وداع تاریخی با رهبر شهید
- هیاتهای سیاسی-دیپلماتیک از ۱۰۰ کشور به پیکر رهبر شهید انقلاب ادای احترام کردند
- گزارش «دنیای اقتصاد» از آیینهای وداع و تشییع پیکر آقای شهید در ایران و عراق
مشهد، حرم مطهر رضوی، رواق دارالذکر / عکس: امیر خلوصی - ایسنا
نخستین روزهای وداع تاریخی با آقای شهید ایران در شامگاه پنجشنبه ۱۱تیرماه۱۴۰۵، آغاز شد. پیکر رهبر شهید انقلاب به محل شهادت ایشان منتقل شد تا مراسم وداع در جوار مقتل آیتالله شهید سیدعلی خامنهای آغاز شود. در این مراسم، مداحان در رثای اباعبدالله الحسین(ع) مرثیهسرایی کردند. این مراسم تنها یک وداع ساده نبود، بلکه بازخوانی پیوند عمیق میان رهبری و خانوادههایی بود که فرزندان خود را در راه آرمانهای این نظام فدا کرده بودند. حضور نوزادان در آغوش مادران و پیرمردانی که با عکس فرزندان شهیدشان در کنار پیکر مطهر رهبر انقلاب ایستاده بودند، صحنههایی تاریخی خلق کرد.
درحالیکه خانوادههای شهدا با پیکر مطهر وداع میکردند، نهادهای امنیتی و نظامی نیز با صدور بیانیههایی بر ابعاد این فاجعه بزرگ تاکید کردند. وزارت اطلاعات در بیانیهای که به مناسبت آغاز این آیینها صادر شد، کرد: «دشمن آمریکایی صهیونی بزرگترین جنایت و توطئه تروریستی تاریخ معاصر را در این فاجعه بزرگ رقم زد و قلوب بیشماری را تا ابد جریحهدار و محزون کرد.» همزمان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با دعوت از آحاد مردم برای حضوری عاشورایی تاکید کرد: «مراسم باشکوه تشییع، صرفا یک بدرقه نیست، بلکه رستاخیزی عظیم برای تجدید میثاق با اسلام ناب، آرمانهای بلند انقلاب و تداوم راه آن قائد شهید است.» ورای این بیانیهها و دستورالعملها و فراخوانها، خروش خودجوشمیلیونها ایرانی برگ دیگری را در تاریخ رشادتهای ایرانیان ثبت کرد.
ادای احترام هیاتهای سیاسی-دیپلماتیک
با طلوع خورشید در صبح روز ۱۲ تیرماه، مصلای امام خمینی(ره) تهران به کانون توجهات بینالمللی و مرکز ثقل ادای احترام مقامات عالیرتبه بدل شد. پیش از آنکه درها به روی عموم گشوده شود، مراسمی رسمی با حضور سران قوا و مسوولان ارشد کشوری برگزار شد. به گزارش «ایلنا» مسعود پزشکیان رئیسجمهور، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس، غلامحسین محسنی اژهای رئیس دستگاه قضا، محسن رضایی، محمدرضا عارف و سیدعباس عراقچی از جمله مسوولانی بودند که در نخستین ساعات برای ادای احترام به پیکر «آقای شهید ایران» حاضر شدند. به گزارش «ایسنا» فرماندهان ارشد نیروهای مسلح نیز با حضور در مصلی، با فرمانده کل خود وداعی نظامی و باصلابت داشتند. سرلشکر پاسدار علی عبداللهی، امیر سرلشکر امیر حاتمی و سردار احمدرضا رادان با حضور در این مراسم، بر تداوم نقشه راه فرمانده شهید کل قوا در صنایع دفاعی و امنیت ملی تاکید کردند. بعد بینالمللی این مراسم نیز بسیار پررنگ بود.
