد، تغییر دهد، اگر بارش افزایش یابد اما همزمان برداشت از رودخانه‌ها و منابع آب نیز زیادتر شود، ممکن است سهم تالاب از این بارش چندان قابل توجه نباشد، همچنین در حوضه‌هایی که سدهای متعددی وجود دارد، نحوه بهره‌برداری از مخازن و زمان و میزان رهاسازی آب می‌تواند در وضعیت تالاب پایین‌دست نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
به همین دلیل، یک سال پربارش می‌تواند فرصتی کم‌نظیر برای بازگرداندن حقابه تالاب‌ها باشد، به شرط آنکه مدیریت منابع آب، این فرصت را پیش از رسیدن آب به تالاب از بین نبرد.
بنابراین در شرایطی که بسیاری از تالاب‌های کشور سال‌هاست با کمبود آب دست‌وپنجه نرم می‌کنند، افزایش احتمالی بارش می‌تواند فرصتی برای جبران بخشی از این کسری باشد، اما استفاده از این فرصت نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های متولی مانند هواشناسی، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط‌زیست است، به ویژه در حوضه‌هایی که تالاب در پایین‌دست سدها و رودخانه‌ها قرار دارد.
در چنین شرایطی، بارش همان سرمایه اولیه است، اما اینکه این سرمایه به احیای تالاب تبدیل شود یا پیش از رسیدن به تالاب مصرف شود، به مدیریت آب بستگی دارد، ال‌نینوی پیش‌رو می‌تواند برای تالاب‌های ایران یک فرصت اقلیمی ایجاد کند، اما افزایش بارش زمانی به بهبود واقعی وضعیت تالاب‌ها منجر می‌شود که بخشی از آب حوضه آبریز، با مدیریت صحیح و رعایت حقابه زیست‌محیطی، به مقصد نهایی خود یعنی تالاب برسد.
آغاز روند تخریب تالاب ها از سه دهه پیش
علی رواحی متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی دراین باره به خبرنگار محیط زیست ایرنا گفت: به طور کلی روند تخریب تالاب‌های کشور از حدود سه دهه پیش شدت گرفته است تا جایی که برخی از تالاب‌ها نظیر شادگان یا برخی تالاب‌های دیگر در فهرست مونترو کنوانسیون رامسر ( فهرست سرخ) قرار گرفتند، یا اینکه برخی از تالاب‌ها مانند تالاب گاو خونی، بختگان، پریشان و برخی دیگر بیش از دو دهه است که خشک شده اند.
وی افزود: وقتی چرایی این موضوع را بررسی می کنیم می بینیم که مباحثی مانند توسعه ناپایدار به خصوص مصرف بیش از حد آب در بخش کشاورزی، رقابتی که در تامین آب با تالاب ها اتفاق می افتاد و عدم تخصیص حقابه تأثیرگذار بوده است، اما علاوه بر این موارد که به عنوان دلایل ریشه‌ای می شناسیم، از حدود یک دهه پیش نیز یک عامل ثانویه به این عوامل اضافه شده که آن بحث تغییرات اقلیمی و اثرات ناشی از تغییر اقلیم در کشور ما است.
وی ادامه داد: در نتیجه این عوامل اولیه و ثانویه، همانطور که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست هم اعلام کرد، موجب شد که اکنون حدود ۷۰ درصد تالاب‌های کشور با کمبود شدید آب روبرو شوند که علاوه بر این، بخش قابل توجهی از عرصه‌های تالابی تقریباً همین میزان درصد یا کمی کمتر به کانون های انتشار ریزگرد تبدیل شدند.
