سفیر تاجیکستان در پاسخ به «دنیای اقتصاد» از مزیت ترانزیتی ایران گفت
راه دوشنبه از چابهار میگذرد
مهمترین نشانه این تحول را میتوان در آمار تجارت دو کشور دید. حجم مبادلات ایران و تاجیکستان که در سال ۲۰۲۰ حدود ۵۷ میلیون دلار بود، در سال ۲۰۲۵ به ۴۸۵میلیون دلار رسید؛ یعنی رشدی نزدیک به ۹ برابر در پنج سال. هدف بعدی نیز رساندن این رقم به یکمیلیارد دلار است. سفیر تاجیکستان تاکید دارد که دو کشور راهی جز توسعه همکاریهای اقتصادی ندارند و افزایش تجارت را بخشی از منافع ملی دو طرف میداند. این رشد در حالی اتفاق افتاده که روابط اقتصادی ایران با محدودیتهای ناشی از تحریمها روبهرو است. با این حال، زاهدی معتقد است تحولات اخیر تاثیر جدی بر تجارت تهران و دوشنبه نخواهد گذاشت. به گفته او، حتی در نیمه نخست سال جاری که شرایط جنگی بر منطقه حاکم بود، حجم تجارت دو کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۴ برابر افزایش داشته است. تاجیکستان همچنین اعلام کرده است که با تحریمهای یکجانبه موافق نیست و آنها را در مواردی مغایر با قوانین بینالمللی میداند.
در کنار تجارت، انرژی یکی از حوزههایی است که میتواند روابط اقتصادی دو کشور را وارد مرحله تازهای کند. اخیرا مذاکراتی برای خرید سوخت و گازوئیل از ایران انجام شده و مقامهای انرژی تاجیکستان با همتایان ایرانی خود درباره تامین نیازهای این کشور گفتوگو کردهاند. اگرچه مشکلات لجستیک همچنان وجود دارد، دو طرف برای رفع این موانع تلاش میکنند.
موقعیت جغرافیایی تاجیکستان نیز زمینه دیگری برای همکاری با ایران فراهم کرده که نظام الدین زاهدی در جریان صحبتهایش به آن اشاره کرد. او در پاسخ به پرسش دنیای اقتصاد درباره مساله مهم ترانزیت و مزیت قابلتوجه ایران برای رساندن تاجیکستان و منطقه آسیای مرکزی به خلیج فارس و بنادر جنوب و چابهار تصریح کرد: تاجیکستان کشوری محصور در خشکی است و برای دسترسی به آبهای آزاد به مسیرهای ترانزیتی نیاز دارد. در این میان، ایران و بندر چابهار اهمیت ویژهای پیدا میکنند. سال گذشته تفاهمنامهای برای استفاده تاجیکستان از ظرفیتهای چابهار امضا شد و قرار است قطعه زمینی در این بندر به تاجیکستان اختصاص یابد. تحقق این طرح میتواند چابهار را به یکی از مسیرهای مهم ارتباطی تاجیکستان با بازارهای جهانی تبدیل کند و همزمان جایگاه ایران را در تجارت آسیای مرکزی تقویت کند.
زاهدی البته به موانع این مسیر از جمله تکمیل نبودن راهآهن داخلی ایران و عدم تکمیل چابهار به آن هم اشاره کرد. اما همه داستان روابط تهران و دوشنبه در آمارهای تجاری خلاصه نمیشود. در پس این مناسبات اقتصادی، اشتراکات فرهنگی عمیقی قرار دارد که به گفته سفیر تاجیکستان، یکی از مهمترین پایههای روابط دو کشور است. زبان فارسی، ادبیات و تاریخ مشترک، بخش جداییناپذیر این پیوند هستند. زاهدی زبان تاجیکی را همان فارسی میداند و تاکید میکند که این زبان نقشی مهم در حفظ هویت ملی تاجیکستان داشته است.
در همین چارچوب، تلاش برای بازگشت نسل جدید تاجیکستان به میراث مکتوب نیاکان نیز اهمیت پیدا کرده است. دولت تاجیکستان بر آشنایی مردم با خط فارسی تاکید دارد؛ چرا که بخش بزرگی از میراث تاریخی و ادبی این کشور به خط فارسی نوشته شده است. سال گذشته نیز شاهنامه فردوسی، به عنوان یکی از مهمترین آثار ادبی و اسناد هویت فرهنگی فارسیزبانان، در قالب یک دوره دو جلدی در اختیار خانوادههای تاجیکستانی قرار گرفت. به این ترتیب، شاهنامه از یک اثر تاریخی به ابزاری برای پیوند نسل امروز با گذشته فرهنگی تبدیل شده است.
رفتوآمد میان دو کشور نیز حلقه اتصال فرهنگ و اقتصاد است. لغو روادید یکماهه، تلاش برای افزایش پروازها و سفرهای متعدد مقامهای دو کشور، زمینه را برای گردشگری، تجارت، سرمایهگذاری و ارتباطات فرهنگی بیشتر فراهم کرده است. در سه دهه گذشته رئیسجمهور تاجیکستان ۲۲ بار به تهران سفر کرده و روسای جمهور ایران نیز ۱۶ بار به تاجیکستان رفتهاند. بیش از ۲۴۰ سند دوجانبه نیز میان دو کشور به امضا رسیده است. در نهایت، رابطه ایران و تاجیکستان را میتوان بر دو ستون اقتصاد و فرهنگ دید؛ اقتصادی که از ۵۷میلیون دلار به ۴۸۵میلیون دلار رسیده و حالا هدفگذاری یکمیلیارد دلاری را دنبال میکند و فرهنگی که در زبان، شاهنامه و میراث مشترک دو ملت ریشه دارد.