۱۳ تیرماه؛ خروش ملت و آغاز رستاخیز مردمی
روز شنبه ۱۳ تیرماه ۱۴۰۵، تهران شاهد یکی از بزرگترین تجمعات انسانی در تاریخ معاصر خود بود. به گزارش تابناک، مراسم مردمی وداع با پیکر رهبر شهید انقلاب به طور رسمی از ساعت ۶صبح در مصلای امام خمینی(ره) آغاز شد، اما درهای مصلی بهدلیل ازدحام بیسابقه، از ساعتها قبل به روی عزادارانی گشوده شد که شب را در اطراف خیابانهای منتهی به مصلی سپری کرده بودند. از سپیدهدم، نوای ملکوتی قرآن در فضا طنینانداز بود و سیل جمعیت از هر سو به سمت مصلی روانه میشد. زن و مرد، پیر و جوان، و خانوادههایی که کودکان خود را بر دوش گرفته بودند، تصویری از وحدت ملی را به نمایش گذاشتند. فریادهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» همچون موجی خروشان از میان جمعیت برمیخیزد و در زیر سقف مصلی میپیچید؛ شعارهایی که در کنار اشکها، تصویری از سوگ و ایستادگی را در هم آمیخته بود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در پیامی خطاب به ملت ایران که در حساب کاربری خود منتشر کرد، نوشت: «ملت بزرگ ایران با قلبهایی مالامال از اندوه و ارادههایی آکنده از امید، ثابت خواهند کرد پرچمی که قائد شهید برای برافراشته ماندنش مجاهدت کرد بر زمین نخواهد ماند.» وی همچنین در همایش «امام خامنهای رهبر جاودان مقاومت» با تاکید بر تداوم راه ایشان گفت: «من با رهبر شهید وداع نکردم و نخواهم کرد. رهبری شهید برای من همیشه زنده است. مهم این است که راه ایشان را ادامه دهیم؛ ادامهدادن راه او باعث نجات ما خواهد بود.»
در همین راستا، علیاکبر ولایتی نیز در یادداشتی تصریح کرد: «خون او موجب بعثت دوباره ملت عزیز ایران و همه آزادیخواهان جهان شد و به فرموده مولا علی(ع): حق درخشان است و باطل آشفته. قاتلان و جانیان بدانند که فرجامی شومتر از سرنوشت تاریک یزیدیان در انتظارشان است.» علی نیکزاد، نایب رئیس مجلس، در جمع خبرنگاران مستقر در مصلی با اشاره به ویژگیهای مدیریتی رهبر شهید اظهار کرد: «رهبر شهید انقلاب از حیث علوم سیاسی، فرد جامع الشرایط و مجتهدی عالم بود و برخی از علمای بزرگ شاگرد ایشان بودند. در ادبیات، صاحبنظر بود. در کشورداری و انس با قرآن و عبادت، عرفان بیبدیل بود. همه شیاطین توطئه و نفاق میکردند؛ اما رهبر جمهوری اسلامی بدون هیچگونه اشتباهی با سخنرانیشان همه اینها را نقش بر آب میکرد. مجاهدت ایشان بینظیر بود.»
۱۴ تیرماه؛ اقامه نماز تاریخی و بیعت با آرمانها
اوج این مراسم تاریخی در روز یکشنبه ۱۴ تیرماه ۱۴۰۵ رقم خورد؛ روزی که با تصمیم هیات دولت و بهدلیل استقبال بینظیر مردم، تعطیل رسمی اعلام شد. به گزارش «ایرنا» آیین اقامه نماز بر پیکر مطهر رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان به امامت آیتالله العظمی جعفر سبحانی برگزار شد. در این مراسم که با حضور پرشور میلیونها نفر و فرزندان ایشان، حججالاسلام سید مصطفی، سید مسعود و سید میثم خامنهای برگزار شد، پیکر آیتالله خامنهای و چهار تن از اعضای خانواده ایشان که در حمله تروریستی به شهادت رسیده بودند، تشییع شد. نماز در سه نوبت اقامه شد: ابتدا بر پیکر رهبر شهید، سپس بر پیکر شهیده سیده بشری حسینی خامنهای، شهید مصباحالهدی باقری و شهیده زهرا حدادعادل و در نوبت سوم بر پیکر نوه ایشان، شهیده زهرا محمدی گلپایگانی.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در حاشیه این مراسم با تاکید بر پیوند ناگسستنی رهبر و ملت گفت: «تکیهگاه اصلی آقای شهید ایران، مردم بودند. مردمشناسی رهبر شهید ایران در آخرین فرمایشات ایشان کاملا مشهود بود. مردم ایران در دو سه روز گذشته فراتر از انتظار ظاهر شدند تا جایی که ناچار شدیم امروز را در سراسر کشور تعطیل عمومی اعلام کنیم. وظیفه ما برای اجرای منویات ایشان چند برابر شده است. قول میدهیم که خدمتگزاران و کارگزاران امین مردم باشیم و با امام خود میثاق ببندیم که قویتر از گذشته در مسیر خدمت به مردم گام برمیداریم.» محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس نیز با انتشار پیامی در فضای مجازی، حس و حال حاکم بر نماز را چنین توصیف کرد: «امروز ملت سربلند و شکستناپذیر ایران اسلامی یکصدا در حق امام مجاهد شهید خود شهادت داد: اللَهُمَ إِنَا لَا نَعْلَمُ مِنْهُ إِلَا خَیْرا و یکپارچه برخاست و از عمق جان فریاد زد: یا لَثاراتِ الحسین (علیه السلام).»