تغییرات در بارش به علت تغییر اقلیم
ارواحی با اشاره به اینکه مجموعه این عوامل تبعات و پیامدهایی دارد که بارها درباره آن صحبت کردیم، گفت: تاثیر مستقیم آن می تواند در کاهش درآمد مردم محلی، تاثیری که می تواند در افزایش نرخ مهاجرت، تخلیه روستاها، تهدیدی برای سلامت و بهداشت مردم باشد، اینها پیامدهایی هستند که اتفاق افتادند و متاسفانه اقداماتی که در جهت بهبود وضعیت تالاب‌ها روی عرصه و در زمین پیاده شد متناسب با شدت و نرخ تخریب تالاب‌ها نبوده است، طوری که ما به استثنای مقاطعی که بارش خوبی در کشور رخ داد و بارش ها فرا نرمال بود، در سایر مقاطع به نظر می‌رسد که دست ما خالی است و چندان برای مواجهه با شرایطی که ممکن است بارش در کشور کمتر باشد، آماده نیستیم.
وی افزود: از یک دهه گذشته تاکنون که تغییر اقلیم در کشور پررنگ تر شده می بینیم که اثرات آن باعث شده برخی از فاکتورهای اقلیمی در کشور تغییر کند، یعنی شاهد تغییر در رژیم بارش یا میزان بارش ها هستیم، به عنوان مثال در سالهای اخیر غالباً شاهد پاییزهای خشک هستیم و بارندگی اتفاق نمی افتد، تقریباً از اواخر پاییز و اوایل زمستان بارش ها شروع می شود، آنهم بیشتر به شکل باران است تا برف، از طرف دیگر شاهد طولانی تر شدن سالهای خشک هستیم، به عنوان مثال از سال ۱۴۰۰ تا سال ۱۴۰۳ حدود سه یا چهار سال آبی، بارش‌هایی نزدیک به نرمال یا کمتر از نرمال در کشور داشتیم این نشان می دهد که سالهای خشک طولانی‌تر شده است.
بارش های فرانرمال و تالاب ها
متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی ادامه داد: از طرف دیگر از پیامدهای تغییراتی که به علت تغییرات اقلیم اتفاق افتاده، بارش‌های فرا نرمال در کشور است، نظیر بارشی که در سال آبی ۹۷ - ۹۸ در کشور داشتیم که به سبب پدیده ال‌نینو بارش های فرا نرمال رخ داده بود، این نشان می دهد که شرایط نزولات و بارش در کشور ما دیگر مشابه گذشته نیست و مهمترین پرسش اینجاست که آیا شکل توسعه، روند توسعه و شکل بهره برداری در کشور توانسته خود را با این شرایط به هنگام کند یا خیر.
وی افزود: سال آبی ۹۷ - ۹۸ بارش قابل توجهی در کشور رخ داد، بیشتر تالاب‌ها در آن سال آبگیری شد، حتی به میزان قابل توجهی سطح هورالعظیم آبگیری شد، دریاچه هامون وضعیت نسبتا مناسبی داشت، برای تالاب شادگان هم شرایط خوبی رقم خورده بود، البته در همان سال به رغم بارش های فرا نرمالی که در کشور رخ داد اما همچنان برخی از تالاب ها نظیر تالاب گاوخونی و تالاب پریشان عملاً آبگیری نشدند.
متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی گفت: اما همزمان سیلاب های قابل توجهی هم در کشور رخ داد و شاهد این بودیم که بسیاری از زیرساخت ها، تاسیسات و ابنیه دچار حادثه و برخی تخریب شدند همچنین هموطنان زیادی جانشان را از دست دادند، اما بعد از آن دوره زمانی تا حدود سال ۱۴۰۰ باز هم بارش‌ها قدری بیش از نرمال ادامه پیدا کرد و بعد از آن وارد یک دوره ۴ ساله خشک در کشور شدیم که از پیامدها و تبعات بسیار برجسته آن وضعیت دریاچه ارومیه بود، به طوری که به شکل کم سابقه‌ای دچار خشکیدگی شد و به مرزی رسید که تقریبا تمام پهنای دریاچه ارومیه خشک شده بود و شاید حداکثر ۵ درصد آن در مقطعی از سال آب داشت که این شرایط در کشور کم سابقه و حتی بی‌سابقه بود، سایر تالاب‌ها هم تقریبا وضعیتی مشابه داشتند، اینجا این سوال پیش می آید آموخته‌ای که از این شرایط در کشور داشتیم چه بوده است.
