رئیسجمهور ایران سه پیشنهاد برای ارتقای سازمان همکاری شانگهای مطرح کرد
نوبت جهان چندقطبی است
رئیسجمهور ایران در بحبوحه تحریمها و فشارهای اقتصادی آمریکا علیه تهران، برای حضور در بیستوششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای به بیشکک رفت؛ سفری که به عرصهای برای دیپلماسی فشرده ایران با رهبران کشورهای آسیای مرکزی و قدرتهای شرقی تبدیل شد. دیدار با سران چین، هند، روسیه، پاکستان، قرقیزستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل از جمله رایزنیهای مهم رئیسجمهور در این سفر بود.
پزشکیان در دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بر راهبردی و مبتنی بر منافع مشترک بودن روابط دو کشور تاکید کرد. او روابط تهران و مسکو را روابطی راهبردی و مبتنی بر منافع و مصالح مشترک توصیف کرد. رئیسجمهور ایران همچنین بر ضرورت مقابله با یکجانبهگرایی و تحریمهای آمریکا تاکید کرد و گفت: «ایران در صورت تداوم تجاوزگری، با قدرت ایستادگی خواهد کرد.» او در عین حال اعلام کرد که اگر آمریکا به تعهدات خود در توافق اخیر بازگردد، ایران نیز آمادگی اجرای تعهداتش را دارد. پزشکیان، حضور ایران در سازمانهایی مانند شانگهای و بریکس را عاملی برای تقویت چندجانبهگرایی دانست و بر توسعه روابط تهران و مسکو در همه زمینهها تاکید کرد.
پوتین نیز با محکوم کردن حملات علیه ایران و ابراز همبستگی مردم روسیه با مردم ایران، بر استمرار و تعمیق همکاریهای دوجانبه تاکید کرد. او همچنین با اشاره به رشد روابط تجاری و اقتصادی دو کشور، ابراز امیدواری کرد مذاکرات به نتایج ملموس منجر شود و تاکید کرد مسکو توسعه روابط با تهران را در تمامی حوزهها ادامه خواهد داد. پوتین همچنین تاکید کرد که مسکو تلاش میکند تا در این شرایط دشوار، کالاهای ضروری را در اختیار ایران قرار دهد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان نیز روز سهشنبه در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای با وزرای خارجه روسیه، پاکستان، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان به صورت جمعی گفتوگو کرد. عراقچی همچنین رایزنیهای جداگانهای با وزیر امور خارجه ترکیه، چین و پاکستان داشت.
ارائه سه ابتکار
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در بیستوششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای، به ارائه سه ابتکار مشخص به اعضای سازمان شانگهای با هدف «تعمیق همکاریهای مالی و بانکی، حمایت از تجارت و سرمایهگذاری و تحکیم امنیت انرژی» پرداخت. این ابتکارات عبارت هستند از تعمیق همکاریهای مالی و بانکی و تاسیس «بانک سازمان همکاری شانگهای»، ایجاد اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایهگذاری و تشکیل «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری شانگهای». وی همچنین در حوزه امنیتی ایجاد مرکز راهبردی مطالعات امنیتی این سازمان را برای شناسایی تهدیدهای نوظهور و تقویت ثبات منطقهای مطرح کرد.
پزشکیان اقدامات آمریکا و رژیم اسرائیل را تجاوزی علیه اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل خواند. او ضمن تشریح روند جنگ و تحولات پس از آن، بر موضع ایران درباره تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلامآباد تاکید کرد. در ادامه این سخنرانی، رئیسجمهور با تاکید بر اهمیت گفتوگو و ایجاد سازوکارهای موثر همکاری، آمادگی ایران را برای مشارکت سازنده و فعال در فرآیندهای مرتبط با ارتقای سازمان همکاری شانگهای و حمایت از ابتکارات جدید در راستای تقویت انسجام، کارآمدی و همگرایی این سازمان اعلام کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، امنیت و توسعه را دو مفهوم بههمپیوسته و تفکیکناپذیر دانست و توسعه تجارت درونسازمانی، تسهیل فعالیتهای گمرکی، توسعه کریدورهای حملونقل، اتصال بنادر و مراکز لجستیک، افزایش ظرفیتهای ترانزیتی و تقویت تابآوری زنجیرههای تامین را از محورهای مهم همکاری اقتصادی اعضا برشمرد. او با اشاره به ضرورت تقویت همزمان ابعاد امنیتی و اقتصادی همکاری میان اعضا، امنیت پایدار را حاصل تقابل ندانست و بر نقش اعتماد متقابل، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و همکاری میان دولتها در تامین امنیت تاکید کرد.