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، با اشاره به پیام این حضور برای دشمنان تصریح کرد: «این چند روز چشمتان را به ایران بدوزید. این همان ایرانی است که خیال میکردید چند روزه میتوانید آن را از پا درآورید! این دریای خروشان جمعیت، حالا در وداع و تشییع رهبرشان دو شعار را فریاد میزنند: مقاومت در برابر دشمنان و انتقام خون رهبر شهید ایران.» فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت حجم بالای جمعیت را یکی از جلوههای قدرت ملی دانست و تاکید کرد که ستاد برگزاری مراسم تمام تلاش خود را برای تکریم زائران به کار بسته است. این مراسم که با حضور بیش از ۱۵هزار خبرنگار داخلی و خارجی پوشش داده شد، نه تنها یک سوگواری ملی، بلکه بازخوانی عهدی دوباره با راه عزت، استقلال و مقاومت بود؛ راهی که رهبر انقلاب جان خود را در مسیر آن فدا کردند و اکنون ملت ایران با گامهایی استوارتر از گذشته، بر ادامه آن پای میفشارند. مصلای تهران در آن روزها، آینهای از پیوند نسلها و جلوهای از همبستگی مردمی بود که نشان دادند آرمانهای انقلاب اسلامی در عمق جان آنان ریشه دارد.
۱۵ تیرماه؛ وداع پایتخت با مقتدای شهید
تهران در روزهای میانی تیرماه ۱۴۰۵، شاهد یکی از بزرگترین اجتماعات انسانی تاریخ خود بود؛ مراسمی که نه تنها یک تشییع جنازه، بلکه نمادی از پیوند عمیق میان یک ملت و رهبر فقیدشان به شمار میرفت. آیین وداع با پیکر آیتالله سیدعلی خامنهای پس از دو روز میزبانی مصلای امام خمینی(ره)، روز دوشنبه ۱۵تیرماه به اوج خود رسید. پایتختنشینان درحالیکه دمای هوا از ۴۰درجه فراتر رفته بود، از نخستین ساعات بامداد رگهای حیاتی شهر را با حضورمیلیونی خود پر کردند تا پیکر «آقای شهید ایران» و اعضای خانواده ایشان را به سوی جایگاه ابدیشان در مشهد مقدس بدرقه کنند.
یکی از حواشی که این سه روز مراسم در تهران به دنبال داشت غیبت قابهای رسمی از برخی مسوولان سابق نظام بود. به گزارش «دنیایاقتصاد» آیین ادای احترام به رهبری شهید اگرچه با نظم و شکوه خاصی همراه بود، اما جای خالی یک قاب رسمی در آن به شدت احساس شد؛ قابی متشکل از سه رئیسجمهوری سابق و در قید حیات کشور یعنی سید محمد خاتمی، محمود احمدینژاد و حسن روحانی. البته پس از آن محمود احمدینژاد در مراسم روز دوشنبه در میان مردم حاضر شد. با این حال حضور این چهرهها نه صرفا به خاطر اشخاص، بلکه به نشان تاکید بر «جمهوریت نظام» اهمیت داشت. از آنجا که آیتالله خامنهای خود دو دوره رئیسجمهور بوده و حکم تنفیذ این سه تن را امضا کرده بود، حضور آنان در کنار هم میتوانست پیامی قدرتمند از انسجام ملی را مخابره کند. دنیایاقتصاد در اینباره نوشت: «نمایش جمهوریت نظام تنها با حضور تودههای مردم میسر نیست. جمهوری، رئیسی دارد که با رأی مستقیم مردم انتخاب میشود و رهبر شهید رأی مردم را امضا کرده بود.» این تحلیل همچنین به جایگاه مسعود پزشکیان اشاره کرده و آورده است که طبق اصل ۱۱۳ قانون اساسی، شایسته بود رئیسجمهور فعلی بهعنوان عالیترین مقام رسمی پس از رهبری، با فاصلهای مشخص در صدر صفوف قرار گیرد تا نماد حاکمیت ملی بیش از پیش تجلی یابد.