وی درباره اینکه آیا برای ال نینوی امسال آماده هستیم تا آب به تالاب ها برسد افزود: مساله مهم این است که ما از این وقایع تا چه اندازه درس می گیریم، درباره بحران آب و کم آبی که متوجه تالاب ها و دریاچه هاست بسیار صحبت می کنیم و اثرش را به ویژه در سال هایی که بارش ها نرمال یا کمتر از نرمال است به وضوح می بینیم بنابراین لازم است سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها طوری باشد که حتی در این سالها هم بتوانیم حقابه دریاچه ها و تالاب‌ها را به آنها برسانیم.
ارواحی ادامه داد: اما مساله این است که در هر دوره زمانی که قدری این وضعیت بارش ها بهتر می شود مانند سال ۹۷ - ۹۸ به واسطه پدیده ال نینو شاهد بارش های خوبی در کشور بودیم، یک اتفاق در کنار آن هم می افتد، آن زمان اتفاقی که افتاد این بود که مسئولین کشور گویی دو سه رویه را دنبال کردند، یک اینکه مثلاً عنوان شد تالاب ها احیا شدند در حالی که این واقعیت امر نبود آن شرایط، شرایط پایداری برای تالاب‌ها نبود چون به واسطه بارشی که در یک مقطع اتفاق افتاده بود برخی تالاب‌ها در آن دوره زمانی قدری وضعیت بهتری پیدا کردند، برای مثال در همان زمان ستاد احیای دریاچه ارومیه روی موضوع احیای دریاچه ارومیه تبلیغات می‌کرد، این موضوع باعث می‌شد که کمتر توجه کنیم که چقدر واقعاً بحث احیای دریاچه ارومیه به شکل ریشه ای حل و معضلات برطرف شده است.
وی افزود: در واقع چنین اتفاقاتی و سالهای پربارش بعضاً دستاویزی می شود برای برخی از مسئولان که آن شرایط را به عملکرد خودشان نسبت می دهند در حالی که واقعیت این نیست، با گذشت زمان دیدیم که دریاچه ارومیه طی چند سال گذشته دچار چه بحرانی شد و البته سال گذشته بارشی بیش از نرمال داشتیم و با تمهیدات مدیریتی که در کنارش به کار گرفته شد وضعیت دریاچه ارومیه بهتر شده است.
متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی ادامه داد: اتفاق دیگری که بعد از آن دوره زمانی سال آبی ۹۷ - ۹۸ افتاد این بود که برخی دیگر از دست‌اندرکاران توسعه در کشور که متاسفانه غالباً موضوع محیط زیست را نادیده می‌گیرند، از این شرایط استفاده ابزاری کردند، حالا دیگر بحث احداث سازه‌های آبی مختلف یا طرح‌ها و برنامه‌هایی که بحث حفظ دریاچه ها و تالاب ها را نادیده می‌گرفت، مطرح شد، یعنی آن شرایط در آن دوره زمانی باعث شد که دستاویزی شود برای اینکه برخی طرح های عمرانی یا زیرساخت هایی که آسیب زننده است همچنان بتواند در دستور کار قرار گیرد و مجوز اجرا بگیرد و مدتی بعد شاهد بودیم که این طرح ها چطور دوباره به محیط زیست کشور آسیب زدند.
وی گفت: به طور کلی یکی از کارکردهای تالاب ها بحث کنترل و ذخیره سیلاب‌هاست، وقتی که تالاب‌ها از رسوبات انباشته شوند، مسیرهای سیلابی و رودخانه ها لایروبی نشوند، یا در مسیرهایی که می توانند جریانات سیلابی و روان آبها را به بستر تالاب ها برسانند دخل و تصرف صورت گیرد قطعا به نتیجه مطلوب و دلخواه که همان رسیدن آب به تالاب است دست نخواهیم یافت، نمونه بارز آنرا در استان لرستان در تالاب گوری بلمک داشتیم که به سبب تغییر کاربری اراضی تالابی و انسداد و قطع مسیرهای سیلابی، نه تنها بارش دردی از تالاب دوا نکرد بلکه باعث بروز سیلاب، تخریب اراضی کشاورزی و نابودی زندگی مردم شد.
