تکلیف نمادهای معاملاتی بورس که در جنگ آسیب‌ جدی دیده‌اند چیست؟/ افشای فوری اطلاعات مربوط به خسارات ضروری است؟

سیدعلی خراسانی، حقوقدان در یادداشتی در سایت دنیای بورس نوشت؛

در نتیجه ناشر می‌تواند به استناد مقررات یاد شده، این قبیل اطلاعات را صرفاً به سازمان بورس ارائه کند و حداقل از افشای عمومی این اطلاعات (به عنوان نمونه در سامانه کُدال) جلوگیری نماید.

جنگ اخیر در کنار آسیب جدی به برخی زیرساخت‌های اقتصادی در حوزه فولاد و پتروشیمی، منجر به تعطیلی طولانی مدت بخش عمده‌ای از فعالیت بازار بورس اوراق بهادار شد. اکنون که در وضعیت آتش‌بس موقت قرار داریم، صرفنظر از ابهامات و سناریوهای مختلفی که راجع به نحوه و زمان بازگشایی بازار بورس اوراق بهادار وجود دارد، یکی از پرسش‌های اساسی این است که تکلیف نماد معاملاتی اوراق بهادار شرکت‌های بورسی که موضوع فعالیت آنها، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، مربوط به زیر ساخت‌های اقتصادی نظیر فولاد و پتروشیمی بوده و در جریان جنگ آسیب‌های جدی دیده‌اند، چگونه است؟

آیا این نمادهای معاملاتی، پس از بازگشایی بازار بورس، متوقف می‌مانند یا تعلیق می‌شوند یا امکان معامله نسبت به آنها وجود دارد؟ آیا اطلاعات مربوط به خسارات وارده به این شرکت‌ها در اثر جنگ، در زمره اطلاعات مهم بوده و افشای فوری آنها لازم و ضروری است یا اینکه عدم افشا و یا افشای با تأخیر این اطلاعات مجاز است؟

در پاسخ به این پرسش‌ها ابتدا باید به حق مالکیت سهامدار و لزوم حمایت از آن توجه نمود. سهامدار به عنوان مالک سهم، حق دارد که اطلاعات شرکت را در اختیار داشته باشد تا با آگاهی کامل بتواند حقوق مالکانه خود را نسبت به سهم اعمال کند و سازمان بورس نیز در راستای اتخاذ تدابیر ضروری و انجام اقدامات لازم به منظور حمایت از حقوق و منافع سرمایه‌گذاران در بازار اوراق بهادار، ناشران را ملزم به افشای اطلاعات با اهمیت می‌نماید.

با نگاهی اجمالی به دستورالعمل افشای اطلاعات شرکت‌های ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار، می‌توان اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ را در زمره اطلاعات مهم و از مصادیق بند (د) ماده 13 دستورالعمل مذکور تلقی نمود و ناشر را مکلف به افشای فوری آنها دانست. همچنین در صورتی که ورود خسارات ناشی از جنگ منجر به تعلیق یا توقف تمام یا بخشی از فعالیت ناشر شده یا باعث عدم توانایی ناشر در اجرای تعهدات و قراردادها شود، این موارد نیز در زمره اطلاعات مهم و از مصادیق بند (الف) ماده 13 دستورالعمل افشای اطلاعات است و ناشر باید فوراً نسبت به افشای آنها اقدام کند. بدیهی است تعطیلی بازار بورس و عدم بازگشایی آن، منجر به معافیت ناشر از افشای فوری اطلاعات مذکور نمی‌شود.

منظور از افشای فوری اطلاعات این است که ناشر اطلاعات مهم را به محض آگاهی، مطابق فرم های مورد نظر سازمان بورس، به صورت الکترونیکی و یا کاغذی در سربرگ رسمی خود که به تأیید دارندگان امضای مجاز رسیده باشد، به سازمان بورس ارسال و هم زمان به روش‌هایی که سازمان بورس تعیین می‌کند (نظیر درج در سامانه کُدال) جهت اطلاع عموم منتشر نماید.