ضرورت شکلگیری جهان چندقطبی
همچنین پزشکیان در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای پلاس تاکید کرد که کشورهای شانگهای پلاس میتوانند سهم مهمی در تحقق جهان چندقطبی داشته باشند. رئیسجمهوری ایران در این اجلاس با تاکید بر ضرورت شکلگیری جهانی چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی، برابری حاکمیت دولتها و حاکمیت قانون، خواستار عملکرد عادلانهتر و موثرتر سازمان ملل متحد و شورای امنیت در مواجهه با تحولات جهانی شد و تاکید کرد که دیپلماسی و مذاکره بدون حسن نیت، احترام به تعهدات و پرهیز از توسل به زور نمیتواند به صلح پایدار منجر شود.
پزشکیان با اشاره به افزایش تمایل کشورهای مختلف برای نقشآفرینی در تصمیمگیریهای بینالمللی، تصریح کرد که تغییر توازن قدرت نباید به جایگزینی یک مرکز قدرت با مرکز قدرتی دیگر و انتقال هژمونی منجر شود. همچنین رئیس دولت ایران با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و هدف قرار گرفتن مراکز غیرنظامی، زیرساختهای حیاتی و تاسیسات هستهای صلحآمیز، این اقدامات را نقض صریح منشور ملل متحد و اصول حقوق بینالملل دانست و تاکید کرد که تداوم چنین روندی میتواند اعتماد کشورها را به سازوکارهای بینالمللی و مسیر دیپلماسی تضعیف کند. پزشکیان در نهایت، دیپلماسی و مذاکره را مسیر اصلی حل اختلافات دانست و بر ضرورت حسن نیت، احترام به تعهدات و پرهیز از توسل به زور برای دستیابی به صلح پایدار تاکید کرد.
امضای اسناد
در کنار رایزنیهای سیاسی، مجموعهای از اسناد و تصمیمات در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای تصویب و امضا شد که برخی از آنها میتواند برای ایران اهمیت ویژهای داشته باشد. «بیانیه بیشکک» به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد سازمان و پروتکل اصلاحات و الحاقات منشور شانگهای، از جمله اسناد اصلی نشست بود که بر تقویت ساختار و همکاری میان اعضا تاکید دارد. در حوزه امنیتی نیز آییننامه مرکز جامع مقابله با چالشها و تهدیدهای امنیتی و برنامههای مشترک مبارزه با مواد مخدر تا سال ۲۰۳۰ تصویب شد.
از منظر اقتصادی، «برنامه اقدام برای توسعه بنادر و مراکز لجستیک در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰» اهمیت بیشتری برای ایران دارد؛ زیرا تهران میتواند با تکیه بر موقعیت جغرافیایی خود، از توسعه شبکههای ترانزیتی و اتصال بنادر و مراکز لجستیک اعضا برای تقویت نقش خود در کریدورهای اوراسیایی استفاده کند. این موضوع بهویژه در شرایط تحریم میتواند به افزایش درآمدهای ترانزیتی و کاهش وابستگی مسیرهای تجاری منطقه به شبکههای تحت نفوذ غرب کمک کند. در حوزه انرژی، بیانیههایی درباره امنیت هستهای، بهرهوری انرژی و توسعه سامانههای انرژی نیز مطرح شد، هرچند این موارد در فهرست نشست «بدون امضا» ذکر شدهاند و از این رو باید آنها را بیشتر در سطح اعلام موضع و چارچوب همکاری آینده ارزیابی کرد. در مجموع، اهمیت اسناد بیشکک برای ایران بیش از آنکه در یک دستاورد فوری اقتصادی باشد، در ایجاد بستر حقوقی و اجرایی برای گسترش همکاریهای ترانزیتی، فناوری، انرژی و تجاری با کشورهای اوراسیا نهفته است.
پوستاندازی در نظم جهانی