ارواحی ادامه داد: بنابراین به عنوان یکی دیگر از درس آموخته‌ها باید حواسمان به کارکردهای تالاب ها برای ذخیره کردن سیلاب ها باشد و باید حتما این کارکرد را حفظ کنیم که این کار با جلوگیری از ورود رسوبات به تالاب، لایروبی منظم مسیر آب و جلوگیری از دخل و تصرف مسیرهای آبی منتهی به تالاب امکان پذیر است تا اگر دوباره شاهد بارش های سیل آسایی مانند بارش سال ۹۷ - ۹۸ بودیم بتوانیم نهایت بهره برداری را از ظرفیت سیلاب داشته باشیم تا تالاب ها تغذیه و در نتیجه آن سفره‌های آب زیرزمینی تغذیه شود، آبخوان‌ها پر آب شوند و از طرفی از پیامدهای خسارت باری که سیلاب‌ها می‌توانند داشته باشند جلوگیری کنیم.
وی اظهار کرد: برخی از تالاب‌ها مانند گاوخونی، پریشان و بختگان بیش از ۲ دهه است که خشک شده اند، مشخصاً تالاب های گاوخونی و پریشان در سال ۹۷ و ۹۸ به رغم بارش های فرا نرمال و بسیار غیرطبیعی که در کشور داشتیم متاسفانه آبگیری نشدند، در ادامه هم طی سال هایی که گذشت شرایط این تالاب ها بهتر که نشد بدتر هم شد.
آیا برای ال نینو آماده هستیم
ارواحی گفت: حال سوال اینجاست در صورت بروز ال نینو و بارش های فرانرمال آیا آماده هستیم تا آب مورد نیاز به تالاب های خشک برسد، آیا می توانیم حداکثر بهره برداری را از شرایط داشته باشیم، یا اینکه دوباره بارش ال نینویی خواهیم داشت و برخی از تالاب‌های ما بی‌نصیب خواهند ماند، یعنی لازم است که این دست تالاب‌ها و دریاچه‌هایی که تجربه ناکامی در آن بارش‌ها برای آنها داشتیم را مورد توجه جدی‌تری قرار دهیم.
وی افزود: البته دلایل و عواملی که در آن سال این دست تالاب‌ها با وجود آن بارش آبگیری نشدند بعضاً با هم تفاوت دارد، مثلاً تالاب پریشان مشکل افت شدید آبخوان رخ داد، برای تالاب گاوخونی بحث مصارف بی رویه آب در سایر بخش ها مطرح بود که حتی در شرایط ال نینو هم مجالی برای نفس کشیدن گاوخونی فراهم نشد، اما سوال اینجاست که آیا از بزنگاه های این چنینی می توانیم استفاده کنیم تا حداقل روند تخریب این دست تالاب‌ها کند یا حتی معکوس شود.
متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی تاکید کرد: البته بعد از آن سال آبی پربارش سالهای خشک شروع شد، به طور مشخص از سال آبی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ حدود ۳ یا ۴ سال نسبتا خشک را در کشور داشتیم که بارش‌ها نرمال یا کمتر از نرمال اتفاق افتاد و متاسفانه وضعیت تالاب‌ها و دریاچه‌های کشور به شدت بحرانی شد، اکنون سوال اینجاست با توجه به تجربه ای که در این چند سال کسب کردیم آیا شکل توسعه و بهره‌برداری ها توانسته با اثرات ناشی از تغییر اقلیم هماهنگ شود؟ یا همچنان مانند گذشته در بخش کشاورزی و سایر بخش ها به صورت بی رویه بهره برداری می کنیم، یا نه واقعاً سیاست های تولیدی و توسعه را با شرایطی که تغییرات اقلیم به وجود آورده به هنگام کردیم.