با این حال، به نظر می‌‌رسد افشای اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ، دارای ملاحظات حقوقی خاصی است که رعایت آنها در این برهه حساس لازم و ضروری است. برخی از این ملاحظات به شرح ذیل است:

اول- مطابق ماده 15 دستورالعمل افشای اطلاعات، ناشر می‌تواند در موارد زیر، اطلاعات مهم را با الزام به عدم افشاء، با تأخیر و پس از رفع محدودیت‌های ذیل افشا نماید: 1- افشای فوری موجب زیان یا عدم النفع با اهمیت برای ناشر شود؛ 2- ناشر در حال انجام مذاکره بوده و هنوز بر سر اصول آن توافق حاصل نشده باشد؛ 3- افشای فوری مزایای قابل توجهی برای شرکت های رقیب فراهم کند؛ 4- موضوع مورد افشا پیوسته در حال تغییر باشد.

از میان چهار جهت مذکور به نظر می‌رسد که شرکت‌های خسارت‌دیده از جنگ، بتوانند به جهات سوم و چهارم استناد نمایند و اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ را با تأخیر منتشر کنند و این تأخیر هم باعث توقف یا تعلیق نماد معاملاتی اوراق بهادار آنها (پس از بازگشایی بازار بورس اوراق بهادار) نشود. توضیح اینکه اگر شرکت‌های رقیب (اعم داخلی یا خارجی) در جریان افشای اطلاعات از میزان و شدت خسارات وارده اطلاعات دقیقی به دست آورند، این مزیت قابل توجه را به دست می‌آورند که ظرفیت تولید، نیروی انسانی و قیمت‌گذاری محصولات خود را متناسب با اطلاعات به دست آمده به روز رسانی نموده و عملاً زمینه را برای حذف رقیب یا کاهش سهم بازار رقیب فراهم کنند (بند 3 ماده 15).

همچنین با توجه به زمان‌بر بودن آوار برداری و لزوم انجام آزمایش‌ها و تست‌ها برای تعیین میزان دقیق خسارات و از کار افتادگی کارخانه‌ها و تجهیزات و همچنین امکان حمله مجدد به این زیر ساخت‌ها (به دلیل ناپایداری وضعیت آتش‌بس موقت)، به نظر می‌رسد که موضوع مورد افشا پیوسته در حال تغییر بوده (بند 4 ماده 15) و می‌توان افشای آن را به بعد از خاتمه جنگ (نه آتش‌بس موقت) موکول نمود.

دوم- براساس ماده 16 قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید (تبصره‌های 1 و 2)، در صورتی که ارائه‌ دهنده اطلاعات اعلام نماید که موارد ارائه شده جزء «اسرار تجاری» وی محسوب و غیرقابل انتشار است، موضوع در هیأت‌مدیره سازمان بورس مطرح و تصمیم‌ گیری می‌شود. تصمیم هیأت مدیره سازمان در خصوص موضوع، لازم‌الاتباع و مبنای اقدام خواهد بود. اسرار تجاری محرمانه تلقی می‌شود و در صورت افشاء آن، سازمان بورس مسئول جبران ضرر و زیان وارد شده به ارائه دهنده اطلاعات است؛ مشروط بر این‌ که افشاء اسرار تجاری توسط سازمان بورس و در غیر موارد قانونی صورت گرفته باشد.

با توجه به شیوه‌نامه تشخیص و تفکیک اطلاعات تجاری از اطلاعات عمومی مصوب 1401 (موضوع ماده 16 قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات) و ماده 122 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403، به نظر می‌رسد که می‌توان گزارش‌ها و اطلاعات مربوط به ارزیابی میزان خسارات ناشی از جنگ به زیر ساخت‌ها را به ویژه اگر این گزارش‌ها در بردارنده نقشه‌ها، فرایندها، طرح‌ها و اسرار تولید باشد، در زمره اسرار تجاری تلقی نمود. در نتیجه ناشر می‌تواند به استناد مقررات یاد شده، این قبیل اطلاعات را صرفاً به سازمان بورس ارائه کند و حداقل از افشای عمومی این اطلاعات (به عنوان نمونه در سامانه کُدال) جلوگیری نماید.