در همین راستا، احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی، در یادداشتی با عنوان «دلیل غیبتشان این نبود؟» به جنبه دیگری از این غیبت پرداخت. وی نوشت: «اینکه عدهای حرمت مراسم تشییع را نادیده بگیرند و در حین مراسم در مواجهه با رئیسجمهور و وزیر خارجه کشور، علیه آنان شعارهای تند و سخیف دهند، خود به روشنی علت عدم حضور چهرههایی چون سید محمد خاتمی و شیخ حسن روحانی در مراسم را توضیح میدهد. کسانی که به دکتر پزشکیان به عنوان فرد مورد اعتماد و احترام کامل آقای خامنهای رحم نکنند، معلوم است که در صورت مشاهده افرادی چون خاتمی و روحانی در مراسم تشییع چه معاملهای میکردند!» این حواشی نشان داد که فضای دوقطبی در بخشهایی از بدنه مراسم، مانعی برای شکلگیری آن قاب وحدتبخش بوده است.
در میان شایعاتی که پیرامون غیبت برخی چهرههای شاخص مطرح میشد، وضعیت حضور اعضای بیت حضرت امام خمینی(ره) نیز مورد توجه رسانهها قرار گرفت. به گزارش جماران، محمدعلی انصاری، سرپرست آستان مقدس حضرت امام خمینی(س)، در واکنش به این شایعات اظهار کرد: «یادگار امام علاوه بر تاکید بر حضور مردم در میادین، اکثر شبها با خانواده و به طور غیررسمی در میادین تهران و جمع عزاداران و موکبها شرکت نمودند.» این اظهارات نشاندهنده تلاش برای حفظ آرامش و جلوگیری از سوءاستفاده رسانههای معاند از فضای سوگواری ملی بود.
تدابیر فنی و تغییر مسیر پیکرها در گرمای ۴۰ درجه
یکی از موضوعاتی که در روز تشییع بحثبرانگیز شد، تغییر ناگهانی مسیر حرکت پیکرها بود که انتقاداتی را در فضای مجازی به دنبال داشت. خبرنگار انصافنیوز در گزارشی تحقیقی به بررسی دلایل این تصمیم پرداخت. بر اساس این گزارش، دمای بالای ۴۰ درجه تهران یکی از ملاحظات اصلی بوده است؛ چرا که شرایط مطلوب نگهداری پیکرهای شهدا منفی ۱۸ درجه است و با امکانات موجود تنها میتوان دما را حدود ۳۰ درجه کاهش داد. انصافنیوز نوشت: «اگر طبق اعلام اولیه تشییع از خیابان دماوند شروع میشد، در انتهای مسیر با مشکل مواجه میشدیم چون طی این مسیر چندین ساعت طول میکشید. چون که برخلاف ادعاهای برخی رسانههای خارج کشور، پیکرهای تشییع شده واقعی بودند، این ملاحظه دمای هوا قابلتوجه بود.» در نهایت، مسوولان برگزاری مراسم به این جمعبندی رسیدند که برای جلوگیری از آسیب به پیکرها در آفتاب شدید، مسیر حضور را تغییر دهند و این اقدام را نه «بیتدبیری»، بلکه «تدبیر» برای حفظ حرمت شهدا دانستند.
سردار حسن حسنزاده، رئیس ستاد برگزاری مراسم، نیز با تایید این موضوع به خبرنگار سیاسی ایرنا گفت: «برنامه اولیه ما آغاز حرکت از خیابان انقلاب بود، اما به دلیل حضور بیسابقه و بسیار زودتر از موعدِ زائران در نقاط شرقی تهران و انسداد معابر، امکانِ استقرار خودروی حامل پیکرها در آن نقطه میسر نشد.» وی ضمن عذرخواهی از مردمی که در شرق تهران منتظر بودند، تاکید کرد که اولویت اصلی، رساندن پیکرها به مراسم قم پیش از اذان مغرب بوده است.