وی افزود: از طرف دیگر در این سال ها تا چه اندازه توانستیم درباره کاهش اثرات ناشی از تغییر اقلیم و افزایش تاب آوری‌ها سرمایه‌گذاری کنیم، مشخصاً الان می توانیم پسروی دریاچه خزر را ببینیم، به وضوح می‌بینیم تالاب های ساحلی در شمال کشور به شدت آسیب می بینند، یکی از عوامل تأثیرگذار در پسروی دریای خزر در کنار کاهش آبدهی ولگا که ۸۰ درصد آب خزر را تامین می کند، بحث اثرات ناشی از تغییر اقلیم است.
ارواحی تصریح کرد: این اتفاقات را به وضوح می‌بینیم، اما تا چه اندازه بر روی افزایش تاب آوری ها کار کرده ایم، تا چه اندازه برای کاهش اثرات ناشی از تغییر اقلیم سرمایه گذاری کرده ایم، چقدر توانستیم برای استفاده بهینه از بارش های ناشی از ال نینو برنامه ریزی کنیم تا تجربه بارش های سال آبی ۹۷ - ۹۸ اتفاق نیفتد، در آن سال آبی سیلاب‌های شدیدی در استان های لرستان، خوزستان و بسیاری از استان‌های کشور رخ داد و خسارات زیادی به بار آورد، در حالی که اگر تالاب ها در شرایط مطلوبی بودند، می توانستند بخش قابل توجهی از این سیلاب ها را ذخیره کنند و متناسب با آن آبخوان ها تقویت شود.
وی تاکید کرد: مجموعه این مسائل به ما یاد می دهد که باید با این واقعیت روبرو شویم که ممکن است شرایط اقلیمی در کشور ما به شکلی تغییر کرده باشد که در سال هایی بارش مناسبی را دریافت کنیم و در سال هایی دوره‌های نسبتا طولانی‌تر خشکسالی را داشته باشیم، لازم است برای این سناریوهای مختلف برنامه‌ریزی کنیم و برای هر یک از این سناریوها آماده باشیم تا حداکثر استفاده و بهره‌برداری را ببریم به طوری که اگر بارشی مشابه سال ۹۷ - ۹۸ در سال جاری اتفاق افتاد و مجدداً پدیده ال نینو را داشتیم، بتوانیم حداکثر ظرفیت روان آب ها و سیلاب ها را در تالاب ها و دریاچه های کشور ذخیره کنیم که بتواند تاب آوری آن تالاب یا دریاچه را برای سالهای بعدی بالاتر ببرد.
نه برای خشکسالی و نه برای بارش های فراتر از نرمال آماده نیستیم
ارواحی گفت: در زمینه سازگاری با تغییر اقلیم مهمترین اتفاقی که در کشور شاهد هستیم این است که برنامه سازگاری با تغییر اقلیم در هیات دولت تهیه شد و به تصویب رسیده اما این برنامه هنوز آنطور که باید اجرایی نشده است ، ضمن اینکه راجع به افزایش تاب آوری ها هم اتفاق خاصی را مشاهده نمی‌کنیم، یعنی اینکه به شکل سیستماتیک در بخش های مختلف تولیدی و صنعتی اقداماتی در زمینه افزایش تاب آوری را ببینیم، این اتفاق نیفتاده است، به عنوان مثال ببینیم که توسعه صنعتی یا بخش کشاورزی سناریوهایی دارد که در شرایط کمبود آب چه تغییر سیاستی را باید اعمال کند.
وی اظهار کرد: یک مورد دیگر این است که در کنار بحث برنامه سازگاری با تغییر اقلیم که چند سالی است در کشور مطرح شده، بحث توسعه دریا محور است، سیاست خوبی است به شرط اینکه برنامه‌ها به شکل پایدار و با رعایت ملاحظات زیست محیطی در دستور کار قرار گیرند، در این صورت می تواند فشار توسعه را از فلات مرکزی به سمت عرصه های دریایی ببرد، هر چند اکنون در شمال تهران به علت پسروی دریای خزر با ریسک بالایی برخوردار است، البته در جنوب کشور در سواحل مکران می تواند در دستور کار قرار گیرد که آنجا هم به علت شرایط جنگی پیشبرد این سیاست کندتر پیش می رود.