سوم- در شرایط جنگی، اطلاعات مربوط به ارزیابی و میزان خسارات وارده به زیر ساخت‌ها عمدتاً در زمره اسرار دولتی (اسناد و اطلاعات طبقه‌بندی شده) قرار می‌گیرد تا طرف متخاصم، امکان ارزیابی دقیق از عمق و میزان خسارات وارده به طرف مقابل را نداشته باشد و نتیجتاً نتواند برآورد و برنامه‌ریزی دقیقی را از تأثیر عملیات جنگی انجام دهد. براین‌اساس، چنانچه اطلاعات مذکور در زمره اسناد سری یا محرمانه دولتی باشد، در افشای این اطلاعات (اعم از افشا نزد سازمان بورس یا افشای عمومی برای اطلاع سهامداران در سامانه کُدال) رعایت مقررات مربوط به نگهداری و طبقه‌بندی اسناد سری و محرمانه دولتی لازم و ضروری است. از جمله مقررات مربوط به اسرار دولتی می‌توان به این موارد اشاره کرد: قانون مجازات انتشار و افشای اسناد محرمانه و سری دولتی مصوب 1353، آیین‌نامه طرز نگاهداری اسناد سری و محرمانه دولتی و طبقه‌بندی و نحوه مشخص نمودن نوع اسناد و اطلاعات مصوب 1354 و همچنین شیوه‌نامه تشخیص و تفکیک اسرار دولتی از اطلاعات عمومی مصوب 1399. البته چنانچه اطلاعات یاد شده، راجع به وجود یا بروز خطرات زیست محیطی یا تهدید سلامت عمومی باشد، انتشار و دسترسی به چنین اطلاعاتی حق همه شهروندان بوده و طبقه‌بندی آنها در قالب اسناد سری و محرمانه دولتی ممنوع است و در هر حال باید منتشر و افشا شود (تبصره 1 ماده 17 قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات).

در ادامه باید به مسئولیت مدیران شرکت‌ها در افشای اطلاعات و آثار حقوقی عدم افشا یا تأخیر در افشای اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ نسبت به وضعیت نماد معاملاتی اوراق بهادار ناشر (توقف، تعلیق و بازگشایی نماد) اشاره کرد. مطابق تبصره 3 ذیل ماده 17 مکرر 1 دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران، مسئولیت ارائه و افشای اطلاعات مهم (منجمله اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ) به عهده مدیران شرکت (شامل هیأت‌مدیره و مدیر عامل) بوده و تفویض آن به سایر اشخاص، رافع مسئولیت مدیران شرکت نیست.

حال چنانچه ناشر اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ را افشای فوری نماید و این اطلاعات از مصادیق اطلاعات مهم گروه (الف) ماده 13 دستورالعمل افشای اطلاعات باشد، مستنداً به بند (الف) ماده 16 مکرر دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران، نماد معاملاتی به طور خودکار متوقف شده و در اولین جلسه معاملاتی بعد بازگشایی خواهد شد. از طرفی ممکن است ناشر اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ را افشای فوری نکند و برای توجیه عدم افشای فوری این اطلاعات مهم، به ماده 15 دستورالعمل افشای اطلاعات، ماده 16 قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید و مقررات مربوط به طبقه‌بندی اسناد سری و محرمانه دولتی استناد نموده و استدلال ناشر مورد تأیید سازمان بورس قرار بگیرد. در این حالت، طبیعی است که پس از بازگشایی بازار، نماد معاملاتی از حیث عدم افشای اطلاعات با اهمیت، با ریسک توقف یا تعلیق مواجه نبوده و مدیران ناشر مسئولیتی از حیث عدم افشا یا تأخیر در افشای اطلاعات مهم نداشته و سرمایه‌گذاران نیز امکان خرید و فروش اوراق بهادار ناشر را با در نظر گرفتن سایر محدودیت‌های بازار سرمایه در دوران جنگ خواهند داشت.

اما چالش اصلی مربوط به زمانی است که دلایل ناشر برای عدم افشا یا تأخیر در افشای اطلاعات محرمانه، مورد پذیرش سازمان بورس قرار نگیرد. در این وضعیت، ممکن است نماد معاملاتی اوراق بهادار ناشر تعلیق شود. براساس ماده 19 مکرر 1 دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار، در صورتی که ناشر اطلاعات با اهمیت را به موقع افشا نکرده باشد، سازمان بورس رأساً یا به پیشنهاد شرکت بورس اوراق بهادار، نماد معاملاتی را حداکثر 10 روز کاری تعلیق نموده و بلافاصله به ناشر اعلام و مراتب را به عموم افشا می‌کند. در صورتی که ناشر طی این مدت اطلاعات درخواست شده را ارائه ننماید یا پیشنهادی مبنی بر درخواست مهلت مشخص (حداکثر 10 روز کاری) به سازمان بورس ارائه نکند، سازمان بورس می‌تواند ضمن اعلام بازگشایی نماد به بورس، به ناشر اخطار داده و مکاتبات را برای عموم افشا نماید.