پیام رئیسجمهور و مقامات
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در تمامی مراحل مراسم حضوری فعال داشت. وی همچنین در روز دوشنبه در شبکه ایکس نوشت: «رهبری شهید به همگان آموخت که بزرگترین سرمایه ایران، مردم و وحدت آنان است.» در حاشیه این مراسم، سایر مقامات دولتی نیز به بیان نظرات خود پرداختند. محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، «ایران قوی» را بزرگترین میراث رهبر شهید دانست و فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، حضور مردم را نشانه همدلی حاکمیت و ملت توصیف کرد. در میان خیل عظیم عزاداران، حضور چهرههای ارشد اجرایی و قضایی کشور در کنار مردم، جلوهای از همبستگی ارکان حاکمیت در این سوگ ملی بود. محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، از نخستین ساعات آغاز مراسم به اجتماعمیلیونی مردم پیوست و همگام با دیگر سوگواران، پیکر مطهر رهبر شهید را بدرقه کرد. به گزارش ایرنا، عارف که در میان حلقهی فشرده جمعیت حضور یافته بود، این حضور بینظیر را نشانهای از پیوند ناگسستنی ملت با آرمانهای اصیل انقلاب دانست.
در بخش دیگری از مسیر تشییع، حجتالاسلام والمسلمین غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه، در جمع خبرنگاران و عزاداران حاضر شد و به تبیین ابعاد شخصیتی و اهداف والای رهبر فقید انقلاب پرداخت. به گزارش مرکز رسانه قوه قضائیه، محسنی اژهای با اشاره به فریادهای استکبارستیزی تشییعکنندگان، تصریح کرد: «قلهای که امام شهید ما مدنظر داشتند و تحقق آن را برای ملت بزرگوار ایران هدفگذاری و ترسیم کردند، همانا ریشهکن شدن فساد و جریانهای استکباری است.»
علاوه بر سران قوا، حضور شخصیتهای باسابقه و اثرگذار نظام همچون آیتالله احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان و آیتالله آملی لاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، در میان جمعیت، بر غنای سیاسی و مذهبی این مراسم افزود. به گزارش خبرنگار ایرنا، آیتالله جنتی بهرغم کهولت سن، در بخشی از مسیر با سیل خروشان مردم همراه شد تا در آیین بدرقه مقتدای شهید سهمی داشته باشد. همچنین حضور وزرای دولت چهاردهم از جمله اسکندر مؤمنی وزیر کشور، علیرضا کاظمی وزیر آموزش و پرورش و فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی، نشان از آمادگی کامل بدنه اجرایی کشور برای تداوم مسیر خدمت در سایه هدایتهای رهبر شهید داشت. این مقامات در گفتوگوهای کوتاه خود، بر این نکته اشتراک نظر داشتند که حضور حماسی مردم، بزرگترین پشتوانه برای اقتدار ایران در عرصههای بینالمللی و پاسخ محکم به جنایات اخیر دشمنان است. مراسم تشییع که از ساعت ۶ صبح دوشنبه آغاز شده بود، تا ساعت ۱۷ ادامه یافت.
۱۶ تیرماه؛ وداع با رهبر شهید در قم
پیکر مطهر رهبر فقید انقلاب پس از تهران، راهی سفری معنوی شد که ایستگاههای بعدی آن شهر قم بود. به گزارش «ایلنا» نماز میت بر پیکر رهبر شهید ایران و اعضای خانواده ایشان، صبح سهشنبه ۱۶ تیرماه به امامت آیتالله جوادی آملی و با حضور میلیونی ارادتمندان و مردم همیشه در صحنه، علما، فضلا، مسوولان، جمعی از فرماندهان نیروهای مسلح و شخصیتهای داخلی در میعادگاه عاشقان، مسجد مقدس جمکران اقامه شد. پس از اقامه نماز، آیین تشییع از مسجد مقدس جمکران تا حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) برگزار شد. بلوار پیامبر اعظم(ص) به طول هفت کیلومتر، مسیر اصلی انتقال پیکرها از مسجد جمکران به سمت حرم مطهر حضرت معصومه(س) بود.