ارواحی تاکید کرد: اما مساله مهم این است که تغییر رویه بارز و مشخصی را در بخش‌های مختلف تولیدی و صنعتی برای سازگاری با تغییر اقلیم، کاهش اثرات آن ، کاهش تولید کربن و افزایش تاب آوری‌ها مشاهده نمی کنیم به همین علت است به محض وقوع بارش های مقداری بیشتر از نرمال ، مناطق مختلف دچار آبگرفتگی می شوند این نشان می دهد که آماده نیستیم ، یعنی نه برای دوره های خشکسالی و نه ترسالی با بارش های مقداری بیشتر از نرمال آماده نیستیم.
شناسایی و ثبت بیش از ۲۳۰ تالاب در کشور / تالاب های در اولویت توجه
ارواحی درباره اینکه در شرایط بارش های ال نینویی چه تالاب هایی در اولویت توجه قرار دارند گفت: بیش از ۲۳۰ تالاب در کشور شناسایی و ثبت شده است اما بخشی از این تالاب‌ها از اهمیت بیشتری برخوردارند، مشخصاً تالاب‌هایی که توسط کنوانسیون رامسر به عنوان رامسر سایت معرفی شدند یا توسط یونسکو به عنوان ذخیره‌گاه زیستکره تعیین و شناسایی شدند از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردارند، بخشی از تالاب ها که منبع تولید غذا هستند به خصوص در شرایط اقتصادی ویژه مانند تالاب شادگان، هورالعظیم و دریاچه هامون به واسطه صید آبزیان یا بحث پرورش دام، گاومیش‌داری یا موارد دیگر نیازمند توجه ویژه‌ای هستند چون حفظ حیات آنها می تواند با اقتصاد مردم ارتباط مستقیم داشته باشد.
وی افزود: بخش دیگری از تالاب‌ها که از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند تالاب‌هایی هستند که وسعت بالایی دارند و حوزه تاثیرشان به واسطه جمعیت بالایی که پیرامونشان هستند می تواند بسیار تاثیرگذار باشد، برای مثال دریاچه ارومیه، تالاب بختگان، تالاب گاوخونی یا حتی تالاب شادگان تالاب هایی هستند که لازم است به آنها توجه ویژه شود، انتشار ریزگردها در صورت خشکیدگی این تالاب ها و دریاچه ها تا شعاع زیاد تاثیر قابل توجهی خواهد داشت و می تواند مستقیماً سلامت و بهداشت مردم را تحت تاثیر قرار دهند به همین سبب لازم است از اولویت بالاتری برخوردار باشند.
ارواحی گفت: معیار بعدی آن دسته تالاب‌هایی هستند که روند تخریب یا شدت تخریبشان اکنون بسیار بالا است، مشخصا تالاب‌های ساحلی در شمال کشور، علاوه بر اینکه بحث تولید غذا در آنها مطرح است، کریدور پرندگان مهاجر نیز هستند، علاوه بر آن بحث گردشگری و درآمد حاصل از گردشگری برای مردم محلی بسیار مهم است، اما به واسطه پسروی خزر در معرض تخریب بالا قرار دارند به همین خاطر این دسته تالاب ها یا دریاچه ها در کشور از جمله تالاب انزلی یا تالاب میانکاله یا تالاب های دیگر که در نوار ساحلی شمال کشور قرار دارند، می تواند بسیار مورد توجه قرار گیرد و حالا اگر بارش ال نینو را در کشور داشته باشیم باید بتوانیم حداکثر بهره برداری را از شرایط داشته باشیم به طوری که تاب آوری این دست تالاب‌ها افزایش یابد.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