همچنین سازمان بورس می‌تواند در صورت تأیید یا عدم تأیید مهلت درخواستی ناشر یا نیاز به بررسی بیشتر موارد مذکور، ضمن اطلاع به عموم، حداکثر مدت تعلیق نماد را تا دو دوره 10 روزه کاری دیگر تمدید نماید. در صورت عدم رفع دلایل تعلیق نماد معاملاتی پس از اتمام مهلت فوق، هیأت‌مدیره سازمان نسبت به تداوم تعلیق یا بازگشایی نماد معاملاتی (در شرایط معامله تحت احتیاط ) به همراه اقدامات لازم جهت شفاف‌سازی اقدام خواهد نمود. مهلت قابل ارائه جهت تداوم تعلیق یا بازگشایی نماد در شرایط «معامله تحت احتیاط» حداکثر 6 ماه از تاریخ تعلیق نماد معاملاتی خواهد بود. چنانچه پس از پایان مهلت ارائه شده از سوی هیأت‌مدیره سازمان بورس، دلایل تعلیق مرتفع نشده باشد، نماد معاملاتی ناشر (در صورتی که در شرایط معامله تحت احتیاط قرار داشته باشد) تعلیق و جهت اعلام لغو پذیرش به بورس اعلام می‌شود.

بنابراین ممکن است علی‌رغم بازگشایی بازار بورس، نماد معاملاتی ناشر به دلیل عدم افشای اطلاعات مربوط به خسارات ناشی از جنگ و عدم موافقت سازمان بورس با دلایل ارائه شده توسط ناشر، در وضعیت تعلیق قرار گیرد و متوقف شود؛ امری که حق مالکیت سهامداران و قدرت تصمیم‌گیری سرمایه‌گذار برای خرید و فروش اوراق بهادار ناشر را به شدت تأثیر قرار خواهد داد و مسلماً منجر به کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران نسبت به نقدشوندگی دارایی‌های آنها در بازار سرمایه می‌شود.

براین اساس شایسته است که سازمان بورس و اوراق بهادار، قبل از بازگشایی بازار بورس، وضعیت اطلاعات مربوط به خسارات وارده به زیرساخت‌ها در اثر جنگ را از طریق برگزاری جلسات با ناشرین تعیین تکلیف نموده تا سهامداران و سرمایه‌گذاران، پس از بازگشایی بازار بورس با سردرگمی و بلاتکلیفی ناشی از توقف یا تعلیق نماد معاملاتی مواجه نشوند.

در پایان پیشنهاد می‌شود که اطلاعات مربوط به توقف یا تعلیق تمام یا بخشی از فعالیت‌های ناشر و همچنین عدم توانایی ناشر در اجرای تعهدات و قراردادها در اثر جنگ که مشمول گروه (الف) موضوع ماده 13 دستورالعمل افشای اطلاعات می‌گردد، افشای فوری شود؛ ولیکن در خصوص اطلاعات مربوط به میزان خسارات ناشی از جنگ (مشمول گروه «د» موضوع ماده 13 دستورالعمل افشای اطلاعات)، لازم است که این اطلاعات صرفاً پس از خاتمه جنگ (نه آتش‌بس موقت) و با در نظر گرفتن مقررات مربوط به اسرار تجاری و طبقه‌بندی اطلاعات و اسناد محرمانه و سری دولتی افشا گردد. بدیهی است چنانچه بازار بورس اوراق بهادار قبل از خاتمه قطعی جنگ بازگشایی شود، عدم افشای اطلاعات راجع به میزان خسارات ناشی از جنگ توسط ناشر به استناد مقررات مذکور، نباید باعث توقف یا تعلیق نماد معاملاتی اوراق بهادار ناشر گردد.

بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.