شهر قم در این روز شاهد حضور عزادارانی بود که با پرچمهای سهرنگ ایران و بیرقهای سرخ «یالثارات الحسین» در دو سوی بلوار مستقر شده بودند. خودروی حامل پیکرها با پوششی از گل و پارچههای سبز تزیین شده بود. در طول مسیر، مداحان و مرثیهسرایان به ذکر مصیبت پرداختند و گروههای مختلف مردمی با شعارهای مذهبی و حماسی، کاروان را همراهی کردند. برای مقابله با گرمای هوا و تامین سلامت تشییعکنندگان، دستگاههای مه پاش و واحدهای سیار آبرسانی در فواصل مشخص مستقر شده بودند و نیروهای امدادی هلال احمر و اورژانس به صورت مداوم وضعیت سلامت حاضران را رصد میکردند. این نظم لجستیک در کنار حضور مردمی، تصویری از مدیریت بحران و سازماندهی تجمعات انبوه در شرایط حساس ملی را به نمایش گذاشت. یکی از ویژگیهای برجسته مراسم در قم، حضور اتباع غیرایرانی و طلاب علوم دینی از ملیتهای مختلف بود. زائرانی از کشورهای حوزه خلیجفارس، لبنان، عراق، پاکستان و افغانستان با در دست داشتن پرچمهای ملی خود و تصاویر رهبر فقید، بر جنبههای فراملی جایگاه ایشان تاکید داشتند.
۱۷ تیرماه؛ وداع میلیونی در عراق
خاک عراق از نخستین ساعات شامگاه سهشنبه، میزبان پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی و شهدای خانواده ایشان بود. این سفر معنوی با ورود هواپیمای حامل پیکرها به فرودگاه نجف اشرف آغاز شد. هزاران نفر از مردم و زائران عراقی که از ساعتها پیش در محوطه فرودگاه و مسیرهای منتهی به آن تجمع کرده بودند، آیین استقبال از این پیکر مطهر را به نمادی از وحدت عمیق میان دو ملت ایران و عراق تبدیل کردند. حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، در کنار علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، در مراسم رسمی استقبال در فرودگاه، بر اهمیت دیپلماتیک و معنوی این واقعه صحه گذاشت. به گزارش ایسنا، آیین رسمی با ادای احترام مقامات عالیرتبه لشکری و کشوری دو کشور در فضایی آکنده از اندوه و شکوه برگزار شد. رئیسجمهور ایران و نخستوزیر عراق با قرائت فاتحه، یاد و خدمات ماندگار قائد شهید در اعتلای امت اسلامی را گرامی داشتند. پس از این مراسم رسمی، پیکر مطهر به محل استقرار موقت منتقل شد تا برای آغاز مراسم تشییع در صبح روز چهارشنبه آماده شود. این در حالی بود که در طول مسیر، زائران حسینی از شهرهای مختلف عراق با ابراز همدردی عمیق، خودروی حامل پیکر را مشایعت میکردند.
با طلوع خورشید روز چهارشنبه، مراسم اصلی در نجف اشرف آغاز شد. پیکر رهبر شهید در میان ازدحام عظیم جمعیت که مسیری ۶ کیلومتری را در مدت ۷ ساعت با پای پیاده پیمودند، به سمت حرم مطهر امیرالمؤمنین(ع) تشییع شد. حضور شخصیتهای برجستهای همچون شیخ ابراهیم زکزاکی، سید عمار حکیم رهبر جریان حکمت ملی و سید مقتدی الصدر رهبر جریان صدر، در میان سیل خروشان عزاداران، جلوهای خاص به این مراسم بخشید. در صحن مطهر حضرت زهرا(س) و ایوان طلای حرم علوی، زیارت امینالله قرائت شد و پیکر شهدا بر گرد ضریح مطهر امام علی(ع) طواف داده شد. به گزارش ایلنا، نماز میت بر پیکر رهبر شهید در حرم مطهر علوی به امامت آیتالله سید محمدتقی الحکیم و با حضور فرزندان آیتالله العظمی سیستانی و دیگر مراجع عظام تقلید از جمله آیتالله شیخ محمد یعقوبی اقامه شد.
کربلا در سوگ فرزند حسین(ع)
پس از وداع باشکوه در نجف، کاروان حامل پیکر مطهر مسیر جاده نجف به کربلا را در پیش گرفت. به گزارش خبرگزاری رسمی عراق، این انتقال به دلیل استقبال گسترده قبایل و عشایر در طول مسیر با تاخیر مواجه شد. نصیف جاسم الخطابی، استاندار کربلا، در تشریح این موضوع اظهار کرد: «تاخیر در رسیدن پیکر پاک رهبر شهید بهدلیل استقبال گسترده مردم و قبایل و عشایر در طول مسیر بین نجف تا کربلا بوده است.» شیوخ و سران قبایل عراقی با بیرقهای قبیلهای خود در ورودیهای شهر کربلا به انتظار ایستاده بودند و با رسیدن خودروی حامل پیکر به عمودهای پایانی مسیر مشایه، عزاداران هرولهکنان و با فریادهای لبیک، پیکر مطهر را تا قلب شهر کربلا همراهی کردند.
در این میان، حضور سردار اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، در صف نخست نماز مغرب و عشاء در حرم امام حسین(ع) که به امامت شیخ عبدالمهدی الکربلائی برگزار شد، مورد توجه رسانهها قرار گرفت. اوج مراسم در کربلا، ورود پیکر مطهر به بینالحرمین در ساعات پس از نیمهشب بود. پیکر رهبر شهید ابتدا وارد حرم مطهر سیدالشهدا(ع) شد و پس از اقامه نماز توسط شیخ عبدالمهدی الکربلائی، نماینده آیتالله سیستانی، بر گرد ضریح ششگوشه طواف داده شد. سپس پیکر مطهر از بابالشهدا خارج و به سمت حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع) هدایت شد. بهدلیل ازدحام فوقالعاده جمعیت در بینالحرمین، پیکر برای مدتی کوتاه به حرم امام حسین(ع) بازگشت و سرانجام در نخستین ساعات بامداد پنجشنبه وارد حرم حضرت عباس(ع) شد.
بازتابهای سیاسی و پیوندهای راهبردی در حاشیه مراسم
مراسم تشییع در عراق تنها یک آیین مذهبی نبود، بلکه ابعاد سیاسی و راهبردی گستردهای را نیز به همراه داشت. به گزارش «ایرنا» مسعود پزشکیان در دیدار با نخستوزیر عراق، ضمن قدردانی از میزبانی شایسته این کشور، این مراسم را «جلوهای از پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی و اعتقادی دو ملت و نمادی از همبستگی جهان اسلام» توصیف کرد. در مقابل، علی فالح الزیدی نیز حضور در این آیین را «وظیفهای اخلاقی و دینی» دانست و رهبر شهید را شخصیتی اثرگذار در جهان اسلام نامید. به گزارش «ایسنا» محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور نیز در رابطه با مراسم برگزار شده در کربلا، نوشت:« تشییع حماسی پیکر مطهر امام شهید در نجف کربلا، نماد درخشان برادری و اشتراکات عمیق فرهنگی و اعتقادی دو ملت ایران و عراق است.»
۱۸ تیرماه؛ وداع در پایتخت معنوی ایران
مشهد مقدس در روز پنجشنبه، هجدهم تیرماه سال ۱۴۰۵، شاهد آخرین روز مراسم تشییع رهبر شهید بود. از نخستین ساعات بامداد، درحالیکه هنوز سپیده دم نزده بود، خیل عظیم زائران و عزاداران از سراسر ایران اسلامی و اقصینقاط جهان با چشمانی اشکبار خود را به میدان پانزده خرداد و خیابان امامرضا(ع) رساندند تا در مراسمی که ستاد تشییع آن را «بدرقه تا بهشت» نامیده بود، شرکت کنند. به گزارش «ایلنا» این مراسم در حالی آغاز شد که پیکر مطهر شهیدان پس از تشییعی بینظیر در شهرهای تهران و قم و همچنین طواف در حرمهای مطهر نجف اشرف و کربلای معلی، با پرواز ویژه وارد فرودگاه شهیدهاشمینژاد مشهد شده بود. نکته قابلتوجه در بدو ورود، همراهی جنگندههای ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که هواپیمای حامل پیکر مطهر را تا لحظه نشستن بر باند فرودگاه اسکورت کردند. در فرودگاه مشهد، مقامات ارشد نظامی و کشوری از جمله سردار قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، به استقبال پیکرها رفتند تا آیین تشییع رسمی در میان فریادهای «لبیک یا حسین» و «این همه لشکر آمده، به عشق رهبر آمده» آغاز شود.
تغییر در برنامههای تشییع
حضور میلیونی مردم در خیابانهای منتهی به حرم مطهر رضوی به قدری متراکم و گسترده بود که تمامی پیشبینیهای لجستیک را با چالش مواجه کرد. ازدحام جمعیت در حدفاصل چهارراه دانش تا ورودیهای حرم به حدی رسید که بهدلیل حفظ امنیت زائران و جلوگیری از بروز حوادث ناگوار، ادامه انتقال پیکر مطهر به صورت هوایی انجام شد. لحظاتی بعد، بالگرد حامل پیکر مطهر بر فراز گنبد طلایی امام رضا(ع) به پرواز درآمد. میهمانان بینالمللی نیز در این مراسم حضور داشتند. براساس آمارهای رسمی، بیش از چهار هزار و ۷۰۰ میهمان خارجی از ۲۷کشور جهان و همچنین کاروانهای بزرگی از کشورهای همسایه از جمله ۵۰۰زائر ترکیهای که از مرز بازرگان وارد شده بودند، در میان جمعیت دیده میشدند. این حضور گسترده در حالی رقم خورد که حتی اختلال در مسیر ریلی تهران-مشهد بهدلیل حادثهای در بامداد آن روز، نتوانست مانع از رسیدن دوستداران رهبر شهید به این مراسم شود و بسیاری با وسایل نقلیه شخصی و اتوبوسهای بینشهری خود را به مشهد رساندند تا شاهد آخرین وداع با «آقای شهید ایران» باشند.
اقامه نماز و طواف در روضه منوره
با نزدیک شدن به زمان اذان مغرب و عشا، پیکر رهبر شهید به همراه اعضای خانواده ایشان به صورت جداگانه در کنار ضریح حضرت علی بنموسی الرضا(ع) طواف داده شدند. سرانجام در ساعت ۲۲، درحالیکه تمامی صحنها و خیابانهای اطراف حرم مملو از جمعیت بود، آیین اقامه نماز میت برگزار شد. برخلاف برخی گمانهزنیهای اولیه، نماز بر پیکر مطهر رهبر شهید و همراهانشان به امامت فرزند ارشد ایشان، آیتالله سید مصطفی حسینیخامنهای اقامه شد. حضور شخصیتهای برجستهای همچون مسعود پزشکیان رئیسجمهور، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس، سید حسن خمینی و جمعی از وزرا و فرماندهان عالیرتبه نظامی در صفوف نخست نماز، نشان از همبستگی ملی در این لحظات تاریخی داشت. پس از اتمام نماز، پیکرها بر روی دستان خادمان و خانواده شهید به سمت محل تدفین حرکت داده شدند.
آرامش ابدی در دارالذکر
آخرین پرده از این آیین، در ساعات آغازین بامداد جمعه ۱۹ تیرماه ۱۴۰۵ رقم خورد. کانال رسمی آستان قدس رضوی با انتشار تصویری از رواق «دارالذکر» این مکان را به عنوان محل تدفین نهایی اعلام کرد. سرانجام در ساعت ۲ و ۳۰ دقیقه بامداد، پیکر حضرت آیتالله سید علی حسینی خامنهای در رواق دارالذکر آرام گرفت تا برای همیشه در جوار امام هشتم شیعیان باقی بماند. این مراسم با حضور محدود اعضای بیت و مقامات عالیرتبه به پایان رسید و بلافاصله پس از آن، پیامهای قدردانی مسوولان از حضور حماسی مردم صادر شد. به گزارش خبرگزاری مهر، مسعود پزشکیان رئیسجمهور در پیامی این حضور را «جلوهای کمنظیر از وفاداری و پیوند عمیق ملت با آرمانهای انقلاب» توصیف کرد. همچنین محمدباقر قالیباف در پیامی خطاب به مردم ایران و عراق، این تشییع را «اعلامیهای در تایید رفتار و گفتار این مجاهد نستوه و خونخواهی آن عزیز» دانست که به امضایمیلیونها عزادار رسید. با تدفین پیکر مطهر، پرونده یکی از طولانیترین و باشکوهترین تشییعهای تاریخ معاصر بسته شد.
یک جهان در سوگ
صحنه قدرتنمایی ایران